Канаданың саяси жүйесіне шолу

Кіріспе

Канаданың ұлттық саясатының шолуы

Канаданың саясаты парламенттік демократия және күшті демократиялық дәстүрлерге негізделген парламенттік үкіметтің федералды жүйесінде жұмыс істейді. Канада – монархтың мемлекет басшысы болып табылатын конституциялық монархия. Іс жүзінде, атқарушы билік Канада Премьер-Министрі төрағалық ететін, Корольдің Кеңесінің атқару комитеті ретінде қызмет ететін және демократиялық жолмен сайланған Халық палатасына жауапты министрлер кабинетіне тапсырылған. Канада либерализм дәстүрімен және теңдік пен орташа саяси идеологияға бағытталған "толыққанды демократия" ретінде сипатталады. Канада саясатында экстремизм ешқашан басым болған емес. Канада саясатының дәстүрлі "аралық брокерлік" моделі идеологияға көп орын қалдырмайды. Бейбітшілік, тәртіп және жақсы үкімет, сондай-ақ жазбада көрсетілмеген құқықтар Канада үкіметінің негізгі принциптері болып табылады. Әлеуметтік әділетке баса назар аудару – Канаданың саяси мәдениетінің ерекше ерекшелігі. Канада барлық азаматтарының әртүрлілігіне, теңдігіне және кіріктірілуіне басымдық береді. Елде көп партиялық жүйе бар, оның көптеген заңнамалық практикалары Ұлыбританияның Вестминстер парламентінің жазбаша емес конвенциялары мен прецеденттерінен туындайды. Канададағы екі үлкен саяси партия тарихи тұрғыдан Канаданың Либералдық партиясы және қазіргі Канаданың Консервативтік партиясы (сондай-ақ оның көптеген алдыңғы партиялары) болып табылады. Жаңа демократиялық партия, Квебек ұлтшылдарының Bloc Québécois және Канаданың Жасыл партиясы сияқты партиялар саяси процеске өздерінің ықпалын көрсетіп, маңызға ие болды. Алайда, федералды модель және билік бөлісін канадалық саясаткерлер жасаған. Әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Канада сияқты өздігінен басқаратын доминиондардың азаматтары ұлттық сананы дамыта бастады және 1926 жылғы Балфур декларациясында британ үкіметі мен алты доминионның үкіметтері доминиондардың Британ одағында толық автономияға ие екеніне келісті. 1931 жылы британ үкіметі мен доминион үкіметтері арасындағы одан әрі консультациялар мен келісімдерден кейін британ Парламенті Вестминстер статусын қабылдап, Канада мен басқа доминиондардың автономиясын заңды түрде мойындады. Дегенмен, канадалық саясаткерлер конституцияны өзгерту процедурасы бойынша келісімге келе алмады, сондықтан Вестминстер статусы оған әсер етпеді, яғни Канада конституциясына енгізілген өзгерістер сол кезге дейін британ Парламентінің мақұлдауын қажет етті. Сол сияқты, Ұлыбританиядағы Корольдің Кеңесінің сот комитеті 1933 жылға дейін қылмыстық істер бойынша, ал 1949 жылға дейін азаматтық істер бойынша соңғы шешімді қабылдады. 1982 жылы Конституцияны елге қайтару (Patriation) арқылы ғана британ Парламентінің рөлі аяқталды.

The politics of Canada functions within a framework of parliamentary democracy and a federal system of parliamentary government with strong democratic traditions. Canada is a constitutional monarchy where the monarch is head of state. In practice, executive authority is entrusted to the Cabinet, a committee of ministers of the Crown chaired by the Prime Minister of Canada that act as the executive committee of the King's Privy Council for Canada and are responsible to the democratically elected House of Commons. Canada is described as a "full democracy", with a tradition of liberalism, and an egalitarian, moderate political ideology. Extremism has never been prominent in Canadian politics. The traditional "brokerage" model of Canadian politics leaves little room for ideology. Peace, order, and good government, alongside an Implied Bill of Rights, are founding principles of the Canadian government. An emphasis on social justice has been a distinguishing element of Canada's political culture. Canada has placed emphasis on diversity, equity and inclusiveness for all its people. The country has a multi party system in which many of its legislative practices derive from the unwritten conventions of and precedents set by the Westminster parliament of the United Kingdom. The two dominant political parties in Canada have historically been the Liberal Party of Canada and the current Conservative Party of Canada (as well as its numerous predecessors). Parties like the New Democratic Party, the Quebec nationalist Bloc Québécois and the Green Party of Canada have grown in prominence, exerting their own influence to the political process. but the federal model and division of powers were devised by Canadian politicians. Particularly after World War I, citizens of the self governing Dominions, such as Canada, began to develop a strong sense of identity, and, in the Balfour Declaration of 1926, the British government and the governments of the six Dominions jointly agreed that the Dominions had full autonomy within the British Commonwealth. In 1931, after further consultations and agreements between the British government and the governments of the Dominions, the British Parliament passed the Statute of Westminster, giving legal recognition to the autonomy of Canada and other Dominions. However, Canadian politicians were unable to obtain consensus on a process for amending the constitution, which was therefore not affected by the Statute of Westminster, meaning amendments to Canada's constitution continued to require the approval of the British parliament until that date. Similarly, the Judicial Committee of the Privy Council in Britain continued to make the final decision on criminal appeals until 1933 and on civil appeals until 1949. It was not until 1982, with the Patriation of the Constitution, that the role of the British Parliament was ended.

