Кіріспе

Виртуалды қауымдастық

The Whole Earth 'Lectronic Link, көбінесе The WELL немесе, басқаша айтқанда, The Well деп қысқартылады, 1985 жылы құрылған виртуалды қауымдастық. Бұл үздіксіз жұмыс істейтін ең көне виртуалды қауымдастықтардың бірі. 1993 жылы оның 7000 мүшесі, 12 қызметкері және жылдық кірісі 2 миллион доллар болды. 1997 жылы Wired журналында бұл «әлемдегі ең ықпалды онлайн қауымдастық» деп аталды. 2012 жылы, соңғы рет сатуға ұсынылған кезде, 2693 мүшесі болды. Ол ең алдымен интернет-форумдарымен танымал, сонымен қатар электрондық пошта, серверлік тіркелгілер және веб-беттерді ұсынады. Талқылау тақырыптары кең ауқымды қызығушылықтарды қамтитын конференцияларға бөлінген. Атауы Brand-тің бұрынғы жобаларының кейбіреулерінің атауларын, соның ішінде Whole Earth Catalog-ты еске түсіреді. Бастапқыда The WELL-дің 50%-ы Whole Earth Catalog және Whole Earth Review баспаларын шығаратын The Point Foundation-ға, ал 50%-ы NETI Technologies Inc. компаниясына тиесілі болды. Оның алғашқы басқару тобы – Matthew McClure, кейін Cliff Figallo және John Coate қосылды – виртуалды қауымдастық сезімін қалыптастыру үшін алғашқы пайдаланушылармен бірлесіп жұмыс істеді. McClure, Coate және Figallo 1970-жылдардағы «The Farm» атты коммунаның қатысушылары болды. John Coate SFGate-ті құруға көмектесу үшін WELL-ден кетті, бұл San Francisco Chronicle-дің алғашқы веб-сайты болды. 1991 жылы Figallo Gail Ann Williams-ты қауымдастық менеджері қызметіне тағайындады. Williams сатирикалық Plutonium Players тобының мүшесі, коммерциялық емес театр менеджментінде жұмыс істеді және WELL-дің белсенді мүшесі болды. 1992 жылы Cliff Figallo да WELL-дегі жұмысын тастап, ұзақ жылдар бойы WELL мүшесі болған Maurice Weitman бас менеджер болып тағайындалды. Figallo-ның басқармаға жолдаған хатында компания саясатындағы өзгерістерге сілтеме жасалды: «Мен The Well-дің өсуіне үлес қосып, рұқсат етуге және келісімге дайындығымен тым байланыстымын, сондықтан одан да шектеулі тәртіпті басқаруға қатыса алмаймын». Katz инфрақұрылымды жаңартып, қызметкерлерді жалдады, бірақ WELL-ді франшизалау жоспарларымен мүшелерді алаңдатты. «Делік, байланыс үзілді», - деп жазды Howard Rheingold. 2005 жылдың тамызында Salon басқа бизнес салаларына назар аудару үшін The WELL-ді сатуға тырысып жатқанын хабарлады. 2006 жылдың қарашасында The WELL баспасөз хабарламасында «Salon қолайлы сатып алушы таба алмағандықтан, компанияға осы бизнесті сақтап қалу тиімді деп шешті және The WELL-ді сатуға қатысты барлық әрекеттерді тоқтатты» делінді. 2012 жылдың маусымында Salon қайтадан The WELL-ді сатуға тырысып жатқанын мәлімдеді, өйткені оның жазылушылар базасы «қаржылық перспектива бермеді». Сондай-ақ, Salon WELL доменін сатып алуға мүдделі бірнеше тараппен келіссөздер жүргізіп жатқанын және WELL-дің қалған қызметкерлері мамыр айының соңында жұмыстан босатылғанын хабарлады. Қауымдастық The WELL-ді өз иелігіне алып, маңызды қызметкерлерді қайта жұмысқа алу үшін қаржы жинады. 2012 жылдың қыркүйегінде Salon The WELL-ді The WELL Group Inc. жаңа корпорациясына сатты, оның барлық үлесі ұзақ жылдар бойы қауымдастық мүшесі болған он бір инвесторға тиесілі болды. Сату бағасы 400 000 долларға бағаланды. Мүшелердің басқаруда ресми рөлі жоқ, бірақ «олар ең жақсы білетін нәрселеріне оралуы мүмкін: әңгімелесу. Және басқарудан шағымдану». Бас директор Earl Crabb болды, ол Bay Area фольклорлық музыка қауымдастығының бағдарламашысы және қолдаушысы, ол 2015 жылдың 20 ақпанында қайтыс болды. Оның орнын алмастырушы туралы хабарлама жарияланбады.

