Кіріспе

Фармацевтикалық препарат.

Тейкопланин – ванкомицинге ұқсас әсер ету спектрі бар жартылай синтетикалық гликопептид антибиотик. Оның әрекет ету механизмі бактерия жасуша қабырғасының синтезін тежеу болып табылады. Ол грам-оң бактериялардың, соның ішінде метициллинге резистентті Staphylococcus aureus және Enterococcus faecalis қоздырған ауыр инфекциялардың алдын алу және емдеуінде қолданылады. Тейкопланин Sanofi Aventis компаниясымен Targocid саудалық атауымен, ал Cipla (Үндістан) компаниясымен Ticocin саудалық атауымен сатылады. Ауызға қабылданатын тейкопланин псевдомембраналық колитті және Clostridium difficile-ге байланысты диареяны емдеуде ванкомицинмен салыстырылатын тиімділік көрсеткен. Оның күші көмірсутекті тізбегінің ұзындығымен байланысты деп саналады. Тейкопланин Micromonosporaceae тұқымдасына жататын сирек кездесетін актинобактерия Actinoplanes teichomyceticus ATCC 31121 арқылы өндіріледі. Тейкопланинге дейін соққан биосинтез жолы, сондай-ақ биосинтезді реттеу тізбегі соңғы жылдары жан-жақты зерттелді, бұл биосинтездің біртұтас моделін құруға мүмкіндік берді.

Көрсеткіштер

Теикопланин грам-оң бактериялармен туындаған инфекцияларды, оның ішінде эндокардит, септицемия, жұмсақ тіндер және тері инфекциялары, сондай-ақ веналық катетерге байланысты инфекцияларды емдеуде қолданылады.

Дұрыс пайдалану

Теикопланиннің грам-оң бактерияларға, оның ішінде стафилококктарға (соның ішінде MRSA), стрептококктарға, энтерококктарға және анаэробты грам-оң бактерияларға, соның ішінде Clostridium spp-ге қарсы in vitro тиімділігі дәлелденген. Теикопланин грам-теріс бактерияларға қарсы тиімді емес, себебі қосылыстың ірі полярлық молекулалары осы организмдердің сыртқы мембранасынан өте алмайды. Барлық теикопланиндердің бірдей гликопептидтік өзегі бар, ол теикопланин А3 1 деп аталады – біріккен сақиналы құрылым, оған екі көмірсу (манноза және N-ацетилглюкозамин) қосылған. Негізгі және қосалқы компоненттерде үшінші көмірсу бөлігі – β D-глюкозамин де бар, және олар тек оған қосылған бүйір тізбегінің ұзындығы мен конформациясымен ғана ерекшеленеді. Теикопланин А2 4 және RS 3 хиралды бүйір тізбектерге ие, ал қалған барлық бүйір тізбектер ахиралды. Теикопланин А3-та бүйір тізбектер де, β D-глюкозамин бөлігі де жоқ. Теикопланин өзегінің және бес негізгі және төрт қосалқы теикопланин қосылыстарын сипаттайтын бүйір тізбектердің құрылымы төменде көрсетілген. Теикопланин – Actinoplanes teichomyceticus штаммының ферментациялық ортасынан бөліп алынған, бес құрылымнан тұратын туысқан табиғи өнімдердің кешені. Бұл құрылымдардың барлығында ортақ агликон немесе өзегі бар, ол пептидтік және эфирлік байланыстармен байланысты жеті аминқышқылынан тұрады және төрт сақиналы жүйені құрайды. Осы бес құрылым қантқа қосылған майлы ацил бүйір тізбегінің түрімен ерекшеленеді. Теикопланиннің биосинтезіндегі осы жеті аминқышқылының шығу тегі 1H және 13C ядролық магниттік резонанс әдісімен зерттелді. Зерттеулер 4 Hpg, 3 Cl Tyr және 3 хлор β-гидрокситирозин аминқышқылдарының тирозиннен, ал 3,5 дигидроксифенилглицин (3,5 Dpg) аминқышқылының ацетаттан алынғандығын көрсетті. Теикопланиннің құрамында 6 протеиногенді емес аминқышқылы және үш қант – N-ацил β D-глюкозамин, N-ацетил β D-глюкозамин және D-манноза бар.

