Кіріспе

Неміс инженері және ғалымы Карл Пол Готфрид фон Линде (11 маусым 1842 – 16 қараша 1934) – неміс ғалымы, инженері және кәсіпкер. Ол салқындату циклын ашты және алғашқы өнеркәсіптік ауаны бөлу және газды сұйықтандыру процестерін ойлап тапты, бұл 1876 жылы алғашқы сенімді және тиімді қысылған аммиак тоңазытқышының пайда болуына әкелді. Линде қазір Линде plc деп аталатын, бірақ бұрын Union Carbide, Linde, Linde Air Products, Praxair және басқа да түрлі атаулармен белгілі болған компанияның негізін қалаушы болды. Бұл компания әлемдегі өнеркәсіптік газдардың ең ірі өндірушісі және өнеркәсіптік газдардың жаһандық жеткізілім тізбегін құруға бастама берді. Линде ғылыми және инженерлік қауымдастықтардың мүшесі болды, соның ішінде Физикалық-техникалық Рейхсанштальттың және Бавария ғылымдары мен гуманитарлық ғылымдар академиясының қамқоршылар кеңесіне кірді. 1897 жылы Линде Ритер титулымен марапатталды.

Алғашқы жылдар

Баварияның Берндорф қаласында неміс дін қызметкерінің және швед анасының ұлы ретінде дүниеге келген ол, әкесінің жолын қуатын болды деп күтілгенімен, мүлдем басқа бағытқа бұрылды. 1854 жылы фон Линденің отбасы Мюнхенге көшіп келді, ал сегіз жылдан кейін ол Швейцарияның Цюрих қаласындағы Швейцария Федералдық Технологиялық институтында инженерлік курсты бастады, онда оның ұстаздары Рудольф Клаузиус, Густав Зейнер және Франц Реуло болды. 1864 жылы студенттік наразылыққа қатысқандығы үшін бітірмей-ақ институттан шығарылды, бірақ Реуло оған Кемптендегі Коттерн мақта илеу зауытында шәкірттікке орналастырды. Линде онда ұзақ қалмады, содан кейін алдымен Берлиндегі Борсигке, одан кейін Мюнхендегі жаңа Краусс локомотив зауытына көшті, онда ол техникалық бөлімнің басшысы болып жұмыс істеді. Фон Линде 1866 жылдың қыркүйегінде Хелен Гриммге үйленді; олардың некесі 53 жылға созылды және олардың алты баласы болды. 1868 жылы Линде Мюнхенде жаңа университет ашылғанын (Техникалық жоғары мектеп) естіп, дереу лекция оқушысы лауазымына өтініш берді; ол 26 жасында бұл лауазымға қабылданды. 1872 жылы механика ғылымының толық профессоры атанды және Рудольф Дизель сияқты студенттер оқыған инженерлік зертхана құрды.

