Оңтүстік Африка Электр Желісі: Тарихы, мәселелері мен болашағы

Оңтүстік Африканың Eskom электрмен жабдықтаушысы туралы: электр өндіру, тарату, шығарын, қарыз, және реформалар. Африкадағы энергия секторындағы мәселелер.

18 мин оқу

100%

Дереккөз: Eskom — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Оңтүстік Африка электр энергиясы мемлекеттік кәсіпорны.

Компания электр энергиясын өндіру, тарату және жеткізу бөлімдеріне бөлінген. Бірлесіп, Эском Оңтүстік Африкада қолданылатын электр энергиясының шамамен 95%-ын, Африкадағы ~45%-ын өндіреді және Оңтүстік Африканың жалпы парниктік газ шығарындыларының 42%-ын құрайды. 2019 жылы ауаға 1,6 миллион тонна күкірт диоксидін шығарып, Эском әлемдегі электр энергетикасы саласындағы ең ірі күкірт диоксидін шығаратын кәсіпорын болып табылады. Эском 2008 жылғы қаңтардан бастап үнемі электр қуатын өшіруді жүзеге асырып келеді, бұл практика бұрынғы президент Табо Мбекидің қызметтік міндеттерін орындамауымен байланыстырылады. Осы кезеңде жаңа электр қуатын іске қосу кешігулермен және шығындардың артуымен қиындыққа тап болды, бұл кәсіпорынды банкроттыққа жеткізді. 2019 жылы Эскомтың үлкен қарыздар мен жеткізудің нашар сенімділігіне байланысты үш жеке ұлттық кәсіпорынға бөлінетіні жарияланды. 2021 жылғы Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттық өзгерістер жөніндегі конференциясында дамыған елдердің Оңтүстік Африканың көмірден жаңартылатын энергияға өтуіне қаржы жәрдем көрсету туралы келісім жасалды. Дегенмен, тау-кен саласындағы жұмыспен қамту бұл өткелді қауіпке ұшыратады.

Тарих

Eskom компаниясы құрылғанға дейін электр энергиясын жеткізуде муниципалитеттер мен жеке компаниялар басымдық құрды. Кимберли қаласы 1882 жылы түнгі уақыттағы қылмысты азайту мақсатында электр көше шамдарын орнатқанда, қоғамдық электр энергиясын алғаш пайдаланған қалалардың бірі болды. 1895 жылы Кейптаунда 775 көше шамдарын қуаттандыру үшін Graaff Electric Lighting Works құрылысы салынды. Eskom компаниясы 1922 жылғы Электр энергиясы туралы заңмен құрылды, ол Оңтүстік Африка Электр Бақылау кеңесіне Хендрик Йоханнес ван дер Бильді төраға етіп тағайындауға мүмкіндік берді. 1987 жылы компания өзінің бұрынғы атауындағы екі аббревиатураны (ESCOM және ESKOM) біріктіріп, Eskom деп аталды. Электр энергиясы туралы заңда Eskom тек өзіндік құнмен электр энергиясын сата алатыны және салықтан босатылатыны көрсетілген. Компания бастапқыда облигациялар шығару арқылы капитал жинады, кейін мемлекеттік кепілдік берілген несиелерге көшті. Дурбандағы Congella электр станциясы және Кейптаундағы Salt River электр станциясы – Eskom құрған алғашқы электр станциялары, екеуі де 1928 жылдың ортасында аяқталды. Eskom-ның алғашқы электр станцияларының бірі – 1935 жылы тау-кен өнеркәсібін қуаттандыру үшін Витбанкте салынған 128 МВт көмірмен жұмыс істейтін станция болды. Бұл станция жеке меншік Виктория Фолс және Трансваал электр компаниясымен бірлесіп салынды және басқарылды, ол ел бойынша көптеген басқа электр станцияларына иелік етті. Мемлекеттік қолдаудың арқасында Eskom 1948 жылы Виктория Фолс және Трансваал электр компаниясын 14,5 миллион фунт стерлингке сатып алды (2017 жылы шамамен 2,55 миллиард фунт стерлингке тең). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Оңтүстік Африкада электр қуатының тапшылығы туындады, нәтижесінде Eskom 1948 жылдың маусымында тау-кен өнеркәсібімен электр энергиясын үнемдеу туралы келісімдер жасасты. 1970 жылдары компания кеңейту жоспарларын қаржыландыру үшін электр тарифтерін көтеруге тырысты. Қаржылық жағдайына байланысты үкімет доктор В.Дж. де Вильерсті компанияға бірқатар қаржылық және ұйымдық өзгерістерді ұсыну үшін комиссия төрағасы етіп тағайындады. Бұл компанияның табысқа қарамастан жұмыс істеу мақсатын тастап, халықаралық несиелер алу арқылы қаражат жинауға әкелді. Eskom қызметкерлерінің саны 1980 жылдардың соңында 66 000-нан 60 000-ға дейін азайтылды.

