Кіріспе
Парламент саясатындағы саяси ұғым. Министрлер кабинетінің ұжымдық жауапкершілігі, сондай-ақ министрлердің ұжымдық жауапкершілігі деп аталады, парламенттік жүйелердегі конституциялық норма және Вестминстер үкімет жүйесінің тірегі болып табылады. Бұл жүйеде министрлер кабинетінің мүшелері, тіпті жеке пікірлері қарама-қарсы болған жағдайда да, кабинетте қабылданған барлық үкіметтік шешімдерді жария түрде қолдауға міндетті. Бұл қолдау заң шығарушы органда үкіметке дауыс беруді де қамтиды. Бұл норма 19 ғасырда Ұлыбританияда қалыптасты. Кейбір коммунистік партиялар өз орталық комитеттеріне демократиялық централизм принципін ұқсас қолданады. Егер министрлер кабинетінің мүшесі кабинет шешіміне ашық қарсылық білдіргісі келсе, ол кабинеттегі лауазымынан кетуге міндетті. Министрлер кабинетінің ұжымдық жауапкершілігі парламентте сенімсіздік дауысы қабылданған жағдайда үкіметтің жауапкершілігін білдіреді, сондықтан үкіметтің барлық мүшелері отставкаға кетеді. Бұл жағдайда жаңа үкімет құрылуы мүмкін немесе парламент таратылып, кезекті сайлаулар тағайындалады. Министрлер кабинетінің ұжымдық жауапкершілігі жеке министрлердің жауапкершілігінен өзгеше, ол министрлердің өз ведомстволарының жұмысы үшін жауапты екенін және олардың қателіктері үшін кінәлі екенін білдіреді.
Cabinet collective responsibility, also known as collective ministerial responsibility, is a constitutional convention in parliamentary systems and a cornerstone of the Westminster system system of government, that members of the cabinet must publicly support all governmental decisions made in Cabinet, even if they do not privately agree with them. This support includes voting for the government in the legislature. This convention formed in the 19th century in the United Kingdom. Some Communist political parties apply a similar convention of democratic centralism to their central committee. If a member of the Cabinet wishes to openly object to a Cabinet decision then they are obliged to resign from their position in the Cabinet. Cabinet collective responsibility is related to the fact that if a vote of no confidence is passed in parliament, the government is responsible collectively, and thus the entire government resigns. The consequence will be that a new government will be formed or parliament will be dissolved and a general election will be called. Cabinet collective responsibility is not the same as individual ministerial responsibility, which states that ministers are responsible for the running of their departments, and therefore culpable for the departments' mistakes.
Мысалдар
Австралия, Ұлыбритания және Канада сияқты парламенттік демократиялар кабинетінің ұжымдық жауапкершілігін сақтайды және оған сүйенеді. Родс, Уанна және Веллер парламенттік демократияның Вестминстер жүйесіндегі кабинеттік ынтымақтастық принципін былай сипаттайды: "Кабинеттік ынтымақтастық және ұжымдық жауапкершілік – бұл жауапты партиялық үкіметтің екі маңызды аспектісі, олар ресми түрде конституцияда бекітілмегенмен, конституциялық мәртебеге ие. Олар министрлік басқарудың негізгі құралы болып табылады. Кабинеттік ынтымақтастық – бұл партиялық министрлік қабылдаған жалпы мүдделерді сақтауға немесе қорғауға бағытталған саяси конвенция. Оның мәнісінде, атқарушы билік біртұтас ұжым ретінде көрінуі керек, соның арқасында ынтымақты сақтап, саяси күшін көрсетуге қабілетті болуы тиіс".
Австралия
Австралияда кабинет құпиялылығын қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ жеке ақпараттың жария болуынан және ұлттық қауіпсіздікке нұқсан келтіруінен қорғау үшін кабинеттің ұжымдық жауапкершілігі аса маңызды. Кабинет мүшелерінің бірлігі заңмен міндеттелмейді, ол саяси келісім мен қалыптасқан тәжірибе болып табылады. Кабинеттің ұжымдық жауапкершілігін бекітетін жазбаша заң жоқ, бірақ ол Австралия кабинеттерінде саяси норма ретінде берік орныққан және премьер-министр басқаратын үкіметтің ұжымдық күші мен беделінің маңызды бөлігін құрайды. Қайта-қайта дау тудыратын мәселелерде, мысалы 1999 жылғы республикалық референдум сияқты жағдайларда, депутаттар өз саналарына сүйене отырып дауыс беруге мүмкіндік беретін жағдайлар туындауы мүмкін, бірақ мұндай жағдайлар сирек кездеседі және олар ешқашан ресми партиялық саясатпен байланысты болмайды, ал партиялық тәртіп көбінесе өте қатаң сақталады.
Канада
Канадада, министрлер кабинетіне сирек жағдайларда өз санасы бойынша еркін дауыс беруге және үкіметке қарсы шығуға рұқсат етіледі, мысалы, Брайан Малруни билік кезінде өлім жазасы бойынша өткен дауыс беруде болғандай. Мұндай жағдайлар өте сирек кездеседі және олар ешқашан үкіметке сенімсіздік дауысына байланысты болмайды. Кабинетпен келіспегендіктен отставкаға кеткен ең танымал канадалық министр – Джон Тернер, ол жалақы мен бағаны реттеуді қолдамады. Канадада партиялық тәртіп Вестминстер жүйесіндегі басқа елдерге қарағанда әлдеқайда қатаң; партия жетекшілігіне қарсы дауыс берген депутаттарды кездестіру өте сирек.
