Кіріспе
Телаңғана штатындағы ірі қала, Үндістан. Үндістан үкіметінің "Мұра қалаларды дамыту және жаңғырту жобасы" бағдарламасы бойынша елдегі таңдалған он бір қаланың бірі. Бұл қала сонымен қатар "жеделдетілген сайыс" аясында "Ақылды қала" ретінде таңдалды, бұл "Ақылды қалалар миссиясы" шеңберінде қалалық инфрақұрылымды және өнеркәсіптік мүмкіндіктерді жақсартуға қосымша инвестиция алуға мүмкіндік береді. Казипет, Ханамконда және Вараңгал қалалары бірге Вараңгал Үш қаласы деп белгілі. Бұл үш қала 163-ші республикалық тас жол (Хайдарабад – Бхуванагири – Вараңгал – Бхопалпатнам) арқылы байланысқан. Басты теміржол стансалары – Казипет түйіскен теміржол стансасы және Вараңгал теміржол стансасы.
It is one of eleven cities in the country to have been chosen for the Heritage City Development and Augmentation Yojana scheme by the Government of India. It was also selected as a smart city in the "fast track competition", which makes it eligible for additional investment to improve urban infrastructure and industrial opportunities under the Smart Cities Mission. The three urban cities: Kazipet, Hanamkonda and Warangal are together known as Warangal Tri City. The three cities are connected by the National Highway 163 (Hyderabad–Bhuvanagiri–Warangal–Bhopalpatnam). The major stations are Kazipet Junction railway station and Warangal railway station.
Этимология
1163 және 1323 жылдар аралығындағы Какатияның 160 жылдық үкімшілік кезеңінде Вараңгал Оругалу, Эккасила Нагарам немесе Оматиконда сияқты түрлі аттармен аталып келді; бәрі де Вараңгал бекінісіндегі алып граниттік тасқа сілтеме жасайды және «бір тас» дегенді білдіреді. 1323 жылы Какатия әулеті Дели сұлтандығына жеңілген кезде, Гхият әл-Дин Туглуқтың тақ мұрагері Жүна хан қаланы жаулап алып, Сұлтанпур деп атады. Кейіннен Мусунури Найактары 1336 жылы Вараңғалды қайта басып алып, оны қайтадан Оругаллу деп атады.
Тарих
Вараңгал – Какатия әулетінің ежелгі астанасы. Бұл қаланы Бета-Раджа I, Прола-Раджа I, Бета-Раджа II, Прола-Раджа II, Рудрадева, Махадева, Ганапатидева, Пратапарудра және Телугу аймағын басқарған жалғыз әйел Рани Рудрама Деви сияқты көптеген патшалар биледі. Бета-Раджа I – Какатия әулетінің негізін қалаушы, ол 30 жыл патшалық құрды, ал оның орнын ұлы Прола-Раджа I басты, ол астананы Ханамкондаға көшірді. Ганапатидева билігі тұсында астана Ханамкондадан Вараңғалға көшірілді. Какатия дәуіріндегі жазбалар Вараңғалды Телугу аймағындағы, теңіз жағалауына дейінгі ең жақсы қала деп мақтады. Какатиялар көптеген ескерткіштер қалдырды, олардың ішінде әсерлі бекініс, төрт алып тас қақпа, Шиваға арналған Сваямбху ғибадатханасы және Рамапа көлінің жанындағы Рамапа ғибадатханасы бар. Какатиялардың мәдени және әкімшілік ерекшеліктері Марко Поло еңбектерінде айтылған. II Пратапарудраны жеңгеннен кейін Мусунури найактары 72 найак басшысын біріктіріп, Вараңғалды Дели сұлтандығынан тартып алды және елу жыл билік етті. Наяктардың құлауынан кейін Вараңгал Бахмани сұлтандығының, содан кейін Голконда сұлтандығының құрамына кірді. Моғол императоры Аурангзеб 1687 жылы Голконданы жаулап алды, және ол империяның оңтүстік провинциялары 1724 жылы Хайдарабад штатына айналғанға дейін Моғол империясының құрамында болды. 1948 жылы Хайдарабад Үндістанға қосылды және Хайдарабад штаты деп аталатын Үндістан штаты болды. 1956 жылы Хайдарабад штаты Штаттарды қайта ұйымдастыру заңының аясында бөлінді, ал Телангана, Вараңғалды қамтитын Хайдарабад штатының телугу тілді аймағы Андхра-Прадеш штатының құрамына кірді. Телангана қозғалысынан кейін 2 маусым 2014 жылы Телангана штаты құрылды, және Вараңгал Телангана штатының бір бөлігіне айналды.
