Кіріспе
Ирландиялық халық әншісі
Люк Келли (17 қараша 1940 жыл - 30 қаңтар 1984 жыл) – Ирландияның Дублин қаласынан шыққан ирланд әншісі, халық музыканты және актер. Дублин қаласындағы жұмысшы отбасында туған Келли, жасөспірім шағында Англияға көшіп, жиырма жасына келгенде халық музыкасының қайта жандануына қатысты. 1960 жылдары Дублинге оралған ол 1962 жылы The Dubliners тобының құрылуына бастама жасады. Irish Post және басқа да сыншылар Келлиді, оның ерекше ән айту стилімен және кейде саяси мазмұны бар өлеңдерімен танымал, Ирландияның ең ұлы халық әншілерінің бірі деп есептейді.
Ерте өмір
Люк Келли жұмысшы топтық отбасында, Люк Келли мен Джулия Флемингтің отбасында, Дублиннің Шериф-стрит көшесінде дүниеге келді. Оның анасының әжесі Элизабет Макдональд, Шотландиядан Ирландияға көшіп келген, 1953 жылы қайтыс болғанға дейін Келли отбасымен бірге тұрды. Келлидің әкесі, сондай-ақ Люк аталған, 1914 жылдың 26 шілдесінде Корольдік шотландық шекаралық әскерлерінің жасағы Дублиндегі халыққа атыс салған кезде бала кезінде жарақат алды. Бұл оқиға Бэчелорз Уолк қырғыны деп белгілі болды. Ол өкпесіне оқ тиіп, Джервис-стрит ауруханасына жеткізілді. Қайтысы күдікті болса да, ол жарақаттарынан айықты. Өскен соң Келлидің әкесі өмірінің көп бөлігін Джейкобс печенье фабрикасында жұмыс істеп өткізді және футбол ойнауды ұнатты. Ескі Люк әнші болған: Люк-кішінің ағасы Пэдди кейін "оның Пол Робсон сияқты қара рухани әндерді орындау таланты бар еді, біз оның төңірегіне жиналып, әнге қосылатынбыз, бұл біздің ойын-сауығымыз болды" деп еске алды. 1942 жылы Дублин қалалық кеңесі Латтимор коттедждерін бұзғаннан кейін Келлилер Сент-Лоуренс О’Тул пәтерлеріне көшкен алғашқы отбасы болды, онда Люк балалық шағының көп бөлігін өткізді. Бірақ 1953 жылы өрт салдарынан отбасы көшуге мәжбүр болды және Уайтхолл ауданына қоныс аударды. Келли 13 жасында мектепті тастап, бірнеше жыл кездейсоқ жұмыстар істегеннен кейін 1958 жылы Англияға кетті. Ағасы Пэддимен бірге Вулвергемптонның құрылыс алаңында болат құрастырушы болып жұмыс істеген ол, жалақыны көтеру туралы сұрағаннан кейін жұмыстан шығарылған. Ол түрлі жұмыстар істеді, соның ішінде бір кезде шаңсорғыш сатушысы болып жұмыс істеді. Өзін битник деп сипаттап, ол жұмыс іздеп Солтүстік Англияға саяхаттап, осы кезеңдегі өмірін "дәретханаларды тазалау, терезелерді тазалау, теміржолдарды тазалау, бірақ сирек бетімді тазалау" деп түйіндеді. Банжоны үйренгеннен кейін ол әндерді жаттап ала бастады. Лидсте ол банжосын Макредидің пабына алып барды. Англияда халықтық музыканың қайта жандануы болды: оның ортасында Эван Макколл болды, ол "Балладалар мен блюз" атты радио бағдарламасының сценарийін жазды. Скифл жанрының қайта жандануы да сол кездегі халық әндеріне белгілі бір күш берді. Келли көшеде ән салуды бастады. Үйге келген сапарында ол Джонни Мойнханның кеңесімен Миллтаун Малбейдегі флид-чеойлға барды. Ол Вуди Гатри мен Пит Сигердің жазбаларын тыңдады. Ол сондай-ақ саяси нанымдарын дамытты, Рони Дрю қайтыс болғаннан кейін айтқандай, ол өмір бойы оған адалдық танытты. Дрюдің айтуынша, ол "міңдеген сөзбен ән айтуды үйренді". Келли Бірмингемде Шон Малредимен достық қарым-қатынас орнатты және бір уақыт бойы оның үйінде тұрды. Малреди коммунистік нанымдары үшін Дублиндегі жұмысынан босатылған мұғалім болды. Хауттағы Абби тавернасындағы сессиялар Холлибрук, Клонтарф, Халықаралық бар және Графтон кинотеатрындағы сессиялардың алғы күші болды. 1962 жылы Люк Келли Дублинге оралды. О'Донохьюдің пабы сессиялар өткізу орыны ретінде танымал болды және көп ұзамай Келли Ронни Дрю мен Барни МакКенна сияқтылармен бірге ән шырқады. О'Доногуесте ойнаған басқа ерте адамдардың арасында The Fureys, әке мен ұлдары, Джон Кинан және Шон Ог МакКенна, Джонни Мойнихан, Энди Ирвин, Сеймус Эннис, Вилли Клэнси және Мейртин Бёрнс болды. Джон Моллой Hibernian қонақ үйінде ұйымдастырған концерт оның "Ирландия бойынша балладалық турнесіне" Ронни Дрю Баллада тобымен (бір қалада Ронни Дрю Балет тобы ретінде таныстырылған) әкелді. Келли 1964 жылы топтың есімді