Саяси мәдениет

Канаданың басқаруға қатысты теңгерімдік көзқарасы әлеуметтік әл-ауқатқа, экономикалық еркіндікке және көпмәдениеттілікке басымдық береді, бұл іріктелген экономикалық иммигранттарға, әлеуметтік интеграцияға және кең қоғамдық және саяси қолдауға ие, сондай-ақ өте оңшыл саясатты шектеуге негізделген. Оның құрамындағы ұлттардың кең ауқымы мен "әділ қоғамды" қолдайтын саясат конституциялық түрде қорғалған. Жеке құқықтар, теңдік және қосымшалық (әлеуметтік теңдік) көптеген канадалықтар үшін саяси және құқықтық маңыздылыққа ие, бұл Құқықтар мен бостандықтар хартасын қолдау, салыстырмалы түрде еркін экономика және әйелдер құқықтарына қатысты либералдық көзқарастар ( жүктілікті тоқтату, ажырасу, гомосексуализм, бір жынысты неке, тууды реттеу, эвтаназия немесе марихуана қолдану сияқты) арқылы көрінеді. Канаданың саяси мәдениетінде де жалпы жауапкершілік сезімі бар, бұл жалпыға ортақ денсаулық сақтау, көпмәдениеттілік, эволюция, қару-жарақ бақылауы, шетелдік көмек және басқа да әлеуметтік бағдарламаларға қолдау көрсету арқылы көрінеді. Федералдық деңгейде Канадада екі орталық партия басымдық құрайды, олар "брокерлік саясатты" жүзеге асырады: солшыл Либералдық партия және оңшыл Консервативтік партия (немесе оның ізашарлары). "Канадалық саясаттың дәстүрлі брокерлік моделі идеологияға көп орын қалдырмайды", себебі Канаданың "барлық партияны қамтитын" жүйесі сайлаушылардың кең спектрінен қолдауды талап етеді, консерваторлар оң жақта, ал Жаңа демократиялық партия сол жақта орналасқан. 2021 жылғы федералды сайлауда бес партия парламентке өкілдер жіберді: қазіргі үкіметті құрастырып отырған Либералдық партия, ресми оппозиция Консервативтік партия, Жаңа демократиялық партия, Квебек блогы және Канаданың Жасыл партиясы. Сауалнамалар көрсеткендей, канадалықтардың көпшілігі азаматтық құқықтарды толыққанды түсінбейді. Бұл 1960 жылдардан бастап провинциялық білім беру бағдарламаларында осы тақырыпқа көңіл бөлмеудің салдары деп есептеледі. 2008 жылы өткізілген сауалнамаға сәйкес, респонденттердің тек 24 пайызы ғана монархты мемлекет басшысы деп атады. Сонымен қатар, сенатор Лоуэлл Мюррей бес жыл бұрын "Корона көптеген канадалықтардың үкімет жүйесін түсінуі үшін маңызды емес" деп жазған болатын. National Post газетінің редакторы Джон Робсон 2015 жылы былай деді: "Интеллектуалды тұрғыдан алғанда, сайлаушылар мен сарапшылар премьер-министрлер мен министрлер кабинетінен құралған 'үкіметті' шексіз билікпен сайлаймыз деген қате пікірге беріліп, идеалды 'демократия' осы плебисциттік автократиядан тұрады деп ойлайды".

Canada's egalitarian approach to governance has emphasized social welfare, economic freedom, and multiculturalism, which is based on selective economic migrants, social integration, and suppression of far right politics, that has wide public and political support. Its broad range of constituent nationalities and policies that promote a "just society" are constitutionally protected. Individual rights, equality and inclusiveness (social equality) have risen to the forefront of political and legal importance for most Canadians, as demonstrated through support for the Charter of Rights and Freedoms, a relatively free economy, and social liberal attitudes toward women's rights (like pregnancy termination), divorce, homosexuality, same sex marriage, birth control, euthanasia or cannabis use. There is also a sense of collective responsibility in Canadian political culture, as is demonstrated in general support for universal health care, multiculturalism, evolution, gun control, foreign aid, and other social programs. At the federal level, Canada has been dominated by two relatively centrist parties practising brokerage politics", the centre left leaning Liberal Party of Canada and the centre right leaning Conservative Party of Canada (or its predecessors). "The traditional brokerage model of Canadian politics leaves little
room for ideology" as the Canadian catch all party system requires support from a broad spectrum of voters. with the Conservatives sitting on the right and the New Democratic Party occupying the left. Five parties had representatives elected to the federal parliament in the 2021 election: the Liberal Party who currently form the government, the Conservative Party who are the Official Opposition, the New Democratic Party, the Bloc Québécois, and the Green Party of Canada. Polls have suggested that Canadians generally do not have a solid understanding of civics. This has been theorized to be a result of less attention being given to the subject in provincial education curricula, beginning in the 1960s. By 2008, a poll showed only 24 per cent of respondents could name the monarch as head of state. Likewise, Senator Lowell Murray wrote five years earlier that "the Crown has become irrelevant to most Canadians' understanding of our system of Government." As John Robson of the National Post opined in 2015: "Intellectually, voters and commentators succumb to the mistaken notion that we elect 'governments' of prime ministers and cabinets with untrammelled authority, that indeed ideal 'democracy' consists precisely in this kind of plebiscitary autocracy."

Мемлекеттік ұйым

Үкімет түрі – конституциялық монархиядағы Вестминстер үлгісіндегі федералды парламенттік демократия. Әкімшілік бөліністер – Он провинция және үш аумақ*: Альберта, Британ Колумбиясы, Манитоба, Нью-Брансуик, Ньюфаундленд және Лабрадор, Солтүстік-Батыс аумақтар*, Нова-Скотия, Нунавут*, Онтарио, Принс-Эдвард аралы, Квебек, Саскачеван, Юкон*. Конституция – Вестминстер жүйесі, жазбаша емес келісімдер мен жазбаша заңнамаға негізделген. Құқықтық жүйе – федералдық юрисдикцияға қатысты барлық мәселелер бойынша және Квебектен басқа барлық провинциялар мен аумақтарда ағылшын ортақ құқығы, ал Квебек – Париж обычаяларына негізделген, революцияға дейінгі Франциядағыдай, Квебек азаматтық кодексінде баяндалған азаматтық құқығына негізделген; шарттарымен Халықаралық соттың міндетті юрисдикциясын қабылдайды. Дауыс беру құқығы – 18 және одан жоғары жастағы азаматтарға беріледі. Канадада дауыс бере алмайтын екі ересек азамат бар: Бас сайлау комиссары және Бас сайлау комиссарының орынбасары. Бас губернатор дауыс беруге құқылы, бірақ конституциялық келісімге сәйкес дауыс беруден бас тартады.