География және климат
Вараңғал қаласы орналасқан. Оның орташа биіктігі 266 метр (873 фут). Қала Деккан үстіртінің шығыс бөлігінде, гранитті тау жыныстары мен төбелерден тұратын аймақта жатыр. Бұл аймақ құнарсыз қалған, сондықтан егіншілік маусымдық жауын-шашынға тәуелді. Қаланың жанынан ірі өзендер өтіспейді, сондықтан қаланың сумен қамтамасыз етілуі Шрирам Сагар су қоймасынан бастау алатын Какатия каналына байланысты. Телангананың жартылай шөлейтті аймағында орналасқан Вараңғалдың климаты көбінесе ыстық және құрғақ. Жаз наурыз айында басталып, мамыр айында 42 °C (108 °F) шамасындағы орташа ең жоғары температураға жетеді. Маусым айында жауын-шашын басталып, қыркүйекке дейін созылады. Қазан айында басталатын құрғақ, қоңыр қыс ақпан айының басына дейін жалғасады, бұл кезде ылғал аз және орташа температура төмен болады. Вараңғал төңірегінде көптеген таулы-тасты төбелер мен көлдер орналасқан. Падмакси төбесі, Метту гутта, Хануматгири гутта, Урсу гутта және Говинда Раджула гутта храмдары бар танымал төбелер. Бхадракали, Дхармасагар және Ваддепалли көлдері – көркіне көрк қосып, ішуге жарамды судың маңызды көзі болып табылатын үш көл.
Демография
2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша қаланың халқы сандық мәліметтерге ие болды, кейіннен кеңейтілген қала шекараларын қоса алғанда, 830 281 адамға дейін өсті. Оның құзыреттілік аймағы 19 мандалды, Варангал, Ханамконда және Жангаон аудандарындағы 181 ауылды қамтиды. 2016 жылға қарай корпорация сақтау, санитария, мұра және т.б. сияқты түрлі санаттарда барлығы он бір награданы жеңіп алды. Сайлау мақсатында қала 58 сайлау округіне бөлінген, олардың 50% әйелдерге арналған. Барлығы отыз орын БК (19), СК (9) және СТ (2) үшін тиісінше резервтелген. 2012 жылдың қазан айында корпорация «Таза қалалар» чемпионатында өткізді, онда штаттың 57 муниципалитетінен тиімді қалдықтарды басқару бойынша мамандар шақырылды және Хаммам муниципалитеті жеңіске жетті. Осы оқиғадан кейін Варангал Үндістанда үйден-үйге 100% МҚҚ жинауды қамтамасыз еткен алғашқы қала болды. Шамамен 70% үй шаруашылықтары ылғал және құрғақ қалдықтарға екі контейнерлік МҚҚ-ны бөлуді бастады. Варангал қаласының әртүрлі жерлерінен 420 цементтік контейнер мен 128 қоқыс контейнері алынып тасталды, осылайша қала қоқыссыз аймаққа айналды. GWMC МҚҚ-ның полигонға жіберілетін көлемін 30-40% дейін азайта алды. Ал жүктемесі айтарлықтай азайған полигон кезең-кезеңмен верикомпост шектерімен табиғи саябаққа айналдырылуда. Бас инспектор полиция комиссары ретінде жұмыс істейді, сонымен қатар сот өкілеттіктері де беріледі. Варангал полиция комиссариатының құрамында шамамен 71 полиция бөлімшесі бар.
