Кіріспе

Ирландияның Дублин қаласындағы тарихи қызыл шамдар ауданы, Австралиядағы Монто қаласы. Монто – Ирландияның Дублин қаласының солтүстік-шығысында бір кездегі қызыл шамдар ауданының лақап аты болған. Монто шамамен Талбот көшесі, Амиенс көшесі, Гардинер көшесі және Сеан Макдермот көшесі (бұрынғы Глостер көшесі) арасындағы аймақты қамтыды, қазір бұл аймақ Саммерхилл деп аталады. Атау Монтгомери көшесінен (қазір Фоули көшесі деп аталады) шыққан, ол Талбот көшесінің төменгі бөлігімен қатар, қазіргі Коннолли станциясына қарай созылған. Монтгомери көшесіне Люк Гардинердің, 1-ші виконт Маунтджойға үйленген Елизавета Монтгомери есімі берілген деп саналады.

Тарих

1860-1950 жылдар аралығындағы өркендеу кезеңінде онда бір уақытта 1600-ға дейін жезөкшелер жұмыс істеді, барлық әлеуметтік топтағы клиенттерге қызмет көрсетілді. Дублин Еуропадағы ең ірі «қызыл шамдар» ауданына ие екендігі айтылды, ал оның табысына қаладағы британдық әскер гарнизондарының көп саны, әсіресе Корольдік казармалар (кейін Коллинз казармасы, қазір Ирландия Ұлттық мұражайының орналасқан жерлерінің бірі) көмектесті. 1920 жылдары Корпорация көшесіндегі үйлерде өскен Мэри Корбалли Кирнске берген сұхбатында: «Мен Монтодан келгенім үшін ұялмастанмын, бірақ оның абыройы қыздардың себебінен болды. Біз ешқашан «жезөкше» деген сөзді естіген емеспіз, тіпті «проститутка» деген сөзді де естіген емеспіз. Сирек жағдайда бордель туралы еститін едіңіз, оны «кип» деп атады, ал оның иелерін «кип күзетушілері» деп атадық. Бірақ қыздар өте жақсы, жомарт еді. Олар балаларды жақсы көретін. Егер сіз оларға хабар жіберсеңіз, үш немесе алты пенни аласыз. Егер олар жалаң аяқ жүгіріп бара жатқан баланы көрсе, оны Бреттке алып келіп, оған аяқ киім сатып беретін. Қыздар жомарт еді». Ирландия Тәуелсіздік соғысына дейін, соғыс кезінде және одан кейін Монтода өскен Билли Данливи кейіннен: «Олар үшін қыздардың өмірі қиын болды. Олардың барлығы ауылдық жерлерден келген қыздар еді, қиындыққа тап болып, сонда аяқтады. Баласы бар (заңды емес) қыз шаруалардың ұлдарынан қиындық көріп жүрді. Сол жерде монастырь болды, онда олар он екі ай бойы монахтармен бірге болды. Олар қиын жағдайға тап болды. Елді мекендерді тазалау және басқа да жұмыстар. Ауылдық қыздар қиын уақытты бастан өткерді, сондықтан барлық қыздар «қалаға» шықты. Олар осы жерде аяқтады. Енді әйелдер оларды жаңа киіммен киіндірді, бұл олардың тартымдылығын арттырды». Кернстің сөзіне сүйенсек, «мадамдар, олардың бірнешеуі Дублин халық әңгімелерінде аңызға айналды, Дублин әйелдері болды. Олар қатал, ақылды бизнесмендер еді, үйді аналық сезіммен қатаң басқарды. Олар қыздарын киіндіріп, бағып-қағуда, табысының көп бөлігін алып отырды. Көптеген «кип» үйлерінде заңсыз ішімдік сатылып, еркектерден ақша алу