Технология және құрылым

WELL-дің бастапқы жабдығы VAX 11/750 болды, оның құны "250 мың долларға жететін, телефон желілері мен модемдерге толы шкафты қажет ететін" құрал. WELL-дің негізгі конференциялық бағдарламасы PicoSpan, C бағдарламалау тілінде жазылған және Unix жүйесінде жұмыс істейді. PicoSpan-ды Network Technologies International (NETI) үшін Маркус Д. Уоттс жасаған. PicoSpan лицензиясы, NETI-дің WELL-ге жасаған бастапқы инвестициясының бір бөлігі болды (ол компанияның жартылай үлесіне берілді, Unix-тің mt Xinu нұсқасын қолдайтын VAX компьютерімен бірге). WELL-дің конференциялық жүйесі мүшелердің қызығушылықтарын көрсететін форумдарға бөлінген, соның ішінде өнер, денсаулық, бизнес, аймақтар, хобби, руханият, музыка, саясат, ойындар, бағдарламалық жасақтама және тағы да көптеген тақырыптар бар. Осы қоғамдық форумдар, конференциялар деп аталады, оларды конференция жетекшілері бақылайды, олар әңгімелерді басқарады және сыпайылық және/немесе лайықтылық ережелерін сақтауды қамтамасыз етеді. Бастапқыда барлық жетекшілер қызметкерлер тағайындаған. 1995 жылы Гейл Энн Уильямс қолданушылар жасаған форумдарды құруға мүмкіндік беру үшін саясатты өзгертті. Қатысушылар өздерінің жеке конференцияларын құра алады, оларды WELL мүшелерінің кез келгені көре алады немесе шектеулі тізімдегі мүшелер ғана көре алады, кез келген тақырыпта және кез келген ережелермен. Қоғамдық конференциялар барлық мүшелерге ашық, ал жеке конференциялар конференция жетекшілері бақылайтын пайдаланушылар тізімімен шектеледі. Кейбір "көрнекті жеке" немесе "жеке тәуелсіз" конференциялар (мысалы, "Women on the WELL" және "Recovery") WELL каталогында тізімделген, мүшелер осындай конференцияларға қатысуға өтініш бере алады. Конференциялар ішінде тіркелген мүшелер әрбір жазба авторының нақты есімін көре алады. Бұл "өз пікірлеріне, құштарлықтарына, түсініктеріне, әдеміліктеріне және кейде қателіктеріне жауапкершілік сезімін тудыру арқылы" жақынырақ қауымдастық құруға бағытталған. WELL пайдаланушыларының көп бөлігі әйелдер, олар жетекшілік рөлдерде белсенді. "[Әйелдер интернетке шыққан адамдардың 10 пайызын ғана құраса да, WELL-дегі халықтың 40 пайызын құрады]". Бастапқыда, 1985 жылы WELL EIES әсерімен жұмыс істейтін қоңырау шалатын хабарландыру тақтасы (BBS) жүйесі болды. WELL-ге компьютерлік модем және телефон желісі арқылы қол жеткізуге болады, содан кейін 1990 жылдары Интернет коммерциялық трафикке ашылғанда, WELL оған қол