Кіріспе
Британдық жер иегері сэр Джон Гелл, 1-ші баронэт (22 маусым 1593 – 26 қазан 1671) – Дербиширден шыққан ағылшын жер иегері, Бірінші ағылшын азаматтық соғысының көп бөлігінде жергілікті парламенттік қолбасшы болып қызмет еткен, бірақ 1646 жылдың мамырында отставкаға шыққан. Ол 1643 жылғы наурызда Хоптон-Хит шайқасынан кейін Дерби қаласы арқылы қарсыласының денесін көрсетіп өткізгенімен әйгілі болды. Дербиширдегі ең бай адам ретінде танылған Гелл тиімді және белсенді генерал екенін дәлелдеді, бірақ оның көбінесе жалақы алмайтын әскерлерінің тонауы Парламентке көптеген шағымдар әкелді. Пуритандық күнделік жазушы Люси Хатчинсонның айтуынша, ол "істің әділдігін, құдайшылдығын және қасиеттілігін бағалай білмеген", ал оның әскерлері "Парламентке қарасты ең тәртіпсіз, басқаруға келмейтін адамдар" болған. Гелл 1646 жылы Бірінші азаматтық соғыс аяқталар алдында қызметінен кетті, ал Екінші ағылшын азаматтық соғысы кезіндегі бейтараптығы салдарынан 1649 жылдың ақпан айында барлық лауазымынан алынды. 1650 жылы роялистердің құйрықтарына қатысқан ол өмір бойына түрмеге жабылуға үкім шығарылды, бірақ үш жылдан кейін денсаулығының нашарлауына байланысты босатылды. 1660 жылы Стюарттардың қайта орналасуынан кейін кешіріліп, Лондонда тыныш өмір сүрді, ол 1671 жылдың қазанында қайтыс болды.
Sir John Gell, 1st Baronet (22 June 1593 – 26 October 1671) was an English landowner from Derbyshire, who acted as local Parliamentarian commander for most of the First English Civil War before resigning in May 1646. He was notorious for parading the body of his Royalist opponent through Derby after the Battle of Hopton Heath in March 1643. Reputedly the richest man in Derbyshire, Gell proved an effective and energetic general, but the plundering conducted by his often unpaid troops provoked numerous complaints to Parliament. According to Puritan diarist Lucy Hutchinson, he "had not understanding to judge the equity of the cause, nor piety, nor holiness", while his men were "the most licentious, ungovernable wretches that belonged to the Parliament". Gell resigned his commission just before the First Civil War ended in 1646, and his ambiguous stance during the Second English Civil War meant he was removed from all his positions in February 1649. Implicated in a Royalist plot in 1650, he was sentenced to life imprisonment but released due to ill health three years later. Pardoned after the Stuart Restoration in 1660, he lived quietly in London where he died in October 1671.
Жеке мәліметтер
Джон Гелл 1593 жылғы 22 маусымда Дербиширдегі Хоптон қаласында Томас Гелл (1532–1594) және Милисент Сачеверелл (1571–1618) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі кіші ұлы Томас (1594–1656) туылмас бұрын қайтыс болды, ал анасы Джон Керзонға (1552–1632) үйленді, Гелл 1614 жылға дейін сол Керзон Холлда тұрды. Ол өзінің жарты ағасы, сэр Джон Керзонмен (1598–1686) жақын қарым-қатынас орнатты. 1609 жылдың қаңтарында Гелл Нотингемширдегі Волатон Холлдан сэр Персиваль Виллоубидің қызы Элизабет Виллоубиге (1600–1642) үйленді. Олардың алты баласы ересек жасқа жетті: Милисент (1611–1652), Бриджетт (1612–1680), Джон (1613–1689), Уильям (1615–1642), Элизабет (1617–1707) және Элеонора (1620–1713). 1648 жылы ол сэр Джон Стэнхоптың жесірі Мэри Стэнхопқа (1653 жылы қайтыс болды) үйленді, бұл оның көршілері арасында көп пікір тудырды. Ол Дербиширдегі көрнекті роялист отбасының мүшесі болды, ал Гелл оның күйеуімен, содан кейін 1638 жылы қайтыс болғаннан кейін күйеуінің інісімен ұзақ араздыққа түсті. Бұл неке бір жылдан аспады.