Денсаулық сақтау
Қалада денсаулық сақтау үшін ауруханалар бар. Махатма Ганди ескерткіш ауруханасы қаланың ең ірі ауруханасы болып табылады және Адилябад, Хаммам және Каримнагардан келген науқастарға қызмет көрсетеді.
Экономика
2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Варангал – Гандинагар, Кожикод сияқты қалалармен бірге 19%-дан 28%-ға дейін қалаланудың қарқынды өсуін көрген Үндістан қалаларының бірі. Ауыл шаруашылығы – негізгі экономикалық қызмет, суару шаруашылығы көбінесе муссондық және маусымдық жауын-шашынға тәуелді. Басты егістер – күріш, мақта, манго және бидай. Варангал Годавари өзенінен су көтеру арқылы Телангана аймағындағы құрғақшылыққа бейім аймақтарды суаруға арналған Годавари лифттік суару схемасынан пайда көреді. Қала Enumamula орналасқан Азияның екінші ірі астық сауда орталығына ие. Ақпараттық технологиялар – қаланың дамудағы тағы бір саласы, оның Мадикондадағы инкубациялық орталығы бар. Жақында Tech Mahindra және Cyient өзінің даму орталықтарын ашты, ал Mindtree, Quadrant Resource сияқты көптеген ірі IT компаниялары жақын арада кеңселер ашуды жоспарлап отыр. 2023 жылы жетекші лифт өндірушісі Kone Варангалда кеңсе ашты. Денсаулық сақтау Варанғалдағы маңызды салалардың бірі. Варангал көпсалалы жоғары мамандандырылған ауруханасы 2024 жылы аяқталуы күтілуде.
Жолдар
Қала жол және теміржол арқылы ірі қалалар мен елді мекендермен байланысқан. Қаладан өтетін ұлттық және мемлекеттік тас жолдары: Хайдарабад пен Бхопалпатнамды байланыстыратын 163-ші ұлттық тас жолы; Рамагундам мен Хаммамды байланыстыратын 563-ші ұлттық тас жолы; 3-ші мемлекеттік тас жолы. TSRTC Ханамконда және Варангал қалаларының автобус станцияларынан түрлі бағыттарға автобустар қатынайды. Шамамен 78 қалалық автобус қаланың және қала маңындағы аудандардың әртүрлі бағыттарында жүреді, ал 45 қалалық автобус қаладан жақын ауылдарға қатынайды. 2024 жылы 563-ші тас жолды төрт жолақты магистральға айналдыру жұмыстары дерлік аяқталғаны хабарланды.
Теміржол
Варангалда Казипет және Варангал аталатын екі теміржол станциясы бар, олар Үндістан теміржолының маңызды Жаңа Дели – Ченнай бағытында орналасқан. Олар Оңтүстік-Орталық теміржол аймағының Секундерабад теміржол бөлімшесінің басқаруында. Казипет станциясында 175 және 142 локомотивтерді сақтауға арналған электр және дизель локомотивтер депосы бар. Казипет қаласы, Ванчанагири, Пендиал, Хасанпарти жол теміржол станциялары қала шегіндегі басқа да теміржол станциялары болып табылады. Баларшах пен Казипет арасындағы үшінші теміржол желісінің құрылысына шамамен шығын есебінен келісім берілді. 2023 жылдың қазан айында Хадапсар – Хайдарабад экспресі Казипетке дейін ұзартылды. Варангалдан Хайдарабадқа дейін RapidX жылдам теміржол желісін салу ұсынылып отыр.