Монархия

Мемлекет басшысы Карл III, Канада королі (2022 жылдың 8 қыркүйегінен бастап). Вице-король Мэри Саймон, Канаданың генерал-губернаторы (26 шілде 2021 жылдан бері). Канада – конституциялық монархия, онда билік басындағы егеменнің рөлі заңды да, практикалық та, бірақ саяси емес. Монархқа мемлекеттік биліктің барлық құқықтары берілген және ол биліктің барлығын егеменнің билігімен әрекет ететін бірнеше үкіметтік институттар бөлісетін құрылымның ортасында отырады. Сондықтан, атқарушы билік ресми түрде Кеңестегі Король, заң шығарушы орган – Парламенттегі Король, ал соттар – Тақтадағы Король деп аталады. Канаданың монархы (қазіргі уақытта) сонымен қатар Ұлттар Достастығына кіретін 14 елдің монархы болғанымен, ол Канада Королі ретінде бөлек билік етеді, бұл лауазым "шын Канадалық" және "Ұлыбритания монархынан немесе басқа Достастық елдерінен толыққанды тәуелсіз" болып табылады. Канада премьер-министрінің кеңесі бойынша, егемендік федералды вице-президентті – генерал-губернаторды (қазіргі Мэри Саймон) тағайындайды, ол 1947 жылдан бері монархтың дерлік барлық корольдік құқықтарын жүзеге асыруға құқылы; алайда, монархтың өзі орындауы тиіс міндеттер де бар (мысалы, белгілі бір заң жобаларын бекіту). Генерал-губернатор болмаған немесе қабілетсіз жағдайда, Канада әкімшісі Корольдіктің ең негізгі функцияларын орындайды. Заңдарды қабылдау үшін корольдік келісім қажет. Корольдік құқықтардың бір бөлігі ретінде, корольдік қолтаңбамен бекітілген хаттар патенттерге және Кеңес бұйрықтарына билік береді. Корольдік құқықтардың көп бөлігі тек Министрлер кабинетінің кеңесімен кеңесте жүзеге асырылады; конституциялық монархияның қалыпты ережелері шегінде, егеменнің осы басқару салаларының кез келгеніне тікелей қатысуы шектеулі. Корольдік құқықтарға парламентті сайлау шақыру үшін шақыру, оның жұмысын тоқтату және тарату да кіреді, сондай-ақ шетелдік істерге, оның ішінде келісімдерді, одақтарды, халықаралық келісімдерді және соғыс жариялауды келіссөздер жүргізу және бекіту; канадалық дипломаттарды аккредиттеу және шетелдік дипломаттарды қабылдау; және паспорттар беру.

Head of state Charles III, King of Canada (since September 8, 2022). Viceroy Mary Simon, Governor General of Canada (since July 26, 2021). Canada is a constitutional monarchy, wherein the role of the reigning sovereign is both legal and practical, but not political. The monarch is vested with all powers of state and sits at the centre of a construct in which the power of the whole is shared by multiple institutions of government acting under the sovereign's authority. The executive is thus formally referred to as the King in Council, the legislature as the King in Parliament, and the courts as the King on the Bench. Though the person who is monarch of Canada (currently ) is also the monarch of 14 other countries in the Commonwealth of Nations, he nevertheless reigns separately as King of Canada, an office that is "truly Canadian" and "totally independent from that of the monarch of the United Kingdom or the other Commonwealth realms." On the advice of the Canadian prime minister, the sovereign appoints a federal viceregal representative—the governor general(currently Mary Simon)—who, since 1947, is permitted to exercise almost all of the monarch's royal prerogative; though, there are some duties which must be specifically performed by the monarch themselves (such as assent of certain bills). In case of the governor general's absence or incapacitation, the administrator of Canada performs the Crown's most basic functions. Royal assent is required to enact laws. As part of the royal prerogative, the royal sign manual gives authority to letters patent and orders in Council. Much of the royal prerogative is only exercised in council, on the advice of the Cabinet; within the conventional stipulations of a constitutional monarchy, the sovereign's direct participation in any of these areas of governance is limited. The royal prerogative also includes summoning, proroguing, and dissolving Parliament in order to call an election and extends to foreign affairs, which include the negotiation and ratification of treaties, alliances, international agreements, and declarations of war; the accreditation of Canadian diplomats and receipt of foreign diplomats; and the issuance of passports.

Атқарушы билік

Үкімет басшысы Джастин Трюдо, Канаданың премьер-министрі (2015 жылдың 4 қарашасынан бері). Министрлер кабинеті (көбінесе отызға жуық) премьер-министр таңдайды және генерал-губернатор түрлі министрліктер мен мекемелерді басқару үшін тағайындайды, әдетте аймақтық өкілдікпен. Дәстүр бойынша, министрлер кабинетінің көпшілігі, тіпті барлығы да, премьер-министрдің өзінің партиясының мүшелері болады. Алайда, бұл заңмен немесе конституциямен міндетті емес, кейде премьер-министр басқа партиядан да министр тағайындайды. Сайлаулар Монархия мұрагерлікпен беріледі. Бас губернаторды монарх Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша белгілі мерзімге тағайындайды, бірақ дәстүрлі түрде бұл мерзім шамамен бес жылды құрайды. Заң шығару сайлауларынан кейін, Әдетте, Халық палатасындағы көпшілік партияның жетекшісін генерал-губернатор премьер-министр етіп тағайындайды.

Заң шығарушы өкілеттік

Канаданың екі палаталы Парламенті үш бөлімнен тұрады: монарх, Сенат және Халық палатасы. Қазіргі уақытта Сенатқа 105 мүше кіреді, олар Премьер-министрдің кеңесі бойынша 75 жасқа дейін тағайындалады. Сенат алғашқыда Онтарио, Квебек және Маритимдер (алғашқыда Нью-Брансуик және Нова-Скотия, 1873 жылы Принс-Эдвард аралын қосу арқылы кеңейтілді) аймақтарынан тең өкілдікпен құрылды. 1915 жылы жаңа Батыс бөлімі құрылды, онда әрқайсысынан алты сенатор төрт батыс провинциясынан сайланды, нәтижесінде әр төрт аймақта Сенатта 24 орын болды. Ньюфаундленд және Лабрадор 1949 жылы Конфедерацияға қосылғанда, ол ешқандай аймаққа қосылмады және оған алты орын берілді. Әрбір үш территорияда бір орын бар. Сенаттың құрамы халық санына пропорционалды емес. Монарх Премьер-министрдің кеңесі бойынша Сенат мүшелерінің қалыпты санын арттыра алады, егер қосымша сенаторлар аймақтар бойынша тең бөлінсе (жалпы саны сегіз қосымша сенаторға дейін). Бұл қосымша тағайындау құқығы тек бір рет қолданылды, ол кезде Премьер-министр Брайан Малрони Елизавета II патшайымнан Тауарлар мен қызметтер салығы заң жобасын қабылдауды қамтамасыз ету үшін Сенатқа сегіз орын қосуды сұрады. Халық палатасында қазіргі уақытта 338 мүше бар, олар көпшілік дауыс беру жүйесімен (бірінші орын алған) бір округтен сайланады, яғни мүшелер көпшіліктің (барлық үміткерлер арасында ең көп дауыс алған) дауысын алуы керек, бірақ жалпы санының көп бөлігін емес. Сайлау округтері «округтар» деп те аталады. Палата мүшелерінің өкілеттігі бес жылдан аспауы керек, сайлау осы мерзімнің соңына дейін өткізілуге тиіс. Бұл белгіленген мерзім тек бір рет бұзылды, ол кезде Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Премьер-министр Роберт Борден осы қадамның қажеттігін сезінді. Парламент өмірін бір жылға ұзарту туралы конституциялық түзету Халық палатасының бірауыздан келісімімен қабылданды. Халық палатасының мөлшері және әр провинцияға орын бөлу бес жылда бір рет жүргізілетін халық санауынан кейін қайта қаралады және халық санының өзгеруіне және шамамен халық санына пропорционалды өкілдікке негізделген.