жеткізуді қамтамасыз ететін алғашқы қоңыраумен кіретін ISP-лардың біріне айналды. Уақыт өте келе веб-технология дамыды және қоңыраумен қатынауға қолдау тоқтатылды. Бүгінде пайдаланушылар WELL-ге SSH немесе веб арқылы кіреді. Конференциялық қызметтерінен басқа, WELL сонымен қатар институционалдық немесе корпоративтік компьютерлік желіге қол жеткізе алмайтын адамдарға Unix операциялық жүйесіне қол жеткізуді қамтамасыз етті, ал басшылық мүшелерді Unix құралдарын жасауға және бөлісуге ынталандырды. Бұл туралы алғашқы қауымдастық менеджері Джон Коут кейіннен "жасаушы мәдениеті" деп аталатын нәрсенің алғашқы көрінісі ретінде сипаттады. 1993 жылы Говард Райнгольд сол кезеңді еске түсіріп, осы факторлар оны "жас компьютер шеберлері" үшін тартымды ортаға айналдырды деді. Валович сондай-ақ бұл ерте баға құрылымы WELL-де уақытын жұмысымен субсидиялаған адамдарға артықшылық берді деп атап өтті. Жұмысы оларды онлайн болуға ынталандырған журналистер үшін WELL әңгімелерінде қоғамдық және жеке сөз арасындағы шекара бұлыңқы болды, және адамдардың ресми рөлінде сөйлейтінін анықтау әрқашан оңай болмады: "[ ] онлайн орта жұмыс пен ойынды біркелкілендіруге бейім, бұл екеуін ажыратуды күрделендіреді". Екінші жағынан, 1994 жылы Компьютерлік жүйелердегі адам факторы жөніндегі конференцияда Figallo "әлеуметтік бұзылыстарды азайтуға ұмтылған пайдаланушылардың негізгі топтарын құруға ынталандыру" басшылықтың күшті араласуынсыз еркін талқылауды ілгерілетуде жалпы сәтті болды деп хабарлады. 2007 жылы Rolling Stone журналына берген сұхбатында Стюарт Брэнд былай деді: "Коммуналар сәтсіз аяқталды, есірткілер ешбір нәтиже бермеді, еркін махаббат тікелей СПИД-ке әкелді. Бірақ компьютерлерге қарсы мәдениеттің жақындауы - ол үлкен тапқырлық пен үлкен құлшыныс пен корпоративтік немесе үкіметтік мәселелерге үлкен қызығушылық танытпау - мүлдем өркендеп, Интернет пен онлайн-революцияны тудырды". Стюарт Брэндтің бастапқы мүшелік келісім-шарты "Өз сөзіңнің иесі бол" немесе "YOYOW" болды. Гейл Энн Уильямс бұл фразаның бірнеше түрлі түсіндірмелері болғанын еске алды: онлайн мазмұнына заңдар қалай қолданылатыны белгісіз болған заманда, Брэнд жазбаларға жауапкершілікті оларды жазған адамдарға жүктеуді мақсат еткен, деді ол. Бірақ "көптеген адамдар оны меншік туралы, авторлық құқық туралы және басқалары оны сөзіңе жауап беру мағынасында түсінді, егер сен қандай да бір жаман нәрсе айтсаң, ол кетпейді, сен оны өмір бойы көтересің".