Prior to the establishment of Eskom, the provision of electricity was dominated by municipalities and private companies. The city of Kimberley was one of the first users of public electricity when it installed electric streetlights in 1882 to reduce crime at night. This was followed by Cape Town in 1895 with the construction of the Graaff Electric Lighting Works to power 775 street lights. Eskom was founded by the Electricity Act of 1922 which allowed the South African Electricity Control Board to appoint Hendrik Johannes van der Bijl as chairman. The company changed its name by combining the two acronyms in its previous name (ESCOM and ESKOM) in 1987 to become known as Eskom. The Electricity Act stated that Eskom could only sell electricity at cost and was exempted from tax with the firm initially raising capital through the issuing of debentures, later issuing state guaranteed loans instead. The coal fired Congella Power Station in Durban and Salt River Power Station in Cape Town were the first power stations built by Eskom, both complete in mid 1928. One of Eskom's first power plants was a coal fired 128 MW station in Witbank, completed in 1935 to provide power to the mining industry. The plant was built and run in partnership with the privately owned Victoria Falls and Transvaal Power Company, which owned a number of other power plants across the country. Thanks to state support, Eskom was able to buy out the Victoria Falls and Transvaal Power Company in 1948 for £14.5 million (roughly equivalent to £2.55 billion in 2017). Following World War 2, South Africa experienced power shortages that led to Eskom negotiating power saving agreements with the mining industry in June 1948. During the 1970s the company controversially sought to increase electrical tariffs to help pay for its large expansion plans. Due to its financial situation, the government appointed Dr. W. J. de Villiers to chair a commission that recommended a number of financial and organisational changes for the company to adopt. This led to the company abandoning its no profit objective and to raise funds by taking out international loans. The number of Eskom employees was also reduced from 66,000 to 60,000 in the late 1980s.

