Тунис музыкасы: Малуф дәстүрі мен қазіргі заманғы әртараптылығы

Кіріспе

Тунис – Солтүстік Африкадағы, негізгі тілі араб тілі болған ел. Ел ең әйгілісі – малуф, бұл музыка түрі 15 ғасырда мористер қуылғаннан кейін Андалусиядан әкелінген. Қазіргі формасында малуф төрт ғасырдан астам бұрын ойналған музыкадан мүлдем өзгеше болуы мүмкін, бірақ оның тамыры Испания мен Португалияда жатыр, сонымен қатар Солтүстік Африкадағы ұқсас тарихы бар жанрлармен тығыз байланысты, оның ішінде малуфтың Ливиялық туысы, алжирлік гарнати және марокколық ала немесе Андалузи. Османдық дәуірде малуф түрік музыкасының ықпалына түсті. Дегенмен, тунис репертуары, стилі және аспаптары ерекше болып қалады – тунистік ʻуд осының жарқын мысалы. Бұл Алжир және Мароккодағы 'уд-тардың жақын туысы. 20 ғасыр тунистік музыканттарының ішінде: уд ойнаушы Ануар Брахем, композитор және скрипкашы Жасcер Хадж Юсеф, сирек кездесетін әйелдер оркестрі Эль Азифет, сондай-ақ белгілі вокалист Рауль Джурно, әнші және уд ойнаушы Дафер Юсеф, әнші, гитарист және лютнист Набил Кемир, Лотфи Бушнақ, Хемаис Тарнане, Салиха, Салех Мехди, Али Риахи, Хеди Жуини, Фетхия Хаири, Шейх Эль Африт, Оулая және Наама. 1982 жылы поп-рок композиторы және әншісі Ф. Р. Дэвид (нағыз аты Элли Роберт Фитусси) өзінің "Words (don't come easy)" әнімен әлемдік чарттарда көш бастады. Халыққа танымал әншілер: Набиха Қараули, Соня Мбарек, Сабер Ребай, Суфия Седик, Әмина Фахет, Навал Гашем, Латифа, Эмель Матлути және қайтыс болған Текра. 21 ғасырдың баламалы музыка топтарына Нешез, Земэкен, Аспирин, Керкенна, Мират, Ймыргар және Чекпойнт 303 жатады. (тунистік андеграунд музыканы қараңыз).

Тунистегі қазіргі заманғы музыка фестивальдері: Табарка джаз фестивалі, Тестур қаласындағы Араб-Андалузия музыка фестивалі және Дуздағы Сахара фестивалі.

Малуф

Малуфты скрипка, барабан, ситар және флейтадан тұратын шағын оркестрлер орындайды. Қазіргі заманғы малуфтың ырғақтарында бербер музыкасының кейбір элементтері кездеседі, бірақ ол мұсылмандық Әндалусияның жеткен мәдени деңгейлерінің жалғасы ретінде қарастырылады. Малуфты "(Тунис) ұлттық ерекшелігінің символы" деп атайды. Дегенмен, малуф коммерциялық жағынан, көбінесе египеттік, танымал музыкамен бәсекелесе алмайды және ол Тунис үкіметінің және бірқатар жеке адамдардың күш-жігерінің арқасында ғана сақталды. Малуф әлі де қоғамдық орындарда, әсіресе тойларда және сүндет тойларында орындалады, бірақ жазбалары сирек кездеседі. "Малуф" термині "таныс" немесе "дәстүрлі" деп аударылады. Барон Родольф д'Эрлангер – қазіргі тунис музыкасының маңызды тұлғасы. Ол малуфтың ережелері мен тарихын қамтитын алты томдық еңбек жинақтады және әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан маңызды консерватория – "Рахидияны" құрды.

Құрылымы

Малуфтың сөздері классикалық араб поэзиясының бір түрі – қасидаға негізделген, және көптеген формаларда келеді, соның ішінде қасиданың көптеген ережелерін тастап кететін мувашах, өте дәстүрлі формасы – хадис, және бірегей форматы бар заманауи жанр – зажал. Дегенмен, малуфтың ең маңызды құрылымдық элементі – андалусиялық нуба, бір мақамдағы (араб лады, төртіншілік интервалдармен ұйымдастырылған) екі бөлімді сюита, ол шамамен бір сағатқа созылады. Нуба – 13 және 14 ғасырларда Испаниядан Солтүстік Африкаға мұсылман халқының қоныс аударуымен бірге келген музыкалық форма. Ол көптеген бөліктерге бөлінеді: Ысстифта7 Мсадер – бұл аспаптық туындылар. Содан кейін Атуқ және Сылла келеді, олар өлеңдерге кіріспе жасайды. Ән салатын бөлімдер Бтайхиадан басталады: Нубаның негізгі ладында (тунис музыкасында Исфахан, Исбаин сияқты бірнеше ладтар бар) жазылған өлеңдер жинағы, және Бтайхи деп аталатын күшті синкопалық ырғақпен орындалады. Сосын әл-Баравил, әл-Хфеиф, әл-Ахтам келеді, олар нубаны аяқтайды. Ырғақтар нубаның гимніне айналады. Нубаның әр компонентінің өзіне тән ырғағы бар, және бүгінгі күні белгілі 13 нубаның барлығында да осы ырғақтар ортақ. Аңыз бойынша, бұрын әр күн, мереке және басқа да оқиғалар үшін жеке нуба болған, бірақ қазір тек он үш нуба ғана сақталған. Нубаның ортасында, келесі күндік мақамда импровизациялық бөлім орындалып, тыңдаушыларды келесі қойылымға дайындаған.

