Кіріспе

Типографияда қолданылатын өлшем бірлігі – типографиялық өлшем бірлігі. Типографияда нүкте – өлшемнің ең кіші бірлігі. Ол шрифт мөлшерін, интерлиньяж бен басылған беттегі басқа да элементтерді өлшеу үшін қолданылады. Баспа тарихында нүктенің мөлшері әртүрлі болған. 18 ғасырдан бері нүктенің мөлшері 0,18-ден 0,4 миллиметрге дейін ауытқиды. 1980 және 1990 жылдары үстелдік басылымның пайда болуымен цифрлық баспа кеңінен таралып, әдеби баспаның орнын басып, үстелдік басылым (DTP) нүктесін де-факто стандарт ретінде орнатып берді. DTP нүктесі дюймнің 1/72 бөлігі ретінде анықталады және бұрынғы американдық нүкте өлшемдері сияқты пиканың 1/12 бөлігін құрайды. Металл қаріптерде шрифт нүктесінің мөлшері – шрифт таңбалары құйылған металл корпустың биіктігін көрсетеді. Цифрлық қаріптерде шрифт әріптері em квадрат деп аталатын шартты кеңістікке сәйкес жасалады. Шрифт мөлшері көрсетілгенде, шрифт масштабталады, нәтижесінде оның em квадратының қабырғасы сол мөлшердегі нүктелермен өлшенетіндей болады. Шрифт әріптері көбінесе шрифт em квадратына сыяды, бірақ олардың арасында міндетті түрде өлшемдік байланыс болмайды, сондықтан нүкте мөлшері басылған беттегі әріптердің мөлшерімен сәйкес келе бермейді.

Тарих

Бұл нүкте алғаш рет Миландық типограф Франческо Торниелла да Новара (шамамен 1490 – 1589) өзінің 1517 жылғы "Альфабето" атты шрифтінде белгіленген. Шрифттің құрылысы "Пунто" деп аталатын логикалық өлшемге негізделген алғашқы мысал, ол әріптердің биіктігінің тоғызыншы бөлігіне немесе негізгі сызықтың қалыңдығына сәйкес келеді.

Әр түрлі стандарттар

+ Әр түрлі нүктелік анықтамалар Атауы Жыл мм дюйм ≈ 0.350 Фурнье 1737 ≈ 0.345 0.0135 Америка 1886 ≈ 0.3515 = 0.013837 Жапон 1962 = 0.3514 ≈ 0.013835 TeX 1982 = 0. ≈ 0.013837 = 1/72.27 PostScript, CSS, TeX 1984 = 0.352 = 0.013 = 1/72 ≈ 0.375 Didot 1783 ≈ 0.375972 ≈ 0.0148 Berthold 1878 ≈ 0.376 ≈ 0.014801 DIN нақты, TeX 1964 = 0.376065 ≈ 0.014806 DIN номиналды, жапон, CSS 1999 = 0.250 ≈ 0.009842

Типографияның пайда болуынан бері "нүкте" анықтамасының көптеген түрлері болған. 0.375 шамасындағы дәстүрлі континенттік еуропалық нүктелер, әдетте, 0.350 шамасындағы ағылшын нүктелерінен сәл үлкен болады.

Америкалық ұпайлар

Америка типографиясындағы негізгі өлшем бірлігі пика болды, әдетте дюймнің алтыдан бір бөлігіне жуықтатылды, бірақ нақты мөлшері стандартталмаған және әртүрлі тип құю фабрикалары өздерінің өлшемдерін қолданды. Ол жерде тұрған кезде ол Фурнье отбасымен, оның ішінде әкесімен және Пьер Симон Фурньемен жақын байланыста болды. Франклин өзінің немересі Бенджамин Франклин Башкеге баспа және тип құю ісін үйретуді қалап, оны Франсуа Амброаз Дидотпен оқытуды ұйымдастырды. Содан кейін Франклин Филадельфияға француздық тип құю жабдықтарын импорттап, Башкеге тип құю цехын құруға көмектесті. Шамамен 1790 жылы Баше Фурнье типтерінің үлгісін жариялады. Франклин қайтыс болғаннан кейін матрицалар мен Фурнье қалыптарын Америкадағы алғашқы тұрақты тип құю фабрикасы – Бинни мен Рональдсон сатып алды. 1833, 1860 және 1897 жылдардағы бірігулер мен сатып алулар нәтижесінде компания ақырында MacKellar, Smith & Jordan деп аталды. Олар пика өлшемді типтерді құю үшін Fournier cicero қалыпын пайдаланды. Нельсон Хоукс, Фурнье сияқты, бір американдық дюймді дәл алты пикаға, ал бір пиканы 12 пунктке бөлуді ұсынды. Бірақ, көптеген фабрикалар пиканы дюймнің алтыдан бір бөлігінен кішірек қолданғандықтан, бұл ұсынысқа қарсылық болды. Сондықтан 1886 жылы, әртүрлі пикаларды зерттегеннен кейін, Америка Құрама Штаттарының Тип құюшылар қауымдастығы Филадельфиядағы L. Johnson & Co. фабрикасының пикасын ("Джонсон пикасы") ең бекітілген өлшем деп мақұлдады. Бір пиканың ресми анықтамасы – 0,99624 стандартты дюйм, ал бір пункт – . Бұл 6 пика немесе 72 пункт 0,99624 стандартты дюймды құрайды дегенді білдіреді. Шамамен дәл анықтамасы – бір пика тең, ал бір пункт тең. Сондай-ақ, 83 пика шамамен 35 см-ге тең екені анықталды, сондықтан Тип құюшылар қауымдастығы өлшеу үшін 35 см металл таяқшаны пайдалануды ұсынды, бірақ бұл ұсыныс барлық фабрикалар тарапынан қабылданбады. Дональд Кнут бұл өлшемді өзінің TeX компьютерлік жинақтау жүйесінің негізгі бірлігі ретінде қолданды, сондықтан оны кейде TeX пункті деп те атайды, ол 0 мм-ге тең.

