Кіріспе

Авон өзеніндегі шатқал, Бристоль, Англия, және Шотландиядағы осы аттас шатқал.

Авон шатқалы – Англияның Бристоль қаласындағы Авон өзеніндегі 2,5 шақырым (1,5 миль) ұзындықтағы шатқал. Шатқал Бристоль қаласының орталығынан батысқа қарай 2 шақырым, ал Авонмуттың теңізге құяр жерінен 5 шақырым жерде, әктас тауларынан өтеді. Шатқал Солтүстік Сомерсет және Бристоль әкімшілік аймақтарының арасындағы шекараны құрайды, шекара өзеннің оңтүстік жағалауымен өтеді. Бристоль маңызды порты болғандықтан, шатқал қалаға қорғанысқа арналған қақпа ретінде қызмет еткен. Шатқалдың шығысында Бристольдің Клифтон ауданы және үлкен қоғамдық саябақ – Даунс орналасқан. Шатқалдың батысында Лей Вудс жатыр, бұл атау ауылға да, сол ауылда орналасқан Ұлттық сенім қорына қарасты орманға да қатысты. Шатқалға қарайтын үш қола дәуіріне жататын төбелер мен обсерватория бар. Бристольдің символы саналатын Клифтон аспалы көпірі осы шатқалдан өтеді.

Геология және түзілу

Шақырық аңғары көбінесе әктастан, аздаған құмтастан тұратын қырқадан өтеді. Бұл қырқа Клифтоннан Клеведонға дейін, Бристоль шығанағының жағалауында 10 миль (16 км) қашықтықта созылады, бірақ әктас Бристоль аймағының барлық жерінде кездеседі. Қазбаланған қабықшалар мен маржандар әктастың 350 миллион жыл бұрын көмір дәуірінде жақын тропикалық теңіздерде пайда болғанын көрсетеді. Ұзақ уақыт бойы Авонның Аштон аңғары арқылы оңтүстік-батысқа қарай Уэстон-супер-Мэрге ағып кетуіне не себеп болғаны белгісіз болды. Алайда, Бристоль Англия мұз дәуірінде мұздың оңтүстік жиегінде орналасқан, және мұз өзеннің Аштон аңғары арқылы батысқа қарай табиғи жолын тосқанын ұсынды. Клифтон аспалы көпірінің жанында шақырық 700 футтан (213 м) астам енімен және 300 фут (91 м) тереңдігімен ерекшеленеді. 18 ғасырда шақырықтан қала құрылысына арналған тас қазылып алынды. Тас қайықпен жүзуші портқа тасымалданды. 19 ғасырда Ли Корт иелігінде целестин табылды, және Майлз отбасы карьерлерді пайдалануға рұқсат берді. 1880 мен 1920 жылдар аралығында Бристоль әлемдегі целестин өндірісінің 90% -ын құрады, бірақ бұл кәсіпорын 20 ғасырға ұзаққа созылмады. Бристоль алмаздары – доломит конгломератындағы геодаларда табылған жарқыраған кварц кристалдары, 18 және 19 ғасырларда Хотвелл шипажайларына келгендер үшін танымал сувенирлер болды. Шақырықтың Бристоль жағындағы карьерлер қазір альпинистер арасында танымал, сонымен қатар Peregrine соқырлар мен басқа да жануарлардың мекені болып табылады.

Экология

Өркеннің тік қабырғалары сирек кездесетін жануарлар мен өсімдіктерге, соның ішінде өркенге тән түрлерге пана. Барлығы 24 сирек өсімдік түрі және екі ерекше ағаш бар: Бристоль және Уилмотстың ақ бұталары. Басқа да көзге түсетін өсімдіктер – Бристоль тас құрмасы, күзгі құрма. Оның тік беткейлерінің арқасында көптеген жерлерде ағаштар өспейді, бұл кішкентай өсімдіктерге мүмкіндік береді. Өркенде сирек кездесетін омыртқасыз жануарлар да мекендейді. Өркеннің микроклиматы айналасындағы жерлерге қарағанда шамамен 1 градусқа жылырақ. Ли Вудс жағының көп бөлігі Ұлттық қорға тиесілі. Қала жағындағы төбелер Бристоль қалалық кеңесіне қарасты және үлкен қоғамдық саябақ ретінде басқарылады. Өркен жағы Бристоль зообағы, WWF және English Nature серіктестігімен қорғалады. 1990 жылы Найтингейл аңғарында, өркеннің батыс жағында қызыл орхидея табылды; бұл өсімдік жабайы ма, әлде әкелінген бе деген күмән бар. Өркенде ұшқыш орхидея мен ара орхидеясы, сондай-ақ олардың будандары да кездеседі. Өркенде бір ғана кішкентай жаңғақ рутасы өседі. Бристоль тас құрмасы осы жерде және жақын орналасқан Пенпол Пойнтта кездеседі; өркенде Бристоль жағында шамамен 3000, ал Ли Вудстың төменгі жағында 2000 өсімдік бар. Хатчинсия өркеннің екі жағында да табылған. Қанды жусан гүлі өркеннің Бристоль жағында өседі, ол жергілікті түр деп саналады. Кішкентай қызғалдақ өркеннің екі жағында да кездеседі. Тік бұта өркеннің екі жағында да өседі: бұл өсімдіктің Британиядағы алғашқы тіркелген жазбасы 1641 жылға қарайды және өркеннен жасалған.