The bicameral Parliament of Canada consists of three parts: the monarch, the Senate, and the House of Commons. Currently, the Senate, which is frequently described as providing regional representation, has 105 members appointed by the Governor General on the advice of the Prime Minister to serve until age 75. It was created with equal representation from the three regions of Ontario, Quebec, and the Maritimes (originally New Brunswick and Nova Scotia, expanded in 1873 to include Prince Edward Island). In 1915, a new Western division was created, with six senators from each of the four western provinces, so that each of the four regions had 24 seats in the Senate. When Newfoundland and Labrador joined Confederation in 1949, it was not included in an existing region and was assigned six seats. Each of the three territories has one seat. It is not based on representation by population. The normal number of senators can be exceeded by the monarch on the advice of the Prime Minister, as long as the additional senators are distributed equally with regard to region (up to a total of eight additional Senators). This power of additional appointment has only been used once, when Prime Minister Brian Mulroney petitioned Queen Elizabeth II to add eight seats to the Senate so as to ensure the passage of the Goods and Services Tax legislation. The House of Commons currently has 338 members elected in single member districts in a plurality voting system (first past the post), meaning that members must attain only a plurality (the most votes of any candidate) rather than a majority. The electoral districts are also known as ridings. Mandates cannot exceed five years; an election must occur by the end of this time. This fixed mandate has been exceeded only once, when Prime Minister Robert Borden perceived the need to do so during World War I. A constitutional amendment was passed, extending the life of the Parliament by one year, by the unanimous consent of the House of Commons. The size of the House and apportionment of seats to each province is revised after every census, conducted every five years, and is based on population changes and approximately on representation by population.

Сайлаулар және үкімет құру

Канадалықтар тек жергілікті парламент мүшесін (депутатты) сайлауға дауыс береді. Дауыс тікелей кандидатқа беріледі. Әрбір сайлау округінде ең көп дауыс жинаған кандидат (бірге қосылғанда ең көп дауыс алған жүйе) сайланады. Депутаттың кез келген саяси партияға мүше болуы міндетті емес: мұндай депутаттар тәуелсіздер деп аталады. Егер бірнеше депутаттың саяси көзқарастары ортақ болса, олар саяси партия деп аталатын ұйым құра алады. Канада сайлау заңы саяси партияны "бір немесе бірнеше мүшесін кандидат ретінде ұсынып, олардың сайлануын қолдайтын және қоғамдық істерге қатысуды мақсат ететін ұйым" деп анықтайды. Федералды саяси партия құру және тіркеу – екі бөлек мәселе. Федералды саяси партияларды құруды реттейтін заң жоқ. Канада сайлауы федералды саяси партияның қалай құрылуы керектігін немесе оның құқықтық, ішкі және қаржылық құрылымын қалай құру керектігін анықтай алмайды. Көптеген партиялар өздерінің басшыларын тікелей және екінші кезеңде сайлайды, бұл жеңімпаздың дауыстардың 50% -дан астамын алуын қамтамасыз етеді. Әдетте партия басшысы сайлау кезінде депутаттыққа үміткер болады. Бұл басшылық конференцияларда болады. Канаданың парламенттік жүйесі саяси партиялар мен олардың басшыларын күшейтеді. Егер бір партияның Халық палатасында көпшілік орын болса, онда ол "көпшілік үкіметке" ие болады деп есептеледі. Партиялық тәртіп арқылы, тек бір сайлау округінде сайланған партия басшысы, министрлер кабинеті мен парламентке үлкен бақылау жүргізеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, премьер-министр мен сенаторларды Корольдің өкілі – генерал-губернатор таңдайды, бірақ қазіргі кезде монархтың міндеттері көбінесе рәсімдік сипатта болады. Сәйкесінше, премьер-министрді техникалық түрде генерал-губернатор тағайындаса да, іс жүзінде көпшілік орынға ие партия таңдайды. Яғни, ең көп орын алған партия әдетте үкімет құрады, ал осы партияның басшысы премьер-министр болады. Премьер-министр жалпы халық тарапынан тікелей сайланбайды, бірақ премьер-министр әдетте өз сайлау округінде депутат ретінде тікелей сайланады. Көбінесе сайлауда ең танымал партия, тіпті дауыстардың көпшілігін алмаса да, орындардың көпшілігін жеңіп алады. Алайда, парламентте әдетте үш немесе одан да көп саяси партия өкілдік ететіндіктен, көбінесе ешбір партия көпшілік орынға ие бола алмайды. Азшылық үкіметі, егер Халық палатасында көпшілік орынға ие партия, оппозициялық партиялардың жиынтығынан кем орынға ие болса, пайда болады. Мұндай жағдайда, палатада ең көп орын алған партияның басшысын генерал-губернатор үкіметке жетекшілік ету үшін тағайындайды; алайда, үкіметтің жұмыс істеуі және заңдарды қабылдауы үшін таңдалған басшының палатаның көпшілігінің қолдауы болуы керек, яғни кем дегенде бір басқа партияның сайланған мүшелерінің қолдауы қажет. Бұл жағдай бойынша, коалициялық үкімет (Канада тарихында ешқашан құрылмаған) немесе сенім мен қолдау келісімі (мысалы, 2022 жылы либералдар мен Жаңа демократиялық партия қол қойған келісім) арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.

Canadians vote for the election of their local member of parliament (MP) only. A vote is cast directly for a candidate. The candidate in each riding who receives a plurality of votes (first past the post system) is elected. An MP need not be a member of any political party: such MPs are known as independents. When a number of MPs share political opinions they may form a body known as a political party. The Canada Elections Act defines a political party as "an organization one of whose fundamental purposes is to participate in public affairs by endorsing one or more of its members as candidates and supporting their election." Forming and registering a federal political party are two different things. There is no legislation regulating the formation of federal political parties. Elections Canada cannot dictate how a federal political party should be formed or how its legal, internal and financial structures should be established. Most parties elect their leaders in instant runoff elections to ensure that the winner receives more than 50% of the votes. Normally the party leader stands as a candidate to be an MP during an election. This happens at leadership conventions. Canada's parliamentary system empowers political parties and their party leaders. Where one party gets a majority of the seats in the House of Commons, that party is said to have a "majority government." Through party discipline, the party leader, who is elected in only one riding, exercises a great deal of control over the cabinet and the parliament. Historically, the prime minister and senators are selected by the Governor General as a representative of the King, though in modern practice the monarch's duties are ceremonial. Consequently, the prime minister, while technically selected by the Governor General, is for all practical purposes selected by the party with the majority of seats. That is, the party that gets the most seats normally forms the government, with that party's leader becoming prime minister. The prime minister is not directly elected by the general population, although the prime minister is almost always directly elected as an MP within his or her constituency. Often the most popular party in an election takes a majority of the seats, even if it did not receive a majority of the vote. However, as there are usually three or more political parties represented in parliament, often no party takes a majority of the seats. A minority government occurs when the party that holds the most seats in the House of Commons holds fewer seats than the opposition parties combined. In this scenario, the party leader whose party has the most seats in the House is selected by the governor general to lead the government; however, for the government to survive and to pass laws, the leader chosen must have the support of the majority of the House, meaning they need the support of the elected members of at least one other party. This can be done on a case by case basis, through a coalition government (which has never been done in Canadian history) or through a confidence and supply agreement (such as the one the Liberals and the NDP signed in 2022).

