Кіріспе

Британдық спортта жанкүйерлер қоры – бұл жанкүйерлердің өздері қолдайтын клубтың басқаруына ықпалын күшейтуге тырысатын ресми, демократиялық және коммерциялық емес ұйым. Англия, Уэльс және Шотландияда 140-тан астам жанкүйерлер қоры бар, олардың көпшілігі футбол клубтарымен байланысты, бірақ регби лигасы және регби одағы клубтары үшін де қорлар бар. Үкімет пен партиялық қолдаумен, «Жанкүйерлер тікелей» (Supporters Direct) ұйымы демократиялық жанкүйерлер меншігін дамыту үшін жанкүйерлер қорларын құруға ынталандыру мақсатымен құрылды. «Жанкүйерлер тікелей» осы ұйымдарды Индустриялық және өзара көмек қоғамдары (IPS) ретінде құруға шақырады және олардың құрылуына, заңдық және бастапқы шығындарына көмектеседі. Жанкүйерлер қорлары көбінесе команданың болашағына қауіп төндіретін қаржылық дағдарысқа жауап ретінде құрылды, мысалы, Честерфилд, Линкольн Сити, Йорк Сити және «Реал Овьедо» клубтарында болғандай. Олардың қатысуы ITV Digital құлдырауы салдарынан туындаған дағдарыс кезінде, әсіресе, әкімшілікке кірген 20-дан астам клубтың сақталуын қамтамасыз еткені хабарланды. Қазір жанкүйерлер қорлары көбінесе клубтағы қаржылық үлеске ие болу арқылы клубтағы ықпалды арттыру үшін құрылады. Алғашқы қор 1992 жылдың қаңтар айында «Нортгемптон Таун» клубында құрылды. Ең ірісі – «Манчестер Юнайтед» жанкүйерлер қоры, бұрын «Акционерлер Юнайтед» деп аталған және қазіргі уақытта 200 000-нан астам мүшесі бар. Басқа ірі қорлар, мысалы, «Ньюкасл Юнайтед» жанкүйерлер қоры (NUST) 10 000-нан астам мүшесі бар, ал «Лидс», «Эксетер Сити», «Данди Юнайтед», «Рединг», «Тоттенхэм» және «Глазго Рейнджерс» клубтарының 3000 мен 7000 арасында мүшелері бар.

Клубтарға ықпал ету әдістері

Жақтаушылардың сенім қорының басты мақсаты – жанкүйерлерге өз клубтарының басқаруына әсер етуге мүмкіндік беру. Бұл мақсатқа бірнеше стратегия арқылы қол жетізіледі, оның ішінде клуб акцияларын сатып алуға немесе басқармаға тікелей өкілдерді сайлауға қаражат жинау арқылы бақылауды қамтамасыз ету.

Клубтың меншік құқығы

Клубтың басқаруына ең тиімді ықпал ету жолы – клубқа ие болу. Ұлыбританияда 110-нан астам жанкүйерлер сенімдері қазіргі таңда өз футбол клубтарының акцияларын иеленсе, екі Футбол лигасы клубында жанкүйерлер сенімдері толық немесе басым үлеске немесе бақылауға ие.

Басқарманың өкілдігі

Қазіргі уақытта 40-тан астам футбол клубының басқармаларында жанкүйерлер өкілдігі бар, мысалы, «Рейнджерс» ФК-дегі «Рейнджерс» жанкүйерлер қоры, «Линкольн Сити» ФК-дегі «Линкольн Сити» жанкүйерлер қоры, «Данди Юнайтед» ФК-дегі «АрабТРУСТ», «Олдхэм Атлетик» жанкүйерлер қоры және «Суонси Сити» АФК-дегі «Суанс Траст». «Барроу АФК»-дегі «Блюбердс Траст» басқармада өкілдікке ие және акциялар сатып алу үшін қаражат жинауда. Дегенмен, олардың құрылуы көптеген трасттардан ерекшеленеді, олар дағдарыстан емес, табыстан туған; «Барроу АФК» мүшелеріне тиесілі клуб болған, бірақ жеке меншікке айналу үшін дауыс берді. Барроу туған техаслық кәсіпкер Пол Кассон 2014 жылдың жазында клубты сатып алды. «Реал Овьедо» клубының жағдайында, клуб банкротқа жақын болғанда, клуб әлемнің түкпір-түкпірінен адамдарға акцияларын сату арқылы көмек сұрады. Мыңдаған адам инвестиция салды, соның ішінде екінші бай адам Карлос Слим және Youtuber Spencer Owen (aka Spencer F. C.). «Эббсфлит Юнайтед» клубында да осылай болды. Қазіргі уақытта шамамен 100 футбол трасты өз клубтарының акцияларына ие. Ұлыбританияда көптеген регби лигасының жанкүйерлер трасттары өз клубтарын басқарып, жұмыс істетеді, мысалы, «Рочдейл Хорнетс». Сол сияқты, регби одағының кейбір клубтары да, мысалы, «Ньюпорт Рэгбидің достары», «Ньюпорт RFC» өкілдігін жүзеге асырады.