Адамның қолдану тарихы

Ущелье было заселено, по крайней мере, со времен железного века, вероятно, племенем Добунни. В Лиу Вудсе над долиной Найтингейл, в крутом сухом ущелье рядом с подвесным мостом, находится Стоклейский лагерь – одно из трех ирландских поселений железного века в этом районе. Стоклей был заселен с 3 г. до н.э. по 1 г. н.э., а также использовался в средние века. Второе ирландское поселение располагалось на другой стороне долины Найтингейл, но с тех пор было застроено, а дорога к мосту проходит через него. Третье ирландское поселение находилось на противоположной стороне ущелья, в том месте, которое сейчас является обсерваторской лужайкой. Археологические находки, а также расположение трех поселений, указывают на то, что они играли роль в обороне ущелья. В 1777 году ветряная мельница сгорела во время шторма, и здание было переоборудовано в обсерваторию, в которой находится камера-обскура. В 18-19 веках экономика Бристоля процветала, и Клифтон стал желанным местом для жизни. Были построены особняки с видом на ущелье, но после прекращения выпаса скота деревья выросли и загородили вид из этих особняков. В викторианскую эпоху, когда дома все больше распространялись по Даунсу, был принят парламентский акт для защиты их в качестве парка для жителей Бристоля. В 1754 году было предложено построить мост через ущелье, но прошло почти 80 лет, прежде чем началась работа над Клифтонским подвесным мостом Изамбарда Кингдома Брюнеля, и еще 30 лет, прежде чем он был завершен. Сегодня мост, пожалуй, является самой известной достопримечательностью Бристоля. На протяжении всей истории Бристоля ущелье было важным транспортным маршрутом, по которому проходила река Эйвон, основные дороги и две железные дороги. Это ворота в Бристольскую гавань и обеспечивало защиту от штормов или нападений. Бристольский канал и устье Эйвона имеют очень большой диапазон приливов, уступающий только заливу Фанди в Восточной Канаде; и ущелье относительно узкое и извилистое, что делает его печально известным своей сложностью в навигации. Несколько судов сели на мель в ущелье, в том числе SS Demerara вскоре после спуска на воду в 1851 году, шхуна Gipsy в 1878 году, паровой буксир Black Eagle в 1861 году и Llandaff City. Фраза "ship shape and Bristol fashion" (в порядке и по-бристольски) возникла из-за того, что основная гавань в Бристоле была приливной, а ее дно было каменистым. Если корабли не были прочными, они просто разваливались по мере отступления прилива, отсюда и эта фраза. Железная дорога Бристольского порта была построена через ущелье с восточной стороны от Хотуэллса до Авонмута между 1863 и 1865 годами. Железная дорога Портисхед была открыта с западной стороны в 1867 году. Участок железной дороги Бристольского порта между Хотуэллсом и перекрестком Снейд-Парк был закрыт в 1922 году, когда началось строительство крупной дороги через ущелье, Портуэй. Портуэй был открыт в 1926 году. Сейчас дорога является частью автомагистрали A4, соединяющей центр Бристоля с автомагистралью M5, которая обходит город недалеко от Авонмута. В конце 1990-х годов широкая тротуарная дорожка почти по всему Авонскому ущелью была официально разрешена для использования как велосипедистами, так и немногими пешеходами. Через ущелье по-прежнему проходят две железные дороги. С восточной стороны линия Северн-Бич до Авонмута и Северн-Бич использует оставшуюся часть железной дороги Бристольского порта через часть ущелья и через туннель под Даунсом. С западной стороны железная дорога Портисхед была закрыта в 1960-х годах в рамках программы Бичинга, но с тех пор была вновь открыта для грузовых перевозок до Королевского Портбери-Дока, расположенного в 2,5 милях (4 км) ниже по течению, и сейчас финансирование получено для повторного открытия остальной части линии и возобновления пассажирских перевозок до Портисхеда. Между 1893 и 1934 годами Клифтонская скальная железная дорога соединяла пассажирский пирс в Хотуэллсе с Клифтоном на краю ущелья. Пешеходная тропа и велосипедная дорожка Национальной велосипедной сети проходят вдоль железной дороги Портисхед и по старому буксировочному пути. Близость ущелья к городскому населению Бристоля сделала его популярным местом для скалолазания с 1940-х годов – времени, когда большая часть альпинизма в Великобритании была сосредоточена в горных районах. Первый путеводитель по альпинистским маршрутам в Авонском ущелье был опубликован в 1955 году Альпинистским клубом Бристольского университета. В том же году британский альпинист Крис Бонингтон поднялся по Главной стене, пройдя маршрут Меркавити. Издание 2017 года "The Climbers' Club Guide to Avon Gorge" Мартина Крокера содержит 400 страниц маршрутов и рекомендаций. Авонское ущелье часто критикуют за то, что многие маршруты настолько переполнены, что они "отполированы".

Мифология

Авон шатқалының пайда болуы орта ғасырлық мифологияның тақырыбы болып табылады. Мифтерде екі алып бауыр Горам мен Винсент шатқалды салған туралы айтылады. Бір нұсқада Винсент пен Горам бірге шатқалды салғанда Горам ұйықтап, Винсенттің балғасымен қазаға ұшырайды. Тағы бір нұсқада бауырлар Уилтширден келген Авона атты қызға ғашық болып, ол алыптарға Роунхэм төбесінен Брэдфорд-он-Эйвонға дейін созылған көлді құрғатуды бұйырады. Горам Блейз Касл иелігіндегі жақын маңдағы Хейзел Брук шатқалын қазуға кіріседі, бірақ көп сыра ішіп ұйықтап қалады. Винсент Авон шатқалын қазып, көлді құрғатып, Авонаның махаббатына ие болады. Оянғаннан кейін Горам Блейз Касл иелігінде "Алыптың ізін" жасап, Бристоль шығанағына тастап жібереді, тасқа айналып, оның басы мен иығы Flat Holm және Steep Holm аралдарындай су бетінде қалады.