1642 жылға дейін
Гелл 1610 жылы Оксфордтағы Магдален колледжін бітірді, содан кейін 1620 жылға дейін Кедлстонда тұрып, Хоптонға қоныс аударды. Дербиширдегі ең бай адамдардың бірі болған ол негізінен қой шаруашылығы мен қорғасын өнеркәсібіндегі үлкен мүдделерінен табыс тапты. Бұған Бейкуэлл, Хоуп және Тайдсвелл маңындағы кендерден алынған қорғасынға төленетін патшалық төлемдер кірді; оның ұрысқақ мінезі ұзаққа созылған сот дауларына әкеп соқты және оны жергілікті халық арасында жақтырмас етті. Гелл 1625 жылғы Мәжбүрлі қарызға бар болғаны 10 фунт стерлинг салып, 1630 жылы жергілікті жаттығу жасаған отрядты қаржыландырудан бас тартты, осылайша Карл I-ге қарсы оппозициялық күш ретінде танылды. 1629-1640 жылдар аралығындағы Жеке билік кезінде мұндай адамдар патшаға тиіс төлемдерді жинауға тағайындалып, оларды барлық сомаға жауапты етті. 1632 жылы Гелл мен оның інісі Томас Тутбери құрметінің бірлескен иегерлері болып тағайындалды – бұл Ланкастер герцогтығының Дербишир және Стаффордширдегі иеліктеріне берілген атау. Гелл 1635 жылы Дербиширдің жоғары шерифі болып тағайындалды, ол аса даулы салық – Кеме ақысын жинауға жауапты болды. Гелл ағайындыларының қолданған әдістеріне төленбеген герцогтық жалдау ақысы немесе Кеме ақысы орнына мүлікті тәркілеу кірді, бұл жергілікті халықтың кең тараған наразылығын тудырды. Осыдан зардап шеккендердің бірі сэр Джон Стэнхоп болды; ол 1638 жылы қайтыс болғанда, оның әйелі Мэри және туысы Филип Стэнхоп, Честерфилдтің 1-графы, өз ісін Құпия кеңеске (Privy Council) жеткізді. Олар істі ұтылып қалды, бірақ дау Бірінші ағылшын азаматтық соғысына дейін жалғасты, онда Честерфилд роялистерді қолдады. Соғыс жақындаған кезде Карл құрметтерді сату арқылы ақша жинауға тырысты, ал 1642 жылдың қаңтарында Гелл 300 фунтқа барондық атағын сатып алды.
Бірінші ағылшын азаматтық соғысы 16421646
Пресвитериан болғандықтан Геллдің көзқарасы көбінесе Парламент жағында болды, бірақ Дербиширдегі қорғасын кендерінің оқ-дәрі жасау үшін маңыздылығынан Шарль оның қолдауын алуға тырысты. 1642 жылдың тамыз айында соғыс басталғанда Геллге Дербиширді Парламент үшін қорғау тапсырылды және ол ағасы Томасқа подполковник болып полк құрды. Жергілікті роялистерді Честерфилд басқарды; ол Хоптон-холлды тонағанда, Гелл оған жауап ретінде Бретби-холлдағы оның резиденциясын тонады. Одан кейін ол сэр Джон Стэнхоуптың бұрынғы резиденциясы Эльвастон қасқындығын тонады, жергілікті шіркеудегі оның қабірін қиратып, гүлзарларын қазып шығарды. 1643 жылдың наурыз айында Гелл Лорд Брукке қосылып Личфилд соборына шабуыл жасады, оны Честерфилд басқаратын роялистердің гарнизоны басып алған. Брук снайперден қаза тапқаннан кейін Гелл басшылықты өз қолына алып, Честерфилдті де тұтқынға алды, ол 1649 жылға дейін Лондонда ұсталды. Содан кейін ол сэр Уильям Бреретонмен бірігіп Стаффордқа шабуыл жасады, ол 19 наурызда Хоптон-Хит шайқасымен аяқталды. Парламенттік артиллерия жауға түсті, бірақ роялистердің қолбасшысы Нортгемптон графы берілуден бас тартқандықтан