Жүкті түсіру және екінші кеңейту: 2007 жылдан қазіргі уақытқа дейін

2006 жылдың ақпан айында Эском компаниясы Батыс Кейп провинциясында «жүктеме төмендетуді» жариялады, себебі Көберг ядролық электр стансасында туындаған мәселелерге байланысты. Бұл 2006 жылдың маусымына дейін жалғасты. 2008 жылдың қаңтар айында Эском ұлттық деңгейде «жүктеме төмендетуді» енгізді, электр желісінің тұтастығына қауіп төнген кезде қолданылатын жүйелік шара. Сұраныс басқару электр қуатын үнемдеуге шақыру арқылы ең жоғары жүктеме кезеңдерінде жүктеме төмендетудің жиілігін азайтуға бағытталған. 2007 жылғы жалпы ұлттық қуат тапшылығынан кейін, президент Джейкоб Зуманың басшылығымен Эском электр қуатын өндіруді кеңейту бағдарламасын бастады. Зума әкімшілігі кеңейтуді алты блоктан тұратын ірі көмірмен жұмыс істейтін электр станцияларын салуға бағыттады. 2018 жылдың қаңтар айында Эскомның міндетін атқарушы бас қаржы директоры компанияның жаңа құрылысқа қаржылай мүмкіндігі жоқ екенін мәлімдеді, себебі сатудың төмендеуі және қаржыландыру шығындарының өсуі нәтижесінде аралық пайда 34% төмендеді. Үкімет жоспарды іске асыруға келісті, бірақ баяу қарқында. 2017 жылы Эском Гупта отбасы мен президент Джейкоб Зуманың әкімшілігіне қатысты ірі жемқорлық даудың ортасында болды. Оңтүстік Африканың Ұлттық энергетикалық реттеуші органы 2018/19 қаржы жылы үшін электр тарифін 19,9%-ға өсіру туралы Эскомның өтінімін қабылдамады. Оның орнына, реттеуші 5,2% өсімді бекітті және Оңтүстік Африканың Business Day газеті «тиімсіздік, дұрыс емес болжамдар және шығындардың асып кетуі» туралы суреттейтін себептерді келтірді. Реттеудің бір себебі Эскомның қажеттіліктен 6000-ға артық қызметкері бар екендігі болды, бұл компанияға жылдық 3,8 миллиард теңге шығын әкелді. 2019 жылдың ақпан айында, үкімет компанияны бөлу туралы хабарлағаннан кейін, Эском төтенше жағдайларды жоюдың тағы бір кезеңін бастады. Эском 2019 жылғы жүктеме төмендетудің себебі электр станцияларындағы ақаулар және су мен дизель ресурстарының азаюы екенін мәлімдеді. Басқа себептер мемлекеттік басқарудан сыбайлас жемқорлық, көмірдің қолжетімділігі және Медупи мен Кусиле сияқты жаңа электр станцияларының іске қосылмауы болды. Зума әкімшілігі кезіндегі жемқорлық Медупи мен Кусиле электр станцияларын аяқтаудағы шығындардың асып кетуіне және ұзақ кешігуге себеп болды, бұл 2019 жылғы қуат тапшылығына әкелді және 2019 жылы экономикалық құлдырау туралы қорқыныштарға орын берді. 2019 жылдың желтоқсан айында президент Рамафоса, вице-президент Дэвид Мабуза және министрлер Гведе Манташе мен Правин Гордан Эскомның басқармасымен және басшылығымен энергетикалық дағдарысты талқылау үшін кездесті. Президент соңғы ажыраулардың бір бөлігі Мпумалангадағы Тутука электр стансасындағы саботажға байланысты екенін айтты, нәтижесінде 2000 мегаватт электр қуаты жоғалды, және жүктеме төмендетуді аяқтау шараларын жариялады. Манташе мен Горданға электр қуатын арттыру жолдарын, соның ішінде жеке өндіріс мүмкіндіктерін Кабинетке ұсыну тапсырылды. Дағдарыс ортасында Жабу Мабуза 2020 жылдың қаңтар айында Эскомның басқарма төрағасы лауазымынан кетті. 2020 жылдың наурыз және шілде айлары аралығында COVID-19 локдауны кезінде сұраныстың төмендеуіне байланысты электрмен жабдықтау тұрақты болды, бірақ 12 шілдеде генераторлық агрегаттардың бұзылуына байланысты 2-ші деңгейдегі жүктеме төмендетудің жаңа кезеңі басталды. 2023 жылдың қысында елде 6-шы деңгейдегі ажыраулар болды, бұл елдің ЖІӨ-сінен 2% кемітті. Ең қиын кезеңде электр қуаты күніне 12 сағатқа дейін өшірілді. Компания қайта сату үшін материалдарды ұрлауға, сыбайлас жемқорлықпен көтерілген бағамен жөндеу жұмыстарын жүргізуге мәжбүрлеу үшін саботажға және көмірді жаңартылатын көздермен ауыстыруға бағытталған әрекеттерге байланысты қиындықтарға тап болып отыр.