Мәдени әсері

WELL-тің онлайн әсері зор болды (Кэти Хафнердің 1997 жылғы «The Epic Saga of the WELL» мақаласын қараңыз) және одан кейін де көп жылдар бойы Сан-Франциско аймағында және басқа жерлерде жалғасты. Журналист Джон Кэрролл ерте жылдарды еске алып: «Кенеттен бұрыштан шығып, тамақ дайындау сайыстары, бейсбол ойындарына саяхаттар, түскі астар мен ән кештері пайда болды» деп жазды.

Беркли әнін әндету

"Berkeley Singthing" – танымал әндер орындау және айтуға арналған бейресми жиын, ол WELL мүшелерінің жеке кездесулерінің арасында ең ұзаққа созылғандарының бірі болып саналады. 1991 жылы басталып, атауы WELL-дегі Беркли конференциясынан алынған, онда ол алғашқыда ұйымдастырылған. Бұл WELL мүшелерінің нақты өмірде байланысуының көптеген мүмкіндіктерінің бірі.

"Аол - өлілер үшін"

Әлеуметтанушы Ребекка Адамс "Deadheads" интернетті пайдалану немесе World Wide Web-ді толтыру әдетке айналғанға дейін-ақ электрондық пионерлер болды деп атап өтті, Grateful Dead-ке қатысты Usenet форумдары 1986 жылдың 1 наурызында Deadheads үшін бірінші WELL конференциясы құрылғанға дейін пайда болған. Сан-Франциско радиостанциясында Grateful Dead музыкасының бір сағаттық бағдарламасын жүргізген музыкант Дэвид Ганс, Беннет Фолк пен Мэри Айзенхартпен бірге конференцияны іске қосты. Grateful Dead конференциясының құрылуы WELL мүшелерінің санының "серпілісіне" әкелді, ал алғашқы жылдары жоспарлар жасау, аудиокассеталармен алмасу немесе өлеңдердің мәтіндерін талқылау үшін конференцияны пайдаланған Deadheads WELL үшін ең ірі кіріс көзіне айналды. WELL-дің бастапқы басқару тобының мүшесі Мэтью МакКлюр еске алды: "Deadheads онлайнқа қосылды және өздерінің айналасында қауымдастық құру үшін жүйені қалай пайдалану керектігін сезімталдықпен білгендей болды. Кенеттен біздің болашағымыз қамтамасыз етілгендей көрінді." 1997 жылы Эрик Ф. Уайбенганың Grateful Dead ресурстарының альманахында WELL "Deadheads үшін AOL орташа американдық онлайн үшін болғандай" делінген.

Электрондық шекара қоры

The WELL – Grateful Dead лирикасының авторы Джон Перри Барлоу, Джон Гилмор және Electronic Frontier Foundation негізін қалаушы Митч Капордың алғаш рет кездескен форумы болды. Барлоу Apple компаниясының бір бөлігі кодтарының ұрлығын тергеп келген ФБР агентінің Интернет туралы білімінің жеткіліксіз екенін түсінгенін, агентті іске қатысы жоқ екеніне көндіргенімен, заңның шектен шығуы мүмкіндігіне қатысты алаңдағанын жазды. EFF 1990 жылы құрылды, ал WELL мүшесі Майк Годвин алғашқы штаттық адвокат ретінде жұмысқа орналасты. Барлоу мен Капор сөз бостандығы және интернетті реттеу тақырыптарын талқылаған EFF конференциясын WELL платформасында өткізді. Годвин Интернеттегі порнографияға қатысты өткізілген алғашқы зерттеудегі қателіктерді жариялауға көмектесті, бұл заңдық цензура талаптарына әкеп соқты.

Craigslist-тің тізімі

Craigslist негізін қалаушы Крейг Ньюмарк 1993 жылы Сан-Францискоға көшіп келгеннен кейін көп ұзамай WELL қауымдастығына қосылды және интернет қауымдастығы туралы мүшелердің талқылауларынан, сондай-ақ мүшелердің бір-біріне ақысыз уақыт және кәсіби көмек көрсету мысалынан шабыттанды. 1995 жылы ол достарына оқиғалар мен жұмыс мүмкіндіктері туралы электрондық хаттар тізімін жібере бастады. Бұл тізім LISTSERV-ке кеңейіп, коммерциялық ұйым болып тіркелгеніне қарамастан, Ньюмарк оны қоғамдық сенім ретінде қарастырып, "Интернеттің мақсаты – адамдарды байланыстырып, өмірімізді жақсарту" екенін атап өтті.

Салон

Salon.com 1994 жылы Сан-Францискодағы газет ереуілінен кейін, WELL мүшелері де бар журналистер тобы құрған. "The Well – көптегендеріміздің онлайн тәжірибемізді алғаш рет осы жерде алдық", – деп жазды Salon негізін қалаушы Скотт Розенберг. "Salon 1995 жылы құрылғанда, біз іске қосуды жоспарлау үшін [WELL] жеке конференциясын пайдаландық". Salon 1998 жылы WELL басқару тобының мүшесі Клифф Фигаллоны және WELL конференциясын жүргізуші Мэри Элизабет Уильямсты онлайн қауымдастығы Table Talk-ты басқаруға тартты. 1999 жылы Salon WELL-ді сатып алғаннан кейін, WELL қауымдастығының менеджері Гейл Энн Уильямс (қандастығы жоқ) Salon қызметкері болды.