Финляндия
Финляндияда ұжымдық жауапкершілік конституциялық және дәстүрлі тәртіппен орнатылған. Финляндия үкіметі мен оның министрлері барлық шешімдері үшін бірлесіп жауапты. Алайда, конституция министрге наразылық білдіруге, оны хаттамаға енгізуге мүмкіндік береді. Дегенмен, бұл ресми түрде рұқсат етілгенімен, наразылық сирек кездеседі, себебі ол үкіметтің тұрақтылығына нұқсан келтіреді. Атап айтқанда, президент Кеконен 1981 жылы зейнетке шыққаннан кейін көпшілік коалициялық үкіметтер қалыпты жағдайға айналды. Жаңа кабинет парламенттік көпшіліктің мақұлдауымен бекітілуі керек, сондықтан үкіметтік бағдарлама қатысушы партиялармен келісіледі. Ол партиялық бағдарламалардан өзгеше және партиялардың ынтымақтастық үшін жасаған ұсыныстарын толық көрсетеді. Егер бір партия үкіметтік бағдарламаны орындамаса, үкіметтегі басқа партиялар оны тоқтатып, бүкіл үкіметті отставкаға жіберуге мәжбүрлей алады.
Ирландия
Ирландия Конституциясының 28.4.2°-бабында мынадай талаптар қойылған: Үкімет жиналып, ұжымдық билік ретінде әрекет етеді және Үкімет мүшелері басқаратын Мемлекеттік департаменттердің жұмысы үшін жауапкершілікті ұжымдық түрде мойындайды. 1992 жылы Сиыр еті жөніндегі трибунал саяси жемқорлыққа қатысты айыптауларды тергеп, даулы ұсыныстар талқыланған министрлер кабинетінің мәжілістері туралы министрден куәліктер алуды қалады. 1993 жылы Жоғарғы Сот мұндай мәжілістердің мазмұны жария етуге жатпайды деген шешім шығарды, себебі 28.4.2°-бап кабинет отырыстарының (бірақ ресми тіркелген шешімдердің емес) толық құпиялылығын қамтамасыз етуді талап етеді. 1997 жылы Конституцияға енгізілген он жетінші түзету референдум арқылы 28.4.3°-бапты қосуға бағытталды, ол ерекше жағдайларда мұндай ақпаратты жария етуге рұқсат береді.
The Government shall meet and act as a collective authority, and shall be collectively responsible for the Departments of State administered by the members of the Government. In 1992, the Beef Tribunal was investigating allegations of political corruption, and wanted to take evidence from a minister about cabinet meetings at which controversial proposals had been discussed. The Supreme Court ruled in 1993 that such discussions could not be disclosed because Article 28.4.2° required absolute confidentiality of cabinet discussions (though not of decisions which were formally recorded). The Seventeenth Amendment of the Constitution was passed by referendum in 1997 to add Article 28.4.3°, which allows such disclosures in exceptional circumstances.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияда министрлер кабинетінің құпиялылығы қағидасы әрқашан сақталады. Дегенмен, коалициялық үкіметтерде кабинеттік ынтымақ әлсіреуі мүмкін, онда кабинет мүшелері болып табын кіші партиялардың өкілдері "келіспеуге келісу" шарты арқылы нақты саясаттар бойынша ашық түрде наразылық білдіре алады.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда кабинеттің ұжымдық жауапкершілігі қағидасы қолданылады. Премьер-министр Төменгі палата мен Жоғарғы палатадан бірқатар кабинет министрлерін таңдайды. Кабинет министрлері ретінде таңдалғаннан кейін, әрбір министр үкіметтік ведомстволардың бірін басқарады. Кабинет министрлері парламент депутаттарының ауызша сұрақтарына жауап береді. Кабинет мүшелері, Премьер-министрмен бірге, апта сайын жабық есіктер артында отырыстар өткізіп, кабинет министрлерінен үйлесімсіз жауаптарды болдырмау үшін кабинеттің біртұтас ұстанымын талқылайды. Оппозиция үкімет мүшелерінің бірлігін үнемі сынап, кабинет министрлері арасында қайшылықтар туғызуға тырысады. Сондықтан кабинет мүшелерінің жауаптарын мүмкіндігінше біркелкі және ұқсас етуі өте маңызды.
Артықшылықтар
Министрлер кабинетінің ұжымдық жауапкершілігін қолданатын парламенттік жүйе атқарушы билік органдарының мүшелері арасындағы қайшылықтар мен келіспеушіліктерді азайтуға көбірек мүмкіндік береді. Министрлер кабинетінің мүшелері команданың бір бөлігі болудың нақты және ұжымдық пайдасын сезінеді. Министрлер кабинетінің халық алдындағы ұжымдық жауапкершілігі партияға және премьер-министрге деген адалдықты арттырады. Кабинет мүшелерінің біртігі премьер-министрдің партиясын күшейтеді және осы партияның саясатын қабылдау мен мүдделерін жеделдетеді. Президенттік демократияларда төтенше жағдайларда немесе ұлттық қауіпсіздік мәселелерінде заңдарды жылдам қабылдау мүмкіндігі шектеулі болады.
Кемшіліктер
Министрлер кабинетінің ұжымдық жауапкершілігі министрлерді премьер-министрдің шешімдерін жазайықпен қолдауға мәжбүр етеді, бұл саяси пікірталас пен ішкі талқылауды қиындатады. Ұжымдық жауапкершілік принципіне негізделген кабинетте келіспеушіліктер туындағанда, бірлескен келісімдерге келу қиынға соғады. Сондықтан, министрлер кабинетінің ұжымдық жауапкершілігі кабинет пен оның мүшелерінің өзара келісімі мен бірлігіне тікелей байланысты.