Hasanparthy Road railway station are the other railway stations within the city limits. The construction of third railway line between Balharshah and Kazipet was sanctioned at an estimated cost of
In October 2023, the Hadapsar Hyderabad Express was extended to Kazipet. A RapidX rail line has been proposed from Warangal to Hyderabad.
Тыныс алу жолдары
Варангалда Низамдар 1930 жылы Мамнурда салған әуежай бар. Бұл 1875 акр жерді, 6,6 км ұшу-қону жолағын, ұшқыштар мен қызметкерлерге арналған жатақтарды, ұшқыштарды даярлау орталығын және бірнеше терминалды қамтитын, біртұтас Үндістанның ең ірі әуежайы болды. Көптеген жүк тасымалдау және Vayudoot қызметтері көрсетілді. Үнді-Қытай соғысы кезінде Дели әуежайы шайқаста нысанаға алынуына байланысты, ол үкіметтік ұшақтарға ангар ретінде пайдаланылды. 1981 жылға дейін пайдалануда болды. Қазіргі уақытта бұл әуежай No. 4(A) әуе эскадрильясының желкенді ұшу, стендтік ату және аэромодельдеу оқулары үшін Ұлттық Кадеттер Корпусының (NCC) оқу орталығы ретінде қолданылуда. Қазіргі таңда бұл әуежайдан жоспарлы коммерциялық рейстер жоқ. 2023 жылдың 31 шілдесінде Телангана штатының кабинеті Мамнур әуежайын дамыту жобасын мақұлдады. Жобада терминалды салу және Боинг-747 сияқты ірі ұшақтарды қабылдау үшін ұшу-қону жолағын кеңейту мақсатында қажетті соңғы 253 акр жерді сатып алып, одан кейін Үндістанның Әуежайлар Басқармасына беру көзделген.
Білім беру мекемелері
Қалада мемлекеттік және жеке ұйымдардың өкілдіктері бар.
Мәдениет
Қала тұрғындары көбінесе Варангалдықтар деп аталады. Варангал қамалы, Мың бағаналы ғибадатхана және Рамаппа ғибадатханасы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген орындардың қатарында. Бхадракали ғибадатханасы, Падмакси ғибадатханасы, Метту Гутта, Говинда Раджула Гутта, Варангалдың Рим-католик дін басқармасы, Казипет Даргасы, Урсу Гутта және Эрагатту Гутта – түрлі діндердің танымал орындары. Бхадракали көлі, Ваддепалли көлі және Дхармасагар көлі туризм үшін маңызды су айдындары болып табылады. Бхадракали ғибадатханасының көлі елдегі ең ірі Геобиологиялық әртүрлілік мәдени паркіне айналуда, онда серуендеу жолдары, тарихи үңгірлер, аспалы көпірлер, табиғи жолдар, ұялау орындары және экологиялық қорықтар бар. Туризм министрлігі 2014–2015 жылдарғы Ұлттық туризм сыйлығында Варангалды үздік мұралық қала деп таныды. Бұл қала үшін бұл сыйлық үшінші рет берілуде.
Фестивальдар
Қаладағы мерекелердің қатарында қала әйелдері тойлайтын Батукама гүлдер фестивалі бар, олар тоғыз күн бойы әртүрлі гүлдермен құдайға табынады. Әйелдер Батукамаларын өздерінің жақын жердегі ғибадатханасына әкеліп, содан кейін Батукаманың айналасында ырғақты түрде қол соғып, ән салып, билейді. Батукамамен қатар, Боналу да 2014 жылдың 15 маусымында мемлекеттік мереке деп жарияланды. Басқа мерекелер: Саммакка Сараламма Джатара (Медарам Джатара) – Варангал ауданының Медарам жеріндегі Құдайдың құрметіне арналған танымал діни жиын.
Ас мәзірі
Қаланың асханасы негізінен Декан тағамдарынан құралған. Таңғы асқа шапаты мен пури беріледі. Күріш түрлі қарилермен, оның ішінде айранмен бірге негізгі тағам ретінде жетіледі.