Тарих

Малуфтың ең ерте тамырларын Бағдаттан шыққан Зирьяб есімді сарай музыкантына дейін табуға болады. 830 жылы қаладан қуылғаннан кейін ол батысқа қарай сапар шегіп, соңында Африкадағы алғашқы күшті мұсылман қаласы – Кайруанға тоқтады. Қала Солтүстік Африка (Мағриб) мәдениетінің орталығы және Аглабит әулетінің астанасы болды. Зирьяб Мағрибті кесіп өтіп, аймақтың әртүрлі тұрғындары арасында мәдени жаңару кезеңінде Кордобаға келді. Ол қайтадан сарай музыканты болды және жергілікті аймақтың, Мағрибтің және өз туған Таяу Шығыстың ықпалын ерекше Андалусия стилін қалыптастыру үшін пайдаланды. 13 ғасырдан бастап, қазіргі Испания мен Португалияда христиандардың қуғын-сүргінінен қашқан мұсылмандар Солтүстік Африка қалаларына, оның ішінде Туниске қоныстанды, өз музыкаларын әкелді. Тунистегі Малуф және Ливиядағы оның жақын туысы кейін Осман музыкасының ықпалына түсті. Бұл процесс 18 ғасырдың ортасында Тунистің бейі Мухаммед әл Рашид, музыкант болған ол, өзінің шығармаларында түрік стиліндегі аспаптық композицияларды қолданып, Нүбаның құрылымын қатаң белгілеген кезде өршіп жетті. Оның жүйесі көп өзгергенімен, қазіргі заманғы нубаттың аспаптық бөлімдерінің көпшілігі әл Рашидтен алынған. Осман империясының құлдырауынан кейін Тунис француз протекторатына айналды және құлдырап бара жатқан Малуф қайта жанданды. Тунис маңында тұратын бавариялық француз Барон Родольф д'Эрлангер, Алепподан Али әл Дарвишпен бірлесіп, ежелгі шығармалар жинағын тапсырыс берді. Әл Дарвиш пен д'Эрлангердің тунистік музыканы зерттеуі 1932 жылы өткен Араб музыкасының халықаралық конгресінде ұсынылды. Барон Родольф д'Эрлангер араб музыкасында революция жасаған конгрестен кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болды. Тунисте бұл кездесу 1934 жылы Малуфты сақтау үшін құрылған «Рахидия» ұйымына әсер етті. Рахидия кейбір өзгерістер енгізді, діни емес деп саналған ән мәтіндерін қайта қарады, сондай-ақ Тунис қаласының ескі қаласында екі орындау алаңын салды. Институт сонымен қатар Малуфты тек бірнеше аспаптармен (оның ішінде ‘уд, тар, дарбука, рабаб және бендир) халық ансамбльдері орындауынан батыс классикалық музыкасы мен египеттік ансамбльдерінен шабыт алған симфониялық шығармаларға көшуге көмектесті. Мұндай оркестрдің ең ықпалдысы скрипкашы Мұхаммед Трики басқарған Рашидия оркестрі болды. Рашидия оркестрі үлкен хорды, сондай-ақ контрабас, виолончель, скрипка, най, қанун және ‘уд шарқиді қолданды және араб музыка теориясы мен нотациясының даму ережелерін ұстанды. Осы кезеңде әлі күнге дейін сақталған он үш нубат пайда болды, олар әлі күнге дейін қолданылып жүрген әртүрлі халықтық формалардан туындады. Батыс музыкалық жазуы қолданылды; жазылған музыканың танымал болуымен бірге импровизация қолдану жылдам төмендеді. Бұл өзгерістер Малуфты танымал етуге көмектесті, бірақ сыншыларсыз емес, және музыкаға классикалық өнер музыкасы ретінде бедел берді. 1957 жылы Тунис тәуелсіздік алғаннан кейін елдің тұңғыш президенті Хабиб Бургиба Малуфты қолдады, оның біріктіру әлеуетін мойындады. Рашидия оркестрінің сол кездегі директоры Салах әл-Махди Тунистің ұлттық әнұранын жазды, содан кейін Мәдениет істері министрлігінің музыка бөлімінің басшысы болды. Оның музыкалық теориялары оркестрдің, сондай-ақ оның мұрагері, Institut Supérieur de Musique-нің маңызды бөлігіне айналды.