Орта жастары

1870 және 1871 жылдары Линде Баварияның өнеркәсіп және сауда журналында суыту саласындағы зерттеулерінің нәтижелері туралы мақалалар жариялады. Линдедің алғашқы тоңазытқыш қондырғылары коммерциялық тұрғыдан сәтті болды және даму оның уақытын көбірек иелене бастады. 1879 жылы ол профессорлық қызметінен бас тартып, Германияның Висбаден қаласында «Линде мұз машинасы компаниясы» (Gesellschaft für Lindes Eismaschinen Aktiengesellschaft) құрылды, қазіргі Linde plc. Германия экономикасының қиындықтарына қарамастан, 1880 жылдары бизнес жылдам дамыды. Тиімді жаңа суыту технологиясы пиво зауыттарына үлкен пайда әкелді, және 1890 жылға қарай Линде 747 машина сатты. Пиво зауыттарынан басқа, жаңа технологияның қолданылуы Еуропаның барлық аймандарындағы мал сою орындарында және суық қоймаларда да табылды. 1888 жылы Линде Мюнхенге оралып, профессорлық лауазымын қайта иеленді, бірақ көп ұзамай жаңа суыту циклдарын әзірлеуге қайта кірісті. 1892 жылы Дублиндегі Guinness сыра зауытынан көмірқышқыл газын сұйыту қондырғысына тапсырыс келіп, Линде төмен температурадағы суыту саласында зерттеулер жүргізді. 1894 жылы ол ауаны сұйықтандыру процесін әзірлеуге кірісті. 1895 жылы Линде алғашқы сәттілікке жетіп, өзінің процесін патенттеуге өтініш берді (АҚШ-та 1903 жылға дейін бекітілмеді). 1901 жылы Линде сұйықтандырылған ауаны фракциялық дистилляция арқылы таза оттегі мен азот алу әдісін әзірлеуді бастады. 1910 жылға қарай Карлдың ұлы Фридрихті қоса алғанда, әріптестері Линдтің екі бағаналы процесін жасады, оның түрлері бүгінгі күнге дейін кеңінен қолданылуда. Он жылдан кейін Линде басқарушылық қызметтен бас тартып, зерттеулерге қайта назар аударды, және 1895 жылы ол ауаны бірінші компрессиялап, содан кейін тез кеңейту арқылы салқындатып сұйықтандыруға қол жеткізді. Одан кейін ол сұйық ауадан азот пен оттекті баяу жылыту арқылы алды. Оттегі өндірісінің алғашқы кезеңдерінде газдың ең көп қолданылған түрі – 1903 жылы Францияда ойлап табылған оксиацетилен оттығы болды, ол кемелер, көкжайлар және басқа да темір және болат конструкцияларын салу кезінде металл кесу және дәнекерлеу салаларында революция жасады. 1897 жылы Линде Баварияның Еңбегі үшін орденімен марапатталды және оның жарғыларына сәйкес абыройлы атанды. Линдедің техникалық және инженерлік қабілеттерімен қатар, ол табысты кәсіпкер де болды. Ол Германияда және халықаралық деңгейде көптеген табысты серіктестіктер құрды, лицензиялық келісімдер арқылы өзінің патенттері мен білімінің құндылығын тиімді пайдалану үшін жұмыс істеді. 1906 жылы Линде Бриннің оттегі компаниясының үлесін сатып алып, оны BOC Group деп атады. Linde компаниясының Ұлыбританиядағы және басқа елдердегі патенттеріне құқықтар алды және 1914 жылға дейін директорлар кеңесінде қызмет етті. Линде 1907 жылы АҚШ-та Linde Air Products Company компаниясын да құрды, ол 1940 жылдары АҚШ үкіметінің бақылауына өтіп, Union Carbide компаниясына, содан кейін Praxair компаниясын құрды. 2005 жылы Linde plc BOC Group компаниясын сатып алды, ал 2019 жылы Linde plc Praxair компаниясымен бірікті, осылайша Линде құрған барлық үш компания біріктірілді.

Кейінгі жылдар және өлім

1910 жылдан бастап Линде компанияның басқаруын өз ұлдары Фридрих пен Ричардқа, сондай-ақ күйеу баласы Рудольф Вухерерге жүктеді. Өмірінің соңына дейін ол қадағалау кеңесі мен кеңесшілік қызметтерін атқаруын жалғастырды. Карл фон Линде 1934 жылдың қараша айында Мюнхенде 92 жасында дүние салды.

Негізгі өнертабыстар

Линде компаниясының алғашқы тоңазытқыш жүйесі диметил эфирін тоңазытқыш ретінде пайдаланды және 1873 жылы Машиненфабрик Аугсбург (қазіргі MAN AG) Спатен сыра зауыты үшін салынды. Ол тез арада аммиакқа негіделген, сенімдірек циклдарды жасауға көшті. Бұл буды қысып тоңазыту машиналарын жасаудың алғашқы мысалдары болды, ал аммиак өнеркәсіптік қолданыста тоңазытқыш ретінде кеңінен қолданыла береді. Оның ауаны сұйықтандыру аппараты, сығылған газды кеңейту арқылы қол жеткізілген салқындату эффектісін (алғаш Джеймс Прескотт Джоуль және Лорд Кельвин байқаған Джоуль-Томсон эффектісі) және аппаратқа кіретін ауаны салқындату үшін кеңейтуден пайда болған суық ауаны қолданатын кері ағынды жылу алмасу техникасын біріктірді. Уақыт өте келе бұл эффект аппаратты және оның ішіндегі ауаны сұйықтандыруға жеткізді. Линде ауаны сұйықтандыру жабдықтарын жасаумен қатар, дистилляция процестерін пайдаланып ауаны құрамдас бөліктеріне ажыратуға арналған жабдықтарды да жасады. Линде жасаған өнертабыстары мен жетістіктері криогеника, физика, химия және инженерия салаларындағы дамуға серпін берді.