Федералды-облыстық қатынастар

Федерация ретінде федералды үкімет пен он провинцияның болуы және өкілеттіктері Конституциямен қамтамасыз етілген. 1867 жылғы Конституциялық акт федералды үкімет пен провинциялардың негізгі конституциялық құрылымын белгілейді. Тақ – федералды үкіметтің және он провинцияның әрқайсысының формальды мемлекет басшысы, бірақ саяси рөлі көбінесе шектеулі. Үкіметтерді халық өкілдері басқарады: федералдық деңгейде – барлық канадалықтар, ал провинциялық деңгейде – әр провинцияның канадалық азаматтары сайлайды. Федералды-провинциялық (немесе үкіметаралық, бұрынғы Доминион-провинциялық) қарым-қатынастар канадалық саясаттағы тұрақты мәселе болып табылады: Квебек өзінің ерекше сипатын сақтап, күшейтуді қалайды, батыс провинциялар өздерінің мол табиғи ресурстарын, әсіресе энергия қорын бақылауды қалайды; өнеркәсіптік дамыған Орталық Канада өндіріс базасымен айналысады, ал Атлантика провинциялары елдің қалған бөлігінен кем әуелі болудан шығуға тырысады. Денсаулық сақтау және білім беру сияқты әлеуметтік бағдарламалардың Канада бойынша тұрақты қаржыландырылуын қамтамасыз ету үшін «мұқтаж» (кедей) провинциялар бай немесе «ие» провинцияларға қарағанда федералдық «трансферт (теңестіру) төлемдерінің» үлесіне пропорционалды түрде көбірек ие болады; бұл мәселе кейбір дауларды тудырды. Бай провинциялар көбінесе салықтарды федералдық мемлекеттік қызметтерге қарағанда көп төлейді деген пікірге сүйене отырып, трансферт төлемдерін тоқтатуды немесе жүйені өздеріне пайдалы етуді жақтайды, ал кедей провинциялар көбінесе алған ақша сомасы қазіргі қажеттіліктеріне жеткіліксіз деген негізде оны арттыруды жақтайды. Бұл құзырет федералды үкіметке өзі реттей алмайтын салаларда қаржыландыру ұсыну арқылы провинциялық саясатқа әсер етуге мүмкіндік береді. Федералдық шығындар құзыреті 1867 жылғы Конституциялық актіде нақты көрсетілмеген; алайда, Онтарио апелляциялық сотының айтуынша, бұл құзырет «91(1А) тармағынан», «мемлекеттік қарыз және мүлік» дегеннен туындауы мүмкін. Бұл құзыреттің қолданылуының басты мысалы – Канаданың денсаулық сақтау туралы заңы, ол провинцияларға шартты түрде ақша беруді көздейді. Денсаулық сақтау қызметтерін реттеу Конституция бойынша провинциялардың құзыретіне жатады. Алайда, Канаданың денсаулық сақтау туралы заңы бойынша провинцияларға қаржы жұмсау федералдық стандарттарға сәйкес қызметтер көрсетуге байланысты болғандықтан, федералды үкімет денсаулық сақтау саласына әсер етуге мүмкіндік алады.

As a federation, the existence and powers of the federal government and the ten provinces are guaranteed by the Constitution. The Constitution Act, 1867 sets out the basic constitutional structure of the federal government and the provinces. The Crown is the formal head of state of the federal government and each of the ten provinces, but rarely has any political role. The governments are led by the representatives of the people: elected by all Canadians, at the federal level, and by the Canadian citizens of each provinces, at the provincial level. Federal provincial (or intergovernmental, formerly Dominion provincial) relations is a regular issue in Canadian politics: Quebec wishes to preserve and strengthen its distinctive nature, western provinces desire more control over their abundant natural resources, especially energy reserves; industrialized Central Canada is concerned with its manufacturing base, and the Atlantic provinces strive to escape from being less affluent than the rest of the country. In order to ensure that social programs such as health care and education are funded consistently throughout Canada, the "have not" (poorer) provinces receive a proportionately greater share of federal "transfer (equalization) payments" than the richer, or "have", provinces do; this has been somewhat controversial. The richer provinces often favour freezing transfer payments, or rebalancing the system in their favour, based on the claim that they already pay more in taxes than they receive in federal government services, and the poorer provinces often favour an increase on the basis that the amount of money they receive is not sufficient for their existing needs. This power allows the federal government to influence provincial policies, by offering funding in areas that the federal government cannot itself regulate. The federal spending power is not expressly set out in the Constitution Act, 1867; however, in the words of the Court of Appeal for Ontario the power "can be inferred" from s. 91(1A), "the public debt and property". A prime example of an exercise of the spending power is the Canada Health Act, which is a conditional grant of money to the provinces. Regulation of health services is, under the Constitution, a provincial responsibility. However, by making the funding available to the provinces under the Canada Health Act contingent upon delivery of services according to federal standards, the federal government has the ability to influence health care delivery.

Квебек пен Канада саясаты

Үш қысқа мерзімдік өтпелі немесе азшылық үкіметтерін есептемегенде, 1968 жылдан 2006 жылдың басына дейін Канаданы үздіксіз Квебек премьер-министрлері басқарды. Осы кезеңде Квебектен шыққан адамдар Либералдық және Прогрессивтік Консервативтік үкіметтердің де басшылары болды. Қазіргі таңда монархтар, генерал-губернаторлар және премьер-министрлер ағылшын және француз тілдерінде кемінде функционалды, тіпті еркін сөйлей алуы керек. Саяси партиялар көшбасшыларды таңдағанда екі тілді еркін білетін кандидаттарға басымдық береді. Заң бойынша, Канада Жоғарғы Сотының тоғыз орынның үшеуі Квебек судьяларымен толтырылуы тиіс. Бұл өкілдік кем дегенде үш судьяның Квебек заңдарына қатысты істерді қарау үшін азаматтық құқық жүйесінде жеткілікті тәжірибесі бар екенін қамтамасыз етеді.