оңайырақ болды. Кейбір мадамдар байлыққа ие болып, қымбат әшекейлер киіп, көлік сатып алып, тіпті балаларын шетелдегі беделді мектептерге жіберді. Кейбіреулері қыздарына тым қатты қамқорлық жасап, оларды бірнеше ай бойы үйден шығармады». Билли Данливидің айтуынша, «бірақ олар еркектерден ақша алып, оны мадамдарға бермегенде, олардың киімдерін алып тастады! Оларды жалаңаяқ қалдырып, үйлердің бөлмелеріне орналастырды. Олардың кәсібі жаман болды, бірақ олар өте әдепті, өте мейірімді қыздар еді. Олар балаға тәтті сатып алу үшін бір-екі пенни бере алатын. Құрметті қыздар. Айналадағы әйелдер тіпті оларға «сәлем» айтып, мейірімділік танытатын. Бірақ біздің осында, Таунсенд көшесінде, Локк деп аталатын ауруханамыз бар еді. Олар қыздарға не істегенін білесіз бе? Оларды өшіріп тастады. Олар сифилиспен ауырып, емделмейтін! Бұрын оларды тұншықтырып тастаған. Ол кезде дәрілер болған жоқ. Оларды емдей алмады. Оларды ауырсынудан арылту үшін тұншықтырып, немесе инемен улаған. Олардың жағдайы өте ауыр еді, сол кезде ем болған жоқ. Аурухана осы мақсат үшін салынған. Дұрыс айтасыз. Олар бәрін де істемейді, тек бірін ғана. Олар оны жасамас бұрын өліп қалар еді». Жастығында Монтодағы әйгілі боксшы болған Джонни Кэмпбелл Кирнске берген сұхбатында: «Қазір бір-бірімен күресетін топтар, жануарлар тобы болды. Бір-біріне қарсы тұратын төрт топ болды: Стаффорд көшесі, Эш көшесі, Шериф көшесі және мына жердегі Монто. Жануарлар тобына кіретіндердің көпшілігі портерлер еді, олардың барлығы дерлік. Дублиндегі ең қатал адамдар - портерлер еді. Олар өздері көмірдің үлкен тапаншаларымен бірге зауытқа бара жатқандықтан солай болды. Құдай-ау, егер 20 литр көмір шаңын жинап алса, бәрі жақсы болар еді. Енді сенбі күні кешке Пэдди Клэрдің немесе Джек Махердің (дәмханаларының) жанында үлкен жанжал болуы мүмкін. Егер егер 20 адам болса, онда олар соғысып жатқан болар. Олар темір торлар мен балталарды, пышақтарды, пышақтарды және кемежай жұмыстарына арналған ілгектерді алып жүретін. Ал біреудің белбеуін шешіп, оны соға бастағанын көруің мүмкін. Маккоули сияқты ол да Монтодағы топтың жетекшісі болды. Браун деген кісі оған белбеумен соққы беріп, көзін алып тастады. Браун тоғыз айға сотталды». Билли Данливидің айтуынша, «кип үйлері қарапайым үйлер еді, бірақ сіз ер адамдардың кіріп-шығуын, кіріп-шығуын көресіз. О, үлкен көліктермен келген ер адамдар. Үлкен бизнесмендер, британдық солдаттар, армия офицерлері, британдық генералдар. Үлкен кісілер! Ол жер қауіпсіз болды. Еркектер түнде қалуға жаратқан жоқ. Бірақ кейбір қыздар оларды тонады. Оларды мас қылып, шалбарын алып, ақшасын ұрлап алатын. Ал «кип» үйлерінде күзетшілер болды – біз оларды «жезөкшелердің сақшылары» деп атадық – егер еркек ақшасын бермесе, оны жақсылап сабап тастады».

