Кіріспе

Шотландия Ұлттық футбол құрамасының жанкүйерлері – «Тартан армиясы» жарымәскери топ емес. «Тартан армиясы» Шотландия Ұлттық футбол құрамасының жанкүйерлері болып табылады. Олар мейірімділігі мен қайырымдылық жұмыстары үшін бірнеше ұйымнан марапат алған. Шотландия жанкүйерлері хулигандықтары үшін сынға ұшыраған, әсіресе 1977 жылы Англияға қарсы 2:1 есебімен жеңіске жеткеннен кейін Уэмбли алаңына басып кіргені үшін және қақпа бағаналарын қиратқаны үшін. Екі жыл өткен соң 349 адам тұтқындалды және тағы 144 жанкүйер 1979 жылғы Британдық үй чемпионаты матчы кезінде Уэмбли стадионынан шығарылды, негізінен мас және тәртіпсіз мінез-құлқы мен вандализм жасағаны үшін. Сол матчтағы мінез-құлқы Шотландияның спорт министрі Алекс Флетчерді әріптестерінен кешірім сұрауға және «Шотландия саяхат клубын» құруға итермеледі. «Тартан армиясы» дауыспен қолдауы мен достық сипаты үшін бірнеше марапатқа ие болды. Англияға қарсы матчтар, бұрын Британдық үй чемпионатының бөлігі ретінде жыл сайын өткізілетін, 1989 жылдан кейін зорлық-зомбылық пен ұйымдасқан хулигандыққа байланысты тоқтатылды. 1999 жылдың қарашасында екі ел арасында өткен УЕФА Еуро-2000 іріктеу матчтарында да проблемалар туындады. Алайда полиция өкілдері екі ойыннан кейін де оқиғаларды азайтты. Полиция екінші ойынға «нөлдік төзімділік» қағидасын қабылдады, бірақ тұтқындалғандардың саны «салыстырмалы түрде аз» болды және жақтаушылардың «көпшілігі» жақсы мінез-құлық танытты. Жарыс жанкүйерлерін Хорватияға қарсы матчтан кейін мінез-құлқы үшін Загреб мэрі мақтады. 2005 жылы «Шотландия саяхат клубы» «Шотландия жанкүйерлер клубына» айналды, жас жанкүйерлерге арналған бөлімдер құрылды. УЕФА Еуро-2008 іріктеу кампаниясында мүшелік саны күрт өсіп 27 500-ге жетті, ал күту тізімі 10 000-нан асты. 2010 жылдың тамызында клуб мүшелерінің саны ең жоғары шегіне – 35 000 жетті және жаңа өтініштер қабылданбады. 2008 жылдың тамызында Ирландия футбол қауымдастығының бас директоры Говард Уэллс Солтүстік Ирландияға қарсы достық матч алдында шотланд жанкүйерлерінің британдық әнұран «God Save the Queen» кезіндегі келекелеуін сынады. Шотландия 1970 жылдарға дейін британдық әнұранды қолданған, бірақ матчтардағы үнемі наразылықтарға байланысты оны «Scotland the Brave» әнімен алмастырды. Бұл мәселе 2010 жылдың қыркүйегінде Шотландия Лихтенштейнмен ойнаған кезде қайталанды, өйткені олардың ұлттық әнұраны британдық әнұранмен бірдей мелодияны қолданады. Шотландия жанкүйерлері 2011 жылғы Ұлттар кубогында Солтүстік Ирландиямен және 2023 жылдың қыркүйегінде Англиямен өткен матчтарда британдық әнұранды дауыстап келекеледі. «Тартан армиясы» 2012 жылғы Олимпиада ойындарында Ұлыбритания құрамасының құрылуына, әсіресе халықаралық футболдағы Шотландияның жеке мәртебесіне қауіп төндіретініне қатысты қарсылық білдірді. Шотландия 1998 жылғы әлем чемпионатынан бері алғашқы ірі турнирде – УЕФА Еуро-2020-ға қатысуға жолдама алды. Турнир Еуропа бойынша өткізілді, сондықтан топтық кезеңдегі үш ойынның екеуі Хэмпден паркінде өтті, бірақ 20 000-нан астам шотланд жанкүйерлері Англияға қарсы матчқа Лондонға барды. Бұл COVID-19 шектеулеріне байланысты Шотландияға бар болғаны 2600 билет бөлінгеніне қарамастан болды. Алайда, «Рейнджерс» жанкүйерлері 21% құрап, ең көп үлес қосты, ал дәстүрлі түрде «Селтикпен» байланысты Шотландияның батыс католиктері әлдеқайда аз өкілдік етті. «Тартан армиясы балалар қайырымдылық қоры» (TACC) және «Тартан армиясы күн сәулесі апелляциясы» (TASA) – Шотландия жанкүйерлері басқаратын шотландтық қайырымдылық ұйымдары, олар Шотландиядағы және команданы қолдау үшін сапар шеккен жанкүйерлер барған елдердегі мұқтаж балаларға ақша жинайды. Олар Сараевоны бомбалау салдарынан аяғын жоғалтқан жергілікті бала Кемаль Каричпен танысты. TACC Украина, Грузия және Солтүстік Македониядағы мүгедек және соқыр балаларға арналған жобаларға қаржы бөлді. 2009 жылы «Тартан армиясының» 2010 жылғы ФИФА әлем чемпионатында баруды үміттене тұрған Оңтүстік Африкадағы екі жобаға 30 000 фунт стерлинг көмектесті. SFA-ның ресми қайырымдылық ұйымы болып табылатын TACC, сондай-ақ мұқтаж шотланд балаларына Хэмпден паркінде Шотландияның ойындарын тамашалауға сапарларды ұйымдастырады. 2022 жылдың сәуірінде олардың жазбасы Британдық фонографиялық индустриясы (BPI) тарапынан 200 000 данадан астам сатылғаны және тыңдалғаны үшін күміс сертификат алды.

Ресми тартан

1998 жылғы ФИФА әлем чемпионатынан бұрын, 1997 жылы Глазго қаласындағы екі кәсіпкер, Иэн және Алан Ади «Тартан Армиясы» деген атауды сауда белгісі ретінде тіркеді. Олар шотланд тартаны жасауға көмектесу үшін Шотландия тартандарының басқармасына (STA) жүгінді. Кит Ламсден олардың тапсырысы бойынша корпоративтік тартанды жасады және ол 1997 жылдың 1 наурызында Шотландия тартандарының басқармасы (STA) мен Шотландия тартандарының әлемдік тізілімінде (STWR) 2389 нөмірімен тіркелді. Оның негізгі түстері – Балморал көгі және Тореа шығанағы, сондай-ақ Freedom қызылы, Gainsboro ақ және Алтын сары гүл. Шотландия тартандары қоғамы бұл дизайнның бастапқыда Король Стюарт тартанынан алынып, фон ретінде Black Watch тартаны қосылып өзгерткенін хабарлайды.