Ұлттық бірлік

Канада сепаратистік қозғалыстардың ұзақ және маңызды тарихына ие (Канаданың сепаратистік қозғалыстарын қараңыз). Ұлттық бірлік Канада үшін 1840 жылы Жоғарғы және Төменгі Канаданың күштеп біріктірілгеннен бері маңызды мәселе болып табылады. Канаданың ұлттық бірлігіне қатысты басты және тұрақты мәселе – Квебек провинциясындағы француз тілінде сөйлейтін көпшілік пен Канаданың қалған бөлігіндегі ағылшын тілінде сөйлейтін көпшілік арасындағы дау. Квебектің ерекше саяси мәртебе арқылы «ерекше қоғам» ретінде мойындалу талаптары конституциялық реформаға әрекеттер жасауға әкелді, ең танымалдары Мич-Лейк келісімі мен Шарлоттаун келісімін түзетуге жасалған сәтсіз әрекеттер болды (соңғысы ұлттық референдумда қабылданбады). Тыныш революциядан бері Квебектегі тәуелсіздік көңілі 1982 жылы Канада конституциясының федералдық деңгейге көшірілуімен (Квебектің келісімінсіз) және конституциялық реформаның сәтсіз әрекеттерімен күшейді. 1980 және 1995 жылдардағы екі провинциялық референдумда тәуелсіздік туралы ұсыныстар тиісінше 60% және 50,6% көпшілік дауысымен қабылданбады. 1995 жылы федералистердің шағын жеңісін ескере отырып, Кретиен үкіметі 1998 жылы провинциялық сецессияның заңдылығы туралы Канаданың Жоғарғы сотына жүгінді. Сот провинцияның бір жақты түрде тәуелсіздік жариялауы конституцияға қайшы екенін шешті. Бұл 2000 жылы «Анықтық туралы» заңның қабылдануына әкелді. Квебек блогы – тек Квебекте кандидаттарды тікелей ұсынатын тәуелсіздік партиясы. Ол Прогрессивті консервативті партиядан (ПК) шыққан депутаттар тобы (кейбір наразы либералды депутаттармен бірге) құрды және алғаш рет 1993 жылғы федералды сайлауда кандидаттарды ұсынды. ПК-ның осы сайлаудағы сәтсіздігінен кейін Блок пен либералдар Квебектегі жалғыз екі мүмкін партия ретінде қарастырылды. Осылайша, 2006 жылғы сайлауға дейін бір партияның пайдасы екіншісінің есесінен болды, тіпті ұлттық бірлік мәселесі болса да. Блок, содан кейін, 2004 жылғы сайлауға дейін Либералды партияны қоршаған сыбайлас жемқорлықтың әсерінен пайдаланды (орын санының айтарлықтай өсуімен). Алайда, жаңадан біріккен Консервативті партия 2006 жылғы сайлауда 10 орын жеңіп, Квебекте өмір сүруге қабілетті партия ретінде қайта пайда болды. 2011 жылғы сайлауда Жаңа демократиялық партия Квебектің 75 орынының 59-ын жеңіп, басқа партиялардың орын санын едәуір азайтты. НДП-ның өсуі Блокты жақында құртуға айналдырып, оларды 4 орынға дейін қысқартты, бұл ресми партия мәртебесіне қажетті ең төменгі 12 орыннан әлдеқайда төмен. Ньюфаундленд және Лабрадор да ұлттық бірлік тұрғысынан мәселелі. Ньюфаундленд доминионы 1949 жылға дейін Канадамен теңдес, дербес ел болғандықтан, халықтың көп бөлігінде Ньюфаундленд ұлтшылдығы мен Канадаға қарсы сезімдер кеңінен, бірақ үйлестірілмеген түрде кездеседі. Бұл, ішінара, федералды балық шаруашылығын созылмалы түрде дұрыс басқарудың, 1960 жылдары оқшауланған елді мекендерден мәжбүрлі түрде көшірудің, Квебек үкіметінің Лабрадордың кейбір бөліктерін қамтитын дәл емес саяси карталарды әлі де жасауының және материктік канадалықтардың Ньюфаундлендтерге қарауының салдарынан туындады. 2004 жылы Ньюфаундленд және Лабрадор бірінші партиясы провинциялық сайлауда, ал 2008 жылы провинциядағы федералды сайлау округтерінде бәсекеге түсті. 2004 жылы сол кездегі премьер-министр Дэнни Уильямс мемлекеттік ғимараттардан барлық федералды туларды алып тастауға бұйрық берді, себебі теңестіруден оффшорлық кірістер жоғалды. 2004 жылдың 23 желтоқсанында премьер-министр Уильямс Сент-Джонс қаласындағы журналистерге былай деді: «Олар бізді елемеді, бізді Конфедерациядағы дұрыс серіктес ретінде қарастырмады. Бұл төзімділікке келмейді және осы тулар шексіз уақытқа дейін түсіріледі. Мен үшін олар бізді жазалау үшін Манитобаға әкелгендері анық, шындығында, бізді ұялту үшін, келісімге келмей, құйрығымызды аяғымызға тығып қайтару үшін». Соңғы кезде, күшті үшінші партиялардың болуы және пропорционалды сайлау жүйесінің болмауы сияқты факторлардың салдарынан Канадада федералды және провинциялық деңгейде орын үлестерінде үлкен өзгерістер болды, онда үшінші партиялар (мысалы, НДП, Реформа) либералдарды, прогрессивті консервативтерді немесе консервативтерді негізгі оппозиция ретінде немесе тіпті үкімет ретінде ауыстырып, оларды маргиналды партияларға дейін төмендетті. Мұндай мысалдарға 1993 жылғы федералды сайлауда Прогрессивті консервативтердің құлдырауы және 2011 жылғы сайлауда Либералды партияның (уақытша) маргиналды партияға айналуы, сондай-ақ Квебек блогы жатады. Басқа мысалдарға Альберта провинциясының 2015 және 2019 жылдардағы сайлауларындағы Альберта НДП-ның өркендеуі және 2018 жылғы Квебек сайлауларындағы Коалиция Авенир Квебектің либералдар мен Parti Québécois-тен үкіметті басып алуы жатады. Провинциялық деңгейде, батыс провинцияларының заң шығарушы органдарында НДП көбінесе солшыл бағытты басты партия болып табылады, ал осы провинциялардың Либералды партиясы әдетте маргиналды немесе НДП-дан кіші болады. Бұл жағдайлардың басты себебі – Федералды Либералды партияның Батыс Канадада елдің қалған бөлігімен салыстырғанда жалпы халыққа ұнамауы және НДП Батыста туғандығы. Батыс Канада провинцияларындағы басты орталық-оң партиялар – BC United, Альбертаның Біріккен консервативті партиясы, Саскачеван партиясы және Манитобаның Прогрессивті консервативті партиясы.