In February 2006, Eskom announced "load shedding" in the Western Cape province, due to issues experienced by Koeberg Nuclear Power Plant. This continued until June 2006. In January 2008, Eskom introduced load shedding nationally controversially introduced "load shedding"rolling blackouts based on a rotating schedule, in periods where short supply threatened the integrity of the grid. Demand side management has focused on encouraging consumers to conserve power during peak periods in order to reduce the incidence of load shedding. Following the national power shortage in 2007, Eskom embarked on an aggressive electricity production expansion programme during the administration of President Jacob Zuma. The Zuma administration decided to focus expansion efforts on building additional large scale six pack coal fired power plants. In January 2018, Eskom's acting chief financial officer stated that the company could not afford a new build, following a 34% drop in interim profits due to declining sales and increasing financing costs. The government stated it would proceed with the plan but more slowly. In 2017, Eskom was the focus of a major corruption scandal involving the Gupta family and the administration of then President Jacob Zuma. The National Energy Regulator of South Africa denied an application by Eskom to increase electricity tariffs by a future 19.9% for the financial year 2018/19. The regulator instead granted a 5.2% increase and gave a list of reasons for the refusal to grant higher tariffs that the South African newspaper Business Day stated painted "a picture of inefficiency, inaccurate forecasting and cost overruns" at the power utility. Part of the refusal was the finding that Eskom had 6,000 more employees than needed, costing the company R3.8 billion annually. In February 2019, shortly after the announcement by government that the company would be broken up, Eskom initiated another round of emergency load shedding. Eskom stated that the 2019 load shedding was initiated due to breakdowns at power stations as well as the depletion of water and diesel resources. Other reasons cited included legacy issues from state capture corruption, coal availability, and that new power plants such as Medupi and Kusile were not yet operational. Corruption during the Zuma administration had been noted as a major factor in the cost overruns and long delays in completing Medupi and Kusile power plants that had a knock on effect leading to the 2019 power shortages. prompting fears of a recession in 2019. In December 2019, President Ramaphosa, deputy president David Mabuza and Ministers Gwede Mantashe and Pravin Gordhan met with Eskom's board and management to discuss about the energy crises. The president attributed the recent blackouts partly to sabotage at the Tutuka Power Station in Mpumalanga which had caused a loss of 2000 megawatts of electricity, and announced measures to bring an end to load shedding. Mantashe and Gordhan were tasked with presenting ways to increase electricity capacity to the cabinet, which would include self generation. Amid the crisis, Jabu Mabuza resigned from his post as chairperson of Eskom's board in January 2020. Between March and July 2020 the power supply was stable due to reduced demand during the COVID 19 lockdown, but on 12 July a new round of level 2 load shedding began due to the breakdown of generating units. During the winter of 2023, the country experienced Stage 6 blackouts, shaving a projected 2% off the country's GDP. During the worst period, power cuts lasted 12 hours a day. The company faces theft of materials for resale, sabotage to force repairs to be made at corruptly inflated prices, and assassination attempts which may be motivated by the attempt to replace coal with renewable sources.

Логотиптер

Eskom логотипі компанияның құрылған сәтінен бері оның маңызды символы болып табылады. 1986 жылы қысқа мерзімге Eskom логотипсіз қалды, ол компанияның бастапқы логотипі – шеңбер ішінде стильдеулі "ESC" әріптерінен айналып, ортасында стильдеулі шаңқайнау белгісі бар көк қалқанға қазіргі заманғы нұсқаға өтті. 1987 жылғы логотип 2002 жылы қазіргі логотиппен ауыстырылды, ол қалқанды шеңбермен алмастырды, бірақ логотиптің өзге бөліктері өзгеріссіз қалды.