Ескі ағылшындық ұпайлар

Ағылшын Монотип нұсқаулықтарында 1 пика = 0,1660 дюйм деп есептелсе, Еуропа құрлығындағы нұсқаулықтар басқаша анықтама қолданады: онда 1 пика = 0,1667 дюйм, ескі ағылшын пикасы. Осының салдарынан, Германия, Нидерланды, Франция, Польша және Еуропа құрлығындағы басқа да нұсқаулықтардағы құрастыру қалыптары мен супер қалыптардың өлшем кестелері көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер бойынша өзгеше болады. Еуропа құрлығында қолданылатын Монотип клиндері жиын өлшемдерінен кейін қосымша "E" әрпімен белгіленеді: мысалы, 5 12E, 1331 15E және т.б. "E" клиндерімен жұмыс істегенде, өлшемдері үлкен болған сайын айырмашылықтар одан да арта түседі.

Үстелге жариялау нүктесі

Үстелдік басылым нүктесі (DTP нүктесі) немесе PostScript нүктесі халықаралық дюймнің 1/72 бөлігі немесе 0,013-і ретінде анықталады, бұл 25,4/72 мм = 0,352 мм-ге тең. Он екі нүкте бір пиканы құрайды, ал алты пика бір дюймды құрайды. Бұл сипаттаманы Джон Уорнок пен Чарльз Гешке Adobe PostScript құрғанда жасады. Ол Apple Computer компаниясы тарапынан бастапқы Macintosh үстел компьютерінің дисплей ажыратымдылығы және LaserWriter принтерінің басып шығару ажыратымдылығы стандарты ретінде қабылданды. 1996 жылы W3C оны каскадты стильдер тілі (CSS) үшін қабылдады, онда пікселмен 3:4 тұрақты қатынаста байланыстырылды, себебі экрандардың 96 пікселге бір дюймды құрайтыны туралы жалпы (бірақ қате) болжам болды.

Алма нүктесі

Жоғары тығыздықтағы "Retina" экрандарының пайда болуынан бастап, бастапқы 72 нүктеге дейін бір дюймдегіден әлдеқайда жоғары ажыратымдылыққа ие болған Apple-дың Xcode бағдарламалау ортасы, GUI элементтерін нүктелермен өлшейді. Бұл нүктелер экранның мөлшеріне, пиксел тығыздығына және қалыпты қарау қашықтығына бейімделу үшін толық сандық пикселдерге автоматты түрде өзгертіледі. Бұл Cocoa нүктесі CSS-тегі px пиксел бірлігіне, Android-тегі dp тығыздықтан тәуелсіз пикселге және Windows UWP-дегі epx немесе ep тиімді пикселге баламалы.

Қаріп өлшемі

Бас әріптерді құю кезінде, баспа ісінде жиі қолданылатын қаріптердің көпшілігі елге, тілге және қолданылатын нүктелер түріне қарай әртүрлі атауларға ие. Офистік және жеке пайдалануға арналған десктоптық баспа бағдарламалары мен мәтін өңдеушілерде пайдаланушы интерфейсінде ұсынылатын қаріп өлшемдерінің тізімі болады, бірақ олар аталына қойылмайды және көбінесе кез келген санды қолмен енгізуге болады. Мысалы, Microsoft Word 8 мен 28 нүкте арасындағы барлық жұп санды, сондай-ақ 9, 11, 36, 48 және 72 нүктелерді ұсынады, яғни үлкен өлшемдер 3, 4 және 6 пикаға тең. Көптеген бағдарламалық қамтамалар қазіргі уақытта DTP нүктелерін стандарттық ретінде пайдаланса да, олардың көпшілігі қаріп өлшемін басқа өлшем бірліктерінде (мысалы, дюйм, миллиметр, пиксель) көрсетуге мүмкіндік береді, әсіресе TeX және CSS сияқты кодқа негізделген жүйелерде.