Canada has a long and storied history of secessionist movements (see Secessionist movements of Canada). National unity has been a major issue in Canada since the forced union of Upper and Lower Canada in 1840. The predominant and lingering issue concerning Canadian national unity has been the ongoing conflict between the French speaking majority in Quebec and the English speaking majority in the rest of Canada. Quebec's continued demands for recognition of its "distinct society" through special political status has led to attempts for constitutional reform, most notably with the failed attempts to amend the constitution through the Meech Lake Accord and the Charlottetown Accord (the latter of which was rejected through a national referendum). Since the Quiet Revolution, sovereigntist sentiments in Quebec have been variably stoked by the patriation of the Canadian constitution in 1982 (without Quebec's consent) and by the failed attempts at constitutional reform. Two provincial referendums, in 1980 and 1995, rejected proposals for sovereignty with majorities of 60% and 50.6% respectively. Given the narrow federalist victory in 1995, a reference was made by the Chrétien government to the Supreme Court of Canada in 1998 regarding the legality of unilateral provincial secession. The court decided that a unilateral declaration of secession would be unconstitutional. This resulted in the passage of the Clarity Act in 2000. The Bloc Québécois, a sovereigntist party which runs candidates exclusively in Quebec, was started by a group of MPs who left the Progressive Conservative (PC) party (along with several disaffected Liberal MPs), and first put forward candidates in the 1993 federal election. With the collapse of the PCs in that election, the Bloc and Liberals were seen as the only two viable parties in Quebec. Thus, prior to the 2006 election, any gain by one party came at the expense of the other, regardless of whether national unity was really at issue. The Bloc, then, benefited (with a significant increase in seat total) from the impressions of corruption that surrounded the Liberal Party in the lead up to the 2004 election. However, the newly unified Conservative party re emerged as a viable party in Quebec by winning 10 seats in the 2006 election. In the 2011 election, the New Democratic Party succeeded in winning 59 of Quebec's 75 seats, successfully reducing the number of seats of every other party substantially. The NDP surge nearly destroyed the Bloc, reducing them to 4 seats, far below the minimum requirement of 12 seats for Official party status. Newfoundland and Labrador is also a problem regarding national unity. As the Dominion of Newfoundland was a self governing country equal to Canada until 1949, there are large, though unco ordinated, feelings of Newfoundland nationalism and anti Canadian sentiment among much of the population. This is due in part to the perception of chronic federal mismanagement of the fisheries, forced resettlement away from isolated settlements in the 1960s, the government of Quebec still drawing inaccurate political maps whereby they take parts of Labrador, and to the perception that mainland Canadians look down upon Newfoundlanders. In 2004, the Newfoundland and Labrador First Party contested provincial elections and in 2008 in federal ridings within the province. In 2004, then premier Danny Williams ordered all federal flags removed from government buildings as a result of lost offshore revenues to equalization clawbacks. On December 23, 2004, premier Williams made this statement to reporters in St. John's,

Blockquote| "They basically slighted us, they are not treating us as a proper partner in Confederation. It's intolerable and it's insufferable and these flags will be taken down indefinitely. It's also quite apparent to me that we were dragged to Manitoba in order to punish us, quite frankly, to try to embarrass us, to bring us out there to get no deal and send us back with our tail between our legs. "|sign=Premier Danny Williams

More recently, with the existence of strong third parties and first past the post elections amongst other factors, Canada on a federal and provincial level has experienced huge swings in seat shares, where third parties (eg NDP, Reform) end up (usually briefly) replacing the Liberals, the Progressive Conservatives or the Conservatives as the main opposition or even the government and leaving them as a rump. Such examples federally include the 1993 federal election with the collapse of the Progressive Conservatives, and the 2011 election leaving the Liberal Party a (temporary) rump along with Bloc Québécois. Other examples include the changes of fortune for the Alberta NDP during the province's 2015 and 2019 elections, and possibly the 2018 Quebec elections with the rise of Coalition Avenir Québec taking government from the Liberals and Parti Québécois. On a provincial level, in the legislatures of western provinces the NDP often is the left leaning main party instead of that province's Liberal Party, the latter generally being a rump or smaller than the NDP. These conditions are mainly due to the federal Liberal Party's general unpopularity in Western Canada compared to the rest of the country, and with the West being the birthplace of the NDP. The main centre right parties in each of the Western Canadian provinces are, BC United, the United Conservative Party of Alberta, the Saskatchewan Party, and the Progressive Conservative Party of Manitoba. .

Партиялық жүйелер

Соңғы ғалымдардың пікірінше, Конфедерациядан бері [Канадада] федералдық деңгейде төрт партиялық жүйе болған, олардың әрқайсысы өзінің ерекше әлеуметтік қолдау үлгісімен, ізбасарлық байланыстарымен, көшбасшылық стилімен және сайлау стратегияларымен ерекшеленеді. Дегенмен, саяси ғалымдар осы кезеңдердің атаулары мен нақты шекаралары туралы пікір келістіре алмайды. Стив Паттен Канаданың саяси тарихындағы төрт партиялық жүйені анықтайды. Кларксон (2005) Либералдық партияның түрлі тәсілдерді пайдалана отырып, барлық партиялық жүйелерде үстемдік құрғанын көрсетеді. Бұл Лориер кезіндегі «клиенттік тәсілмен» басталып, Маккензи Кинг басқарған 1920-шы, 1930-шы және 1940-шы жылдардағы «дәлдік» жүйесіне ұласты. 1950-ші жылдарда «жалпыканадалық жүйе» пайда болды, ол 1990-шы жылдарға дейін сақталды. 1993 жылғы сайлау – Кларксон партиялық жүйені «ұсатуға» алып келген сайлау «құбылысы» ретінде сипаттаған, төрт партиялық жүйеде аймақтық саясаттың дамуына әкелді, онда түрлі топтар аймақтық мәселелерді және қажеттіліктерді қорғады. Кларксонның қорытындысы бойынша, бірінші өткен пошта жүйесіне енгізілген ішкі бейімділік либералдарға басымдық берді.