Қайта құрылымдау

1998 жылдың желтоқсан айында Минералдар және Энергия министрлігі дайындаған ақ парақ үкіметке Эскомды жекелеген электр энергиясын өндіру және беру (тарату) компанияларына бөлуді ұсынды. Бұл қадам электрмен жабдықтауды және сенімділікті арттырады деп күтілгенімен, ешқашан іске асырылмады. 2019 жылдың ақпан айында бұл жоспарлар Ұлтқа жолдаған мәлімдемесінде қайта көтерілді. Президент Рамафоса үкімет Эскомды электр энергиясын өндіруге, беруге және таратуға бағытталған үш жаңа мемлекеттік кәсіпорнына бөлетінін хабарлады. Ал Қаржы министрі Тито Мбовени 2019 жылғы бюджеттік жолдауында компанияның қиын қаржылық жағдайын тұрақтандыру мақсатында үш жыл ішінде Эскомқа 69 миллиард ранд (5 миллиард АҚШ доллары) көмек көрсететінін мәлімдеді.

Беріліс

Қайта құру нәтижесінде, Оңтүстік Африканың Ұлттық электр беру компаниясы (NTCSA) деп аталатын, Eskom компаниясының толық меншігіндегі еншілес компаниясы 2020 жылдың 31 наурызына дейін өз басқармасын құрады, бұл электр беру компаниясын мемлекеттік заңнамаға сәйкес заңнамалық өзгерістерді қарауға жауапты етеді. Бұл жаңа электр беру компаниясында 6000-ға дейін адам жұмыс істейді, олар электр станцияларынан қажетті тұтынушыларға дейін электр энергиясын жеткізу үшін мыңдаған шақырымдық "желілер" мен электр беру желілерін құруға жауапты болады. 2020–2029 жылдарға арналған Электр беруді дамыту жоспары (ТДП) аясында Eskom келесі 10 жылда шамамен 4800 км жоғары кернеулі электр беру желілерін және 35 000 МВА трансформаторлық сыйымдылықты қосуды жоспарлап отыр. Eskom-ды қайта құрудың бұл жаңа жоспары Оңтүстік Африканың Ұлттық энергетикалық реттеушісінің (NERSA) жылдық ТДП есебін жариялау туралы жаңа ережелерінен туындады. 2023 жылдың шілдесінде NERSA Оңтүстік Африканың Ұлттық электр беру компаниясына Оңтүстік Африкада электр беру жүйесін пайдалануға рұқсат берді. 2023 жылдың қыркүйегінде NERSA қалған сауда және импорт/экспорт лицензияларын бекітті.

COSATU-ның жауабы

Жұмыс орындарының тарату салдарынан жоғалуынан қорқып, COSATU кәсіподағы ұлттық ереуіл ұйымдастырды және жеке және мемлекеттік секторларда жұмысты қысқартуға мораторий жариялады. Бұл үкіметтің компанияны тарату және қайта құру жоспарларынан бас тартуына себеп болды. 2019 жылдың шілдесінде Eskom бас директоры қызметтен кетер алдында Eskom "өлім спираліне" енгенін хабарлады және компанияны қайта құрылымдау қажеттігін атап өтті. Андре де Руйтер Eskom бас директоры болып тағайындалғаннан кейін, Ұлттық шахтерлер одағы мен Ынтымақтастық кәсіподақтары жұмыс орындарының жоғалуына әкелуі мүмкін кез келген үкіметтік қайта құруға қарсы күресетіндерін мәлімдеді. 2019 жылдың желтоқсанында COSATU Eskom-нің 450 миллиардтан астам рандты құрайтын қарызын басқарылатын деңгейге дейін төмендету үшін Мемлекеттік инвестициялар корпорациясынан (PIC) қаражаттарды пайдалануды ұсынды. COSATU жұмыскерлерді сақтап қалуды қамтитын бірқатар шарттарды ұсынды. "Солидарность" кәсіподағы COSATU ұсынысына күшті қарсылық танытып, оның мемлекеттік қызметкерлердің зейнетақысына қауіп төндіретінін айтты. Еліміздің екінші ірі кәсіподақ ұйымы – Оңтүстік Африка кәсіподақтар федерациясы да COSATU ұсынған жоспарға күмәнмен қарады.

Жұмыс орындарын жоғалту

2020 және 2021 жылдар аралығында екі мың жұмыскер электрмен жабдықтау компаниясынан жұмысын жоғалтты. Компанияның жұмысын жалғастыру үшін тағы 6000 жұмыс орны тәуекелдеп тұр.