Тәуелсіздік соғысы

Монто Ирландияның Тәуелсіздік соғысы кезінде ИРА қызметінің маңызды орталығы болды. Билли Данливи былай деп еске алады: "ИРА сол кездегі ең батыр адамдар еді. 'Тандар' тендер көліктерімен жол жүретін, үстіне сым тартып, егер Талбот көшесімен өтіп келе жатса, (ИРА) "Жолдан шығыңдар, тез!" деп ескертетін. Сосын машинаға қол гранатасын лақтырып жіберетін. Фил Шанахан бұрышта сырахана ұстаған еді, ол керемет адам болды. Ол жұмыстан келген соң, оларды жасырып қоятын. Оның жертөлелері бар еді, ИРА-ның барлық мүшелері сонда жиналып, заттарын жасыратын. Бірақ ИРА-ның кім екенін ешкім білмейтін. Әрине, сол кезде оларды тану мүмкін емес еді. Көршіңнің өзі ИРА мүшесі болуы мүмкін еді. Бір сенбі күні таңда, үлкен бойлы бір кісі, ол ИРА-ға қарсы ақпарат беріп жүргенін айтты, сонда екі адам келіп, сол кісіні қоғамдық орында атып өлтірді, пулямен тесіп жіберді. ИРА оны өлтірді. Бірақ олар жақсы адамдар еді, ешқандай кінәсіз адамды өлтірмейтін". Ағылшын-ирландтық келісімінен (1921 жылдың желтоқсаны) кейін, Ирландия еркін мемлекетінің құрылуы (1922 жылдың 6 желтоқсаны) және Дублиннен британдық әскерінің гарнизонының шығарылуынан кейін, "кип хаус" деп аталатын орындардың қаржылық жағдайы нашарлап кетті. Дафф сонымен қатар Дублин қалалық полициясының алғашқы католик комиссары, бұрынғы ирланд армиясының генералы У. Р. Э. Мёрфидің де қолдауын алды. Науқан 120 адамның қамауға алынуымен аяқталды, ал генерал Мёрфи 1925 жылдың 12 наурызында ДМП рейдінен кейін қалған барлық "кип хаус" жабылатынын жариялады. Зейнеткер полиция қызметкері Пэдди Кейсидің сөзіне қарағанда, "Кафе Континентал" Болтон көшесіндегі техникалық училищенің жанында орналасқан еді. Хьюз кейінірек былай деп есіне алды: "Қыздар дүкен ішінде, кассада отыратын, ал бір ер адам олармен сөйлесіп, қызықтыруға тырысатын. Олардың көпшілігі елден келген, 17-ден 30 жасқа дейінгі ауыл қыздары еді. Олар жоғары сыныпты проституткалар емес, қарапайым халық еді. Шамамен екі фунт төлеген шығар. Олар жігіттерді пәтерге алып кететін немесе оларды есік артына, сондай жерлерге алып кететін. Бұл туралы бүкіл аудан, бүкіл Дублин білді, себебі кемеден келген теңізшілер оларға жиі баратын. Олар кемежайдан және басқа жерлерден де келіп жатты. Көбінесе сырттан келгендер болатын, себебі пәтерлерде тұратын адамдардың ақшасы болмайтын".

Халық әндері

Ирландиялық халық әні "Monto (Take Her Up to Monto)" 1958 жылы Джордж Десмонд Ходнет жазды, ал бірнеше жылдан кейін The Dubliners оны танымал етті. Ирландиялық әнші Роисин Мерфи 2016 жылғы "Take Her Up to Monto" альбомын осы әнге сілтеме жасай отырып атады. "Monto" атауы "Waxies' Dargle" ирландиялық халық әнінде екі рет кездеседі. Ол сондай-ақ Пит Сент-Джонның "Johnny McGory" әнінде (The Dubliners танымал еткен) бірнеше рет айтылады. "Monto", Франк Дафф және L.O.M. Питер Йейтстің "Honor Bright" әнінде де еске алынады, бұл 1925 жылы "Honor Bright" псевдонимімен танылған проститутка Лиззи О'Нилдің қанымен өлтірілу оқиғасы. Ән Джез Баттерворттың "The Ferryman" пьесасының екінші актісінің басында, Карни ұлдары егістен келген кезде орындалады. 2019 жылы Пирс Тернер осы әнді "Vinegar Hill" атты дәстүрлі әндер жинағына қосты.