Партияны қаржыландыру

Партияларды қаржыландыруға қатысты ережелер жеке жарналарға сенуді қамтамасыз ету үшін жасалған. Федералды партиялар мен сайлау кампанияларына жеке қайырымдамалар салық жеңілдіктерінен пайда көреді, бірақ салық жеңілдігінің мөлшері берілген сомаға байланысты. Мұндай пайданы тек табыс салығын төлейтін адамдар ғана ала алады. Бұл ережелердің негізінде одақтар мен бизнес қаржыландыруының федералды сайлау қаржыландыруына тым көп әсер етуіне жол бермеу қажеттігі тұр, себебі мұндай жарналар азаматтардан түспейді және партиялар арасында тең бөлінбейді. Жаңа ережеде партиялардың жалпы федералды қаржыландыру алуы үшін, олардың бүкіл ел бойынша 2% дауыс жинауы керек еді. Әрбір дауыс партияға болашақ қаржыландыру үшін белгілі бір соманы (шамамен 1,75 доллар) әкелді. Алғашқы төлемдерді жүзеге асыру үшін бұрынғы сайлаулардың нәтижелеріне сүйенген шамалаулар жасалды. Жаңа демократиялық партия күткеннен көп дауыс жинады (оның ұлттық дауыс үлесі артты), ал Канаданың жаңа консервативтік партиясы күтілгеннен аз дауыс жинады және айырмашылықты қайтару сұралды. Квебек федералды партияларды қаржыландыру ережелеріне өзгерістер енгізілгенге дейін көп жыл бұрын осындай қаржыландыру жүйесін енгізген алғашқы провинция болды. Федералдық қаражат партияларға 2005 жылдың басынан бастап тоқсан сайын бөлінеді. Қазіргі уақытта төлемдердің кешігуі НДП мен Жасыл партияға сайлауға қатысуға көбірек мүмкіндік береді, себебі олар федералдық қаражатқа қарағанда жеке салымшыларға көбірек сенеді. Жасыл партия 2004 жылғы сайлауда жеткілікті үлес дауыс жинағандықтан енді федералдық қаржы алады. 2007 жылы корпорациялар мен одақтардан партияның әрбір сайлау округіне 200 доллардан анонимді, қайта-қайта берілетін қайырымдамалар арқылы "60 000 доллардан астам заңды шекті асыруы мүмкін" қаржыландырудың осал тұсы туралы ақпарат пайда болды. Сол кезде әр адам үшін заң бойынша жылдық жарна шегі әр партия үшін 1100 доллар, әр партияның ұйымдары үшін 1100 доллар, ал сайлау жылы әр партияның үміткерлері үшін қосымша 1100 доллар болатын. Бұл үш шек инфляция деңгейіне байланысты жыл сайын 1 сәуірде өседі. 2020 жылы COVID-19 пандемиясының жаһандық экономикаға тигізген әсерінен Канададағы ең ірі екі федералды саяси партия донорлық түсімдерінің төмендеуін бастан кешірді.

The rules governing the funding of parties are designed to ensure reliance on personal contributions. Personal donations to federal parties and campaigns benefit from tax credits, although the amount of tax relief depends on the amount given. Also only people paying income taxes receive any benefit from this. The rules are based on the belief that union or business funding should not be allowed to have as much impact on federal election funding as these are not contributions from citizens and are not evenly spread out between parties. The new rules stated that a party had to receive 2% of the vote nationwide in order to receive the general federal funding for parties. Each vote garnered a certain dollar amount for a party (approximately $1.75) in future funding. For the initial disbursement, approximations were made based on previous elections. The NDP received more votes than expected (its national share of the vote went up) while the new Conservative Party of Canada received fewer votes than had been estimated and was asked to refund the difference. Quebec was the first province to implement a similar system of funding many years before the changes to funding of federal parties. Federal funds are disbursed quarterly to parties, beginning at the start of 2005. For the moment, this disbursement delay leaves the NDP and the Green Party in a better position to fight an election, since they rely more on individual contributors than federal funds. The Green Party now receives federal funds, since it for the first time received a sufficient share of the vote in the 2004 election. In 2007, news emerged of a funding loophole that "could cumulatively exceed the legal limit by more than $60,000", through anonymous recurrent donations of $200 to every riding of a party from corporations or unions. At the time, for each individual, the legal annual donation limit was $1,100 for each party, $1,100 combined total for each party's associations, and in an election year, an additional $1,100 combined total for each party's candidates. All three limits increase on 1 April every year based on the inflation rate. Two of the biggest federal political parties in Canada experienced a drop in donations in 2020, in light of the COVID 19 pandemic impact on the global economy.

Басшылардың пікірталастары

Канададағы көшбасшылар пікірталастары екі пікірталастан тұрады – біреуі ағылшын тілінде, екіншісі француз тілінде. Екеуі де Канаданың бес ірі телеарнасының консорциумы (CBC/SRC, CTV, Global және TVA) тарапынан ұйымдастырылады. Пікірталастарға әдетте Парламент Мәжілісінде өкілдігі бар барлық партиялардың лидерлері қатысады. Бұл пікірталастар консорциумның телеарналарында, сондай-ақ қоғамдық және парламенттік арна CPAC мен американдық қоғамдық арна C-SPAN желілерінде көрсетіледі.

Мемлекеттік ведомстволар мен құрылым

Канада үкіметі мемлекеттік қызметті департаменттер, кішігірім агенттіктер (мысалы, комиссиялар, трибуналдар және кеңестер) және мемлекеттік корпорациялар арқылы басқарады. Департаменттердің екі түрі бар: Қаржы, Құпия кеңес кеңсесі және Қазынашылық кеңесі хатшылығы сияқты орталық агенттіктер бүкіл мемлекеттік қызметті ұйымдастыру және бақылау функцияларын атқарады; ал желілік департаменттер – Ауыл шаруашылығы, Қоршаған орта немесе Қорғаныс департаменттері сияқты нақты бір сала немесе бағытта міндеттерді орындайтын департаменттер. Маңызды департаменттерге Қаржы, Кірістер, Адам ресурстарын дамыту және біліктілікті арттыру, Ұлттық қорғаныс, Қоғамдық қауіпсіздік және төтенше жағдайларға дайындық, Сыртқы істер/Халықаралық сауда кіреді. Канаданың Вестминстер жүйесін зерткен ғалым Питер Аукоин 2000 жылдардың басында биліктің орталықтандырылуы, партиялық саяси қызметкерлердің санының, рөлінің және ықпалының артуы, жоғары лауазымдарға тағайындаулардың жекелеген саяси мүдделерге бағынуы және мемлекеттік қызметтің күндізгі үкімет үшін партиялық болуға бейімділігі туралы алаңдаушылық білдірді.