қаза тапты. Гелл артиллерияны Нортгемптонның денесіне алмастыруды ұсынды; одан бас тартқаннан кейін ол Нортгемптонның бальзамдалған денесін жерлеуге дейін Дерби көшелерімен көрсетті. Личфилд роялистер тарапынан тез қайтарылып алынса, Гелл Бруктың орнына Стаффордшир мен Уорвикширдегі Парламенттік қолбасшы болды және 1644 жылы Дерби губернаторы болып тағайындалды. Ол белсенді және қабілетті әскер болғанымен, Дербишир округтік комитетін қорқытуы және оның жалақысыз әскерлерінің тонауы Парламентке көптеген шағымдар келтірді. 1645 жылдың сәуір айында Жаңа үлгідегі армияның құрылуы оның ықпалын азайтты, сонымен қатар ол Дербиширдің оның әскерлері үшін база ретінде пайдаланылуына наразы болды. Ол сэр Томас Фэрфакстің әскерін маусым айында Насебиге жеткізу туралы бұйрығын орындамаған деп хабарланды, содан кейін жеңілген роялистердің 3000 атты әскерінен Ашборнда қашуға рұқсат бергені үшін сөгіс алды. Соғыс 1646 жылдың сәуір айында аяқталғанда, ол Тутбери қамалының роялистік гарнизонымен әріптесі сэр Уильям Бреретон ұсынғаннан гөрі жақсы шарттар туралы келіссөздер жүргізгені анықталды. Ол қызметтен кетіп, Лондонға барып, өзіне тиесілі шығындарды төлеуді талап етті; сақтық шарасы ретінде ол алдымен өз мүлкін ұлы Джонға беріп, өзі үшін жылына 1100 фунттық сыйақы қалдырды.
1646 пошталық пошта
1645 жылы Томас Гелл корольшіл Вильям Аллестриді Дерби округінің депутаты қызметінен алмастырды және 1647 жылдың қазан айында ағасына Парламенттен 1200 фунт стерлинг көлеміндегі үлкен қарыздарына грант алуға көмектесті. 1647 және 1648 жылдары соғыстан кейінгі саяси келісім үшін болған ішкі билік күресінде Гелл Жаңа үлгідегі армияға қарсы парламентариялық орталықшылдардың жағын алды. Бұрын Чарльздың 1643 жылы қарсыластарына ұсынған жалпы кешірімінен Дербиширдегі жалғыз адам ретінде шеттетілген Гелл енді патшаға кешірім алу үшін 900 фунт төледі. Оның беделін қайтару үміті Екінші ағылшын азамат соғысында корольшілдердің жеңілісімен және 1649 жылдың қаңтарында Карл I-нің өлім жазасымен аяқталды. Томас 1648 жылдың желтоқсанында Прайдтің тазалауынан шеттетілген депутаттардың бірі болды, ал Геллдің өзі 1649 жылдың ақпанында барлық лауазымдарынан айырылды. 1650 жылы аралық кезеңде ол корольдік адвокат Евсевий Эндрюс басқарған, Чарльз II-ні таққа қайтаруға бағытталған құлпынайға қатысты, ол оның Мэри Стенхоппен ажырасу ісінде өкілі болды. Гелл өзін кінәлі деп танудан сақтанғанмен, оның біріне жаза тағайындалды және ол құлпынай туралы мәліметтерді жеткізбегені үшін кінәлі деп танылды. 1646 жылы оның меншігін беру оларды тәркілеу әрекеттерін тоқтатты, бірақ ол Лондон мұнарасында өмір бойына бас бостандығынан айырылды. 1653 жылы денсаулығына байланысты босатылып, Лондондағы жеке үйге қоныстануға рұқсат берілді. 1660 жылы мамырда Стюарттардың қайта орналасуынан кейін ол ресми түрде кешірілді және Патшалық үйінде маңызды емес лауазымға тағайындалды. Ол Лондонда тұрды, онда 1671 жылдың 26 қазанында қайтыс болды және Вирксворттағы Сент-Мэри шіркеуіне жерленді.