альбомындағы жетекші вокалист болды, онда "The Rocky Road to Dublin" әні де бар болды. Барни МакКенна кейінірек Келлидің оны скрипкада ойналған ырғақпен ән салған жалғыз әнші екенін айтты. Келли Фокус театрының негізін қалаушы Дирдре О'Коннеллмен бірге Лондонға оралды және Эван Макколлдың "жиналысына" қатысты. "Сыншылар" тобы халықтық дәстүрлерді зерттеу және жас әншілерге көмек көрсету үшін құрылды. Осы кезеңде ол саяси міндеттемелерін сақтап, Ядролық қарусыздану науқанында белсенділік танытты. Келли сондай-ақ Ирландия жұмысшы партиясының бас хатшысы Майкл О'Риорданмен кездесіп, достасты, екеуі "жеке саяси достық" орнатты. Келли О'Риорданды сайлауға қолдады және 1965 жылы үгіт-насихат кезінде оның атынан митинг өткізді. Кристи Мур мен Келли 1960-шы жылдары танысты. Планксти кезінде Мур Келлиді жақсы білді. 1972 жылы The Dubliners өздері Ричардтың Корк аяғында Брендан Беханның "толық емес шығармаларына" негізделген қойылым жасады. 1973 жылы Келли сахнаға шығып, Иса Мәсіх Супержұлдызында король Иродтың рөлін сомдады. The Dubliners-тің жаңа менеджері, Дерри композиторы Фил Колтер, Келлидің ең танымал үш қойылымын жасаған ынтымақтастыққа әкелді: "The Town I Loved So Well", "Hand me Down my Bible" және Филдің Даун синдромы бар ұлы туралы "Scorn Not His Simplicity" әні. Келли соңғы әнге соншалықты құрметпен қарады, оны теледидарға бір рет ғана орындады және Dubliners-тің шулы шараларында сирек орындады. Оның "On Raglan Road" және "Scorn Not His Simplicity" әндеріне берген түсіндірмелері ирландиялық халық музыкасындағы маңызды нүктелерге айналды. Оның "Raglan Road" әнінің тууына себепкер болған, ақын Патрик Кавана, оны Дублин пабында ән салып тұрғанда естіп, Келлиге өлеңді (ол "The Dawning of the Day" әнінің әуеніне қойылған) орындау керектігін айтқан. Келли саяси белсенді музыкант болып қала берді, Оңтүстік Африкадағы апартеидке қарсы қозғалысты қолдады және ирландиялық көшпенділер қауымдыстығына арналған қайырымдылық концерттерінде өнер көрсетті.
Тағы бір операциядан кейін ол Рождествоны отбасымен өткізді, бірақ Жаңа жылда қайтадан ауруханаға түсті, онда 30 қаңтарда 1984 жылы қайтыс болды. Оның шотландық әжесінің ықпалы Келлиге "Mormond Braes", "Peggy Gordon" канадалық халық әні, Роберт Бернстің "Parcel of Rogues", "Tibbie Dunbar", Хэмиш Хендерсонның "Freedom Come All Ye" және Турсо Бервикпен "Scottish Breakaway" сияқты маңызды шотландық әндерді сақтауға көмектесті. Дублиннің солтүстік-ішкі қаласындағы Баллибау мостысы Люк Келли мостысы деп аталды. Бірақ Дублин док станциясы кейіннен мүсіннің құнына төлей алмайтынын мәлімдеді. 2010 жылы Дублин қалалық кеңесінің кеңесшісі Кристи Берк, Боно, Фил Колтер және Эня сияқты музыка қоғамдастығының мүшелерінен оны салуға көмектесуді сұрады. Пэдди Рейли Келлиге арналған "The Dublin Minstrel" әнін жазды. Ол оның Gold And Silver Years, Celtic Collections және the Essential Paddy Reilly CD-лерінде жарияланды. The Dubliners әнді Vicar Street-тегі Live DVD/CD-де орындады. Әнді The Irish Sun газетінің жарыс тілшісі Деклан О'Донохью жазған. 2005 жылғы Рождествода жазушы-режиссер Майкл Фини Калланның "Люк Келли: Орындаушы" атты құжаттық фильмі шықты және тез арада платиналық сату статусына ие болды. Құжаттық фильм Келлидің тарихын The Dubliners, Donovan, Ralph McTell және басқалардың сөздері арқылы баяндады және 1960-шы жылдардың басындағы Ed Sullivan Show сияқты сирек көрілетін қойылымдардың толық нұсқаларын қамтыды. Кейінірек "Люк Келли: Қаланың ханзадасы" атты құжаттық фильм де жақсы қабылданды. 1988 жылдың қыркүйегінде Келлинің Уайтхоллдың Ларкхилл ауданында тұрған жерінде оған ескерткіш орнатылды. 2019 жылдың қаңтарында оның қайтысының 35 жылдығына орай Дублинде екі Келли мүсіні ашылды. Біреуі, Джон Колл жасаған, Оңтүстік корольдік көшесінде орналасқан толық өлшемді отыратын қоладан жасалған мүсін. Екінші мүсін, Вера Клуте жасаған, Шериф-стритте орналасқан мәрмәр портреттік басы. Клуте мүсіні 2019 және 2020 жылдары бірнеше рет вандалданды, әр жолы граффитиді жою мамандарымен қалпына келтірілді.