Интернет пен онлайн-қауымдастықтың бұқаралық ақпарат құралдарында жариялануы

The WELL 1990-шы жылдардың басында журналистер үшін «ақпарат алаңы» ретінде сипатталды, оның мүшелері New York Times, Business Week, San Francisco Chronicle, Time, Rolling Stone, Byte, Harper’s және Wall Street Journal газеттерінің штат жазушылары мен редакторлары болды. New York Times газетінен Кэти Хафнер, Guardian газетінен Венди М. Гроссман және San Francisco Chronicle газетінен Джон Кэрролл солардың қатарында болды.

Жаңалықтар

2007 жылдың наурыз айында The WELL Кевин Митникке мүшелікке қабылдаудан бас тартып, оның мүшелік төлемін қайтарғаны белгілі болды. The WELL 1980 және 1990 жылдары көптеген наградаларға ие болды, оның ішінде 1998 жылы онлайн қауымдастық номинациясы бойынша Webby сыйлығы және 1994 жылы EFF Pioneer сыйлығы.

Виртуалды қоғамдастық пен әлеуметтік желілер арасындағы айырмашылық

Виртуалды қоғамдастық пен әлеуметтік желі арасында жиі шатасу туындайды. Олар кейбір жағынан ұқсас, себебі екеуін де жеке және кәсіби мүдделер үшін қолдануға болады. Әлеуметтік желі, бұрыннан таныс немесе жақсы білетін адамдармен байланысу мүмкіндігін ұсынады. Facebook пен Twitter – әлеуметтік желілердің мысалдары. LinkedIn және Yammer сияқты платформалар жұмыстастарымен және ұқсас мамандық иелерімен байланыс жасауға ыңғайлы жағдай жасайды. Кәсіби қолданыс үшін әлеуметтік желілердегі нұсқаулар жиі қолданылады, осылайша әркім онлайн-мінез-құлқының қандай болу керектігін түсінеді. Әлеуметтік желіні пайдалану – нақты өмірдегі әлеуметтік ортаның жалғасы. Ол достар мен әріптестер арасында байланыс сақтауға көмектеседі, тіпті олардың орналасқан жері өзгерген жағдайда да. Әр пайдаланушының өзіндік «торабы» болады, ол – оның әлеуметтік желісі. Виртуалды қоғамдастықтар ортақ дос немесе ұқсас түбірлер арқылы байланыспайтын пайдаланушылардан құралады. Бұл топтар мүлдем бірін-бірі танымайтын, бірақ ортақ қызығушылықтары немесе идеологиясы бар адамдардан тұрады. Виртуалды қоғамдастықтар әдетте өздерін бір топқа жатқыза алмайтын адамдарды біріктіреді. Бұл топтар онлайн әлемде маңыздылығын сақтап, дами береді, себебі пайдаланушылар қоғамдастыққа үлес қосу қажеттігін сезінеді және басқа мүшелерден жаңа ақпарат алғанда өзінің маңызды екенін сезінеді. Виртуалды қоғамдастықтардың құрылымы күрделі, себебі олар бір-бірімен тоғысады. Yelp, YouTube және Wikipedia – виртуалды қоғамдастықтардың мысалдары. Kaiser Permanente сияқты компаниялар өз мүшелері үшін виртуалды қоғамдастықтар құрды. Бұл қоғамдастық мүшелеріне денсаулық сақтау туралы шешімдерді қабылдауға және жалпы тәжірибелерін жақсартуға мүмкіндік берді. Виртуалды қоғамдастықтың мүшелері өз пікірлерін білдіріп, пайдалы кеңестер бере алады. Қайтадан, виртуалды қоғамдастық пен әлеуметтік желі арасындағы айырмашылық – қарым-қатынастың қалыптасуында. WELL сол кездегі технологиядан ерекшеленді, ол барлық адамдар үшін желілік қоғамдастық құрды. Пайдаланушылар жариялаған мазмұнға жауапты болды және оның иесі еді, бұл ақпаратты авторлық құқықпен қорғауға және коммерциялық мақсатта пайдаланудан сақтауға арналған ереже.