The earliest roots of the Malouf can be traced to a court musician from Baghdad named Ziryab. He was expelled from the city in 830, and traveled west, stopping finally at Kairouan, the first Muslim city of great power in Africa. The city was a center for North African (Maghebian) culture and was the capital of the Aghlabite dynasty. Ziryab crossed the Maghreb and then entered Cordoba during a period of cultural innovation among the diverse inhabitants of the region. He became a court musician again and used influences from the local area, the Maghreb, and his native Middle East to form a distinctively Andalusian style. Beginning in the 13th century, Muslims fleeing persecution by Christians in what is now Spain and Portugal settled in cities across North Africa, including Tunis, bringing with them their music. Tunisian Malouf, and its closely related cousin in Libya, were later influenced by Ottoman music. This process peaked in the middle of the 18th century, when the Bey of Tunisia, Muhammad al Rashid, a musician, used Turkish style instrumental compositions in his work and firmly set the structure of the Nuba. Though his system has evolved considerably, most of the instrumental sections of modern nubat are derived from al Rashid. After the fall of the Ottoman Empire, Tunisia became a French protectorate and the declining Malouf was revitalized. Baron Rodolphe d'Erlanger, a French naturalized Bavarian living near Tunis, commission a collection of ancient works, working with Ali al Darwish of Aleppo. Al Darwish and d'Erlanger's pioneering study of Tunisian music was presented at the International Congress of Arabic Music, held in 1932. Baron Rodolphe d'Erlanger died only a few months after the congress, which revolutionized Arab music across the world. In Tunisia, the meeting inspired The Rachidia, which was formed in 1934 to preserve the malouf. The Rachidia undertook some alterations, revising lyrics that were considered profane, and also constructed two performance spaces in the old city of Tunis. The Institute also helped to transition Malouf from being performed by folk ensembles with only a few instruments (including 'ud, tar, darbuka, rabab and bendir) to symphonic pieces inspired by Western classical music and Egyptian ensembles. The most influential such orchestra was called the Rashidiyya Orchestra, led by violinist Muhammad Triki. Rashidiyya Orchestra used a large chorus as well as contrabass, cello, violin, nay, qanun, and 'ud sharqi, and followed the developing rules of Arab musical theory and notation. The thirteen surviving nubat were created during this time, distilled from the highly divergent folk forms still in use. Western musical notation was used; along with the popularization of recorded music, the use of improvisation quickly declined. These changes helped to popularize Malouf, though not without critics and gave the music a reputation as classical art music. After Tunisian independence in 1957, the country's first president, Habib Bourguiba, promoted the Malouf, recognizing its unifying potential. The then director of the Rashidiyya Orchestra, Salah el Mahdi, wrote the Tunisian national anthem, and eventually also became the leader of the music department of the Ministry of Cultural Affairs. His musical theories became a major part of the Orchestra, as well as its successor, Institut Supérieur de Musique.

Межжүйелік

Таза тунистік музыка, тунистік поп элементтерімен және нуба үлгісінде орындалған әндер. Ең танымал мезвед әншілері: Хедди Хаббуба, Хабиб эль-Хал, Самир Луссиф, Хеди Дония, Фаузи Бен Гамра, Зина Гасриния, Фатма Бусеха, Нур Шиба.

Сали

Тағы бір нағыз тунистік жанр – Сали – осы 1931 жылғы жазбаларда естіледі. Олардың бір бөлігін Ибрагим Бен Хадж Ахмед, ал қалғанын Бен Сасси есімді тағы бір әнші орындайды. Бұл стиль бербер музыкасына қатысы болуы мүмкін, және ол тунистік ұлттық ерекшеліктің ежелгі әрі шынайы бір бөлігі болып табылады.

Тунистік музыкадағы жаңа жанрлар

Тунистегі жаңа музыка жанрларына тунистік поп музыка, опера, электронды музыка, трип-хоп, хип-хоп, рэп және металл музыкасы жатады. Ең танымал поп әншілері: Манель Амара, Сабри Мосбах, Рука, Асма Османи, Имен Мехрзи, Гада Маатук. Ең танымал рэп және хип-хоп әншілері: Балти, ДженДжун, Самара, Чигги, Хеди Л’артист, Раф, Амриано, Бадбой 7лоу, Джойма, Л’арабе, Арслен, Ферр, А. Л. А, Акрам Маг, Кафон, ГГА, Клай ББЖ, К2 Рим, Мастер Сина, Мохамед Амин Хамзауи, Психо М, Бендир Ман, Си Лемхаф, Артмаста. Ең танымал электронды және трип-хоп әншілері – Эмель Матлути, Галия Бенали. Ең танымал опера әншісі – Хассен Досс. Бірқатар металл топтары бар, олардың ішінде Myrath, Persona, Cartagena және Nawather, барлығы шығыс металл орындайды.