Жазылушылар

Оңтүстік Африкадағы Эском – елдегі жалғыз электрмен жабдықтаушы компания – 16 789 974 абонентке қызмет көрсетеді, бұл халықтың шамамен үштен бір бөлігін құрайды.

Жаңартылатын және ядролық электр станциялары

Электр станциясыОблысТүріҚұрылған жылыОрналасқан қуаты (МВт)СтатусыЕскермелерКолли Вобблз электр станциясыШығыс ҚазақстанГидроэлектрлік198442Жұмыс істейдіДракенсбергтік сорғылы сақтау схемасыШығыс ҚазақстанГидроэлектрлік19811,000Жұмыс істейдіГарип тоғаныШығыс Қазақстан және шекаралас аймақтарГидроэлектрлік1971360Жұмыс істейдіИнгула сорғылы сақтау схемасыКвазулу-НаталГидроэлектрлік20171,332Жұмыс істейдіКёберг электр станциясыБатыс ҚазақстанЯдролық19841,860Жұмыс істейдіНокора тоғаныШығыс ҚазақстанГидроэлектрлік19722.1Жұмыс істейдіПалмиет сорғылы сақтау схемасыБатыс ҚазақстанГидроэлектрлік1988400Жұмыс істейдіСере жел фермасыБатыс ҚазақстанЖел2015 қаңтар100Жұмыс істейдіВандерклоф тоғаныСолтүстік ҚазақстанГидроэлектрлік1977240Жұмыс істейді

Жаңартылатын энергия көздеріне инвестиция

2019 жылдың қазан айында Eskom Holdings SOC Ltd компаниясы 20 үш фазалы қуат инверторы мен таулық конструкцияларды енгізу үшін тендер жариялады. Бұл конструкциялар төрт электр стансасына қуат таратуды жоспарлап отыр және Eskom компаниясын күн энергиясы нарығына енгізеді. Африкалық инвестициялық форум жаңа жаңартылатын энергия инфрақұрылымын дамытуға 40,1 миллиард доллардан астам инвестиция тартылғанын хабарлады. Бұл Эскомның көмірмен жұмыс істейтін электр стансаларынан алыстауына және жел және күн энергиясын дамытуға көбірек назар аударуына көмектесуге бағытталған. Африкалық инвестициялық форум корпоративтік ұйымдар мен кредиторлар, жеке донорлар және Африка даму банкі тарапынан қолдауға ие. Бұл жаңа инверторлар Оңтүстік Африканың Біріктірілген ресурстар жоспарымен (IRP) үйлесімді болады.

Оңтүстік Африканың ресурстар жөніндегі кешенді жоспары

ИЖП Оңтүстік Африканың энергиялық мақсаттарын қанағаттандыруға бағытталған саясатты қолдап, түрлі энергия қоспасын дамытуға көмектеседі. Интегралды ресурстар жоспары жаңартылатын энергия көздеріне баса назар аудара отырып, электр инфрақұрылымын дамытуды қолдайды. Бұл жаңа инвестициялар жоғары тиімділік және төмен эмиссия стандарттарына бағытталған, оның ішінде 6000 МВт жаңа күн энергиясы (фотоэлектрлік қондырғылар) және 14400 МВт жаңа жел энергиясы технологияларын дамыту көзделген. Жаңартылатын энергия көздері есебінен ИЖП гидроэлектр станцияларына инвестицияларды арттыруды жоспарлап отыр.

