Сиқырлы тастар (charmstone) – ежелгі мәдениеттерде қолданылған, түрлі пішіндегі тас бұйымдар. Қорғау, сәулеттік мағынасы бар, дәстүрлі нанымдармен байланысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тас немесе минералды артефакттардың әр түрлі түрлері
Майкл Хайзердің мүсіні
Stone or mineral artifact of various types
the sculpture by Michael Heizer
Асыл тас немесе суық тас – Шотландия және Калифорния мен Американың оңтүстік-батысындағы жергілікті мәдениеттер сияқты, әр түрлі дәстүрлі мәдениеттермен байланысты әр түрлі типтегі тас немесе минералды артефакттар. Әдетте олар сопақ немесе цилиндр пішіндес болып келеді және ұнтақтау немесе басқа да адамның әрекеттері арқылы өңделген, сондай-ақ тесілген және/немесе ойылған болуы мүмкін. Олардың діни немесе сиқырлық қызмет атқаруы болған деп саналады, оның ішінде талисман, амулет немесе қорғау шарлары ретінде қолданылған. Көбінесе американдық мысалдарды атағанда бір сөз қолданылады, ал шотландтықтарын атағанда терминді екі сөзбен айтады.
A charmstone or coldstone is a stone or mineral artifact of various types associated with various traditional cultures, including those of Scotland and the native cultures of California and the American southwest. Typically they are elongated or cylindrical and have been shaped by grinding or other human activity, and may be perforated and/or grooved. They are thought to have been regarded as having some religious or magical function, including being talismans, amulets or charms. Typically, references to American examples use the single word charmstone, while references to Scottish ones break the term as charm stone or charm stone.
Шотландия
Шотландиялық әшекей тастар әдетте тас кристалдарының немесе кварцтың басқа түрлерінің ірі, тегіс, дөңгелек бөліктері болып табылады. Олар емдік немесе жартылай сиқырлы күштерге ие деп есептелді және көбінесе әшекей тас суға батырылған су арқылы әрекет етті, ол адамдар мен шаруашылық жануарларының түрлі ауруларына қарсы тиімді деп саналды. Лорн брошасы – 16 ғасырдың соңында жасалған, клан басшылары киетін өте күрделі брошкаға орнатылған әшекей тастың мысалы. 200 жылдан 8 ғасырға дейінгі кезеңде (пиктік дәуірі) жасалған шотландиялық суреттелген тастар да әшекей тастар ретінде қолданылған болуы мүмкін, олар көбінесе «суық тастар» деп аталды. Мұндай тастар тірі естеліктерде (1971 жылға дейін) жануарлар мен адамдардың ауруларын емдеу үшін қолданылды. Роберт Бернстің «Гайленд Мэри» 1786 жылы Гринокта қайтыс болғанда әшекей тастармен емделген деген әңгіме бар. Кейбір сенімді достары оның ауруына біреудің жаман көз тигені себеп деп ойлады және оның әкесіне екі өзеннің қосылған жеріне барып, жеті тегіс тас таңдап, оларды сүтке қайнатып, сосын одан дәрі жасап емдеуге кеңес берді. Әйіс Қолумбаның өмірінде ол шамамен 565 жылы Пикландиядағы Брайдей патшасына барғанда, Несс өзенінен ақ тас алып, оны баталап, оған тиген су ауру адамдарды емдейтіні жазылған. Ол суда жүзіп, патшаны өлімнен құтқарады. Бұл тас патшаның бағалы қазынасының бірі болып қалды және көптеген адамдарды емдеді. Әшекей тастарға сену ортағасырлық Исландияда да жақсы құжатталған (Proc Soc Antiq Scot). Мұндай тастардың мысалдары Ұлттық ауыл өмірі мұражайында (Шығыс Килбридке жақын Киточсайдте) сақталады, ал Лохбуй брошасындағы мысалы Британ мұражайында бар.
Scottish charm stones are typically large smooth rounded pieces of rock crystal or other forms of quartz. They were credited with healing or quasi magical powers, and often worked through water that the charmstone had been dipped into, which was considered efficacious against various ills of both humans and farm animals. The Brooch of Lorn is an example of a charmstone set into a very elaborate brooch in the late 16th century, and worn by clan chiefs. It is likely that Scottish painted pebbles, which have been dated to the period 200 AD to the eighth century AD (the Pictish period) also functioned as charm stones, often known as cold stones. Such stones were used within living memory (1971) to cure sickness in animals and humans. Robert Burns's Highland Mary is said to have been treated using charm stones when she lay dying at Greenock in 1786. Some superstitious friends believed that her illness was as a result of someone casting the evil eye upon her and her father was urged to go to a place where two streams meet, select seven smooth stones, boil them in milk, and treat her with the potion. In the Life of St. Columba it is recorded that he visited King Bridei in Pictland in around the year 565 AD and taking a white stone pebble from the River Ness he blessed it and any water it came into contact with would cure sick people. It floated in water and cured the king from a terminal illness. It remained as one of the great treasures of the king and cured many others. The belief in charm stones is also well documented in medieval Iceland (Proc Soc Antiq Scot). Examples of such stones are held at National Museum of Rural Life, Kittochside, near East Kilbride, and the example set in the Lochbuy or Lochbuie Brooch is in the British Museum.
Солтүстік Англия
19 ғасырда Ирландиядан келген тастар Солтүстік Англияда жылан шағуға қарсы тиімді деп есептелген. Ирландиядан келген кез келген тас жарайды, егер одан болмаса, ирланд таяқтары мен ирланд жылқы тістері де пайдалы болған, тіпті Ирландиядан келген тірі малдың жыландарды өлтіруге немесе қозғалмас етуге қабілетті күші бар деп сенген.
As late as the 19th century, stones from Ireland were considered efficacious against snake bites in northern England, presumably because Ireland is famously free of snakes. Apparently any stone would do, so long as it came from Ireland; failing that, Irish sticks and Irish horse teeth would work, and live cattle from Ireland were also believed to have active powers against snakes, to kill or paralyze them.
Американың түпкүллі тұрғындары
Фетиштерден өзгеше, олар бейнелі емес. Олардың мақсаты туралы әртүрлі пікірлер айтылған; зерттеушілер олардың балық аулауға арналған салмақтар болғанын немесе басқа да тұрмыстық қолданысқа ие болғанын болжады, бірақ этнографиялық зерттеулер олардың шамандық немесе басқа да қасиетті мақсаттарда қолданылғанын көрсетті. Олардың пішіні бойынша жіктеме жасау арқылы уақыттық немесе мәдени белгілерді анықтауға әрекеттер жасалған.
Unlike fetishes they are not figural. Their purpose has been the subject of varying interpretations; researchers have speculated that they might have been fishing weights or have some other utilitarian purpose, but ethnographic research has tended towards the view that they have shamanistic or other ritual use. There have been attempts to establish a typology of charmstones according to form in hopes of providing chronological or cultural markers.