Гептапептидтер тірекшесін синтездеу

Тейкопланиннің гептапептидтік тірек сүйегі рибосомалық емес пептид синтезалары (NRPS) TeiA, TeiB, TeiC және TeiD арқылы құрастырылады. Бұл ферменттердің барлығы жеті модульден тұрады, әрқайсысы бірнеше домендерді қамтиды, және әр модуль бір аминқышқылының енгізілуіне жауапты. 1, 4 және 5-модульдер L-4 Hpg-ді аминоацил AMP ретінде, 2 және 6-модульдер L-Тирозинды, ал 3 және 7-модульдер L-3,5 Dpg-ді белсендіреді. Белсендірілген аминқышқылдары пиптидил тасымалдаушы белок (PCP) доменіне байланысты фосфопантеин кофакторы арқылы тиоэстер түрінде NRPS-ке ковалентті байланысады. Ферментке байланысқан аминқышқылдары содан кейін конденсация (C) доменінің әрекетімен амидтік байланыстар арқылы біріктіріледі. Тейкопланиннің гептапетиді 4 D-аминқышқылын қамтиды, олар белсендірілген L-аминқышқылдарының эпимеризациясы арқылы түзіледі. 2, 4 және 5-модульдердің әрқайсысында осы өзгерісті катализдейтін эпимеризация (E) домені бар. 1-модульде E домені жоқ, ал эпимеризация C доменімен катализденеді деп ұсынылады. Барлығы, тейкопланин тірек сүйегінің жеті аминқышқылының алтауы белоктық емес немесе модификацияланған аминқышқылдарынан тұрады. Осы алты қажетті қалдықтарды өндіру үшін он бір фермент координациялық түрде индукцияланады. Тейкопланинде 2 (3 Cl-Тирозин) және 6 (3 Cl β-Гидрокситирозин) хлорланған позициялары бар. Галогеназа Tei8* осы екі тирозин қалдығының галогенденуін катализдейді. Хлорлану биосинтез кезінде, фенолдық тотықтырғыш жұптасудан бұрын, аминоацил PCP деңгейінде жүреді, тирозин немесе β-гидрокситирозин хлорлану субстраты болуы мүмкін. 6-модульдің тирозин қалдығының гидроксилденуі де гептапептидтік тірек сүйегін құрастыру кезінде транс-реакция арқылы жүреді.

Гептапептидтік тіректің пайда болуынан кейінгі өзгерістер

Гептапептидтік тірек құрылғаннан кейін, ферментке байланысқан сызықтық аралық циклға айналады. OxyB 4-ші және 6-шы қалдықтарды біріктіру арқылы бірінші сақинаны түзсе, OxyE кейін 1-ші және 3-ші қалдықтарды біріктіреді. OxyA 2-ші және 4-ші қалдықтарды біріктіреді, одан кейін OxyC арқылы 5-ші және 7-ші қалдықтар арасында С-С байланысы қалыптасады. Осы бір электронды қосылу реакцияларының аймақтық және атропизомерлік таңдаулылығы ферменттің белсенді орнындағы жартылай байланысқан субстраттардың бүктелуі мен бағдарлану қажеттіліктерімен байланысты деп есептеледі. Тейкопланин агликонының гликозилденуі үшін үш жеке гликозилтрансфераза қажет. Tei10* 4-ші қалдыққа GlcNAc қосылуын катализдейді, одан кейін Tei2* деацетилдендіруді жүзеге асырады. Ацил тізбегі (Tei30* және Tei13* әрекетінен пайда болатын) Tei11* арқылы қосылады. Содан кейін Tei1 6-шы қалдықтың β-гидроксил тобына екінші GlcNAc қосады, одан кейін Tei3* катализдік түрде 7-ші қалдықты манозилдейді.