Жаңартылатын энергия көздеріне, су, жел, күн энергиясына инвестициялар

Электр стансаларының тоқырауы және көмірдің тиімді шешім емес екеніне байланысты, Оңтүстік Африка жасыл болашаққа қарай үміттенуде. Париж келісіміне сәйкес, Оңтүстік Африка көміртегі шығарындыларын азайтуы және көмірге тәуелділігін тоқтатуы қажет. Күн және жел энергиясын дамытуға бағытталған 11 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі жаңа "Жасыл энергия" бастамасы қолға алынды. Бұл жаңа бастама, Эскомға коммерциялық емес мөлшерлемелермен несие беруге, электр стансаларын жабуды жеделдету және жаңартылатын энергия инфрақұрылымын салуды бастау шарттарымен мүмкіндік береді. Бұл жоспар көмірден бас тарту және болашақтағы қажеттіліктеріне жақсырақ сай келетін баламалы әдістерге инвестиция салу үшін жасалған.

Басқа инфрақұрылым

2002 жылы Eskom компаниясына желілік оператор лицензиясы берілді. Ол электр желісін нақты уақыт режимінде бақылау мақсатында бар болған 10 000 километрлік электр желісіне 100 миллион долларлық оптикалық талшық кабельдерді орнату жобасын бастады; оның 80 пайызы – барлық диэлектрлік байланыстырылған кабельдер, ал 10 пайызы – барлық диэлектрлік өздігінен тіреуші кабельдер. Қазіргі таңдағыда ол тіркелген барлық желілік операторлардың арасында ең көп ASN префиксіне ие алтыншы лицензиар болып табылады.

Корпоративтік істер

2011 жылы Зума әкімшілігі Эском компаниясының 10 басқарма мүшесінің сегізін даулы түрде жұмыстан босатты. 2015 жылдан 2017 жылға дейін Зума әкімшілігі Бен Нгубанені басқарма төрағасы етіп тағайындады. Брайан Молефе Зума тарапынан 2015 жылдың сәуірінен 2016 жылдың қарашасына дейін Эскомның бас директоры болып тағайындалды. Молефе мен Нгубаненің қызметі Гупта отбасымен байланыстары және компанияны мемлекеттік билеу құралына айналдыруға рұқсат бергені үшін даулы болды. Нгубане сондай-ақ Эскомға жағымсыз деп саналатын газеттерді қара тізімге енгізуге тырысты. 2016 жылдың желтоқсанында Эскомның генерациялық бөлімінің бұрынғы басшысы Матшела Коко атқарушы бас директор болып тағайындалды. 2018 жылы ол өгей қызымен байланысы бар компанияға келісімшарт беруде кінәлі деп танылғаннан кейін қызметінен кетті. Коко 2022 жылдың қазан айында әйелі және өгей қызымен бірге тұтқындалды. 2018 жылдың басында Рамафоса үкіметі құрылғаннан кейін, Эскомның басқарма және атқарушы команда мүшелерінің көптеген өкілдері жемқорлық және басқарудағы кемшіліктерге байланысты үкімет тарапынан ауыстырылды. Пхакамани Хадебе 2018 жылдың мамырында президент Рамафосаның компания басшылығын жаңаруының аясында Эскомның атқарушы директоры және директоры болып тағайындалды. Бас директор лауазымына тағайындалғаннан кейін бір жыл өткен соң Хадебе денсаулығының нашарлауы мен жұмыстың қиын жағдайларына байланысты отставкаға кетті. Оның отставкасы қаржылық тұрғыдан қиын жағдайдағы мемлекеттік компанияны басқарудың қиындығы туралы саяси партиялар арасында пікірталас тудырды.

Хадебе кеткеннен кейін алты ай өткен соң, Nampak компаниясының бұрынғы бас атқарушы директоры Андре де Рюйтер Эскомның бас директоры болып тағайындалды. Де Рюйтердің тағайындалуын EFF және ANC ішіндегі топтары сынға алды, олар осы лауазымға қара нәсілді бас директорды тағайындауды қалады. Де Рюйтер 2022 жылдың желтоқсанында минералдық ресурстар және энергетика министрі Гведе Манташе тарапынан қайталап шабуылға ұшырағаннан кейін, ішінара де Руйтердің энергия көзі ретінде көмірді жаңартылатын энергиямен алмастыруын қолдауына байланысты отставкаға кетті. News24 басылымы оның бұл лауазымда сәттілікке жетуіне қажетті қолдау көрсетілмегенін хабарлады. Де Рюйтердің Эскомнан кетуі туралы хабарланғаннан кейін көп ұзамай, ол кеңсесіндегі цианид қосылған кофе ішкеннен кейін улануға ұшырағаны белгілі болды.

Қарыз

2016 жылдың соңында Standard & Poor's Global Ratings компаниясы Eskom компаниясының кредиттік рейтингін инвестициялық деңгейден төмендетіп, ұзақ мерзімді кредиттік рейтингін BB деңгейіне түсірді – инвестициялық шектен екі деңгей төмен. 2017 жылға қарай компанияға қатысты қарыздардың өсуі және сыбайлас жемқорлыққа байланысты туындаған дау-дамаylar инвестициялық банк Goldman Sachs-ты Eskom-ды «Оңтүстік Африка экономикасына ең үлкен қауіп» деп жариялауға итермеледі. Компанияның қарызы 413 миллиард ранд құрады және 2022 жылға дейін тағы 340 миллиард ранд (26 миллиард АҚШ доллары) көтеруді жоспарлаған, бұл Оңтүстік Африканың ЖІӨ-сінің сегіз пайызын құрайды. Компанияның қарызының 218,2 миллиард ранды мемлекеттік кепілдіктерден тұрады. Компанияның қаржылық жағдайын нашарлатқан факторлардың бірі – 2017 жылы тіркелген 3 миллиард ранд сомасындағы заңсыз шығындар болды. 2020 жылдың 24 қарашасында Moody's Eskom компаниясының ұзақ мерзімді кредиттік рейтингін Caa1 деңгейіне төмендетті. Бұл Eskom-ның кредитін «қауіпті» инвестициялық деңгейге жатқызады, бұл «өте жоғары кредит тәуекелі» бар екенін көрсетеді. Компанияның үлкен өлшемі және аймақтағы маңызды энергия өндіруші ретіндегі рөліне байланысты президент Рамафоса Eskom-ның «сәттілікке ұшырамайтын» компания екенін мәлімдеді, себебі үкімет оның ауыр қаржылық жағдайына қарамастан оны қаржыландыруын жалғастыруға тиіс. 2023 жылдың ақпан айында қарыз 423 миллиард рандқа жеткен кезде Оңтүстік Африка үкіметі, қарыз иелерінің келісіміне байланысты, келесі үш жылға пайыздық төлемдерді және 2023/24 жылы 78 миллиард ранд, 2024/25 жылы 66 миллиард ранд және 2025/26 жылы 40 миллиард ранд көлемінде үш капиталдық төлемді қоса алғанда, 254 миллиард ранд көлемінде қолдау көрсетуге уағдаланды, мақсаты – Eskom-ның жалпы қарызын 300 миллиард рандқа дейін төмендету.

Қытай борышы

2018 жылдың шілдесінде Eskom компаниясы Қытай мемлекеттік меншігіндегі Қытай даму банкінен 33 миллиард ранд қарыз алғаны жарияланды. Қарыз шарттарын жария етпеуге байланысты дау туды, бұл Қытайдың қарыз тұзағы дипломатиясының мысалы деген айыптамаларға орын берді. Зондо комиссиясы мемлекеттік сыбайлас жемқорлықты зерттеу барысында Eskom компаниясының жоғары лауазымды өкілі Қытайда орналасқан Huarong Energy Africa компаниясынан қосымша 25 миллиард ранд қарызды Eskom компаниясының заңсыз және даулы түрде алғанын мәлімдеді. Қарыз берілген соң Eskom төрағасы Jabu Mabuza Зондо комиссиясына қарыз берудегі бұзушылықтар мен сыбайлас жемқорлыққа байланысты Huarong қарызын төлемейтінін айтты.

Муниципальді борыштар

Оңтүстік Африканың бірқатар муниципалитеттері Эскомға оларға жеткізілген электр энергиясы үшін төлем жасауда елеулі қарыз жинап алған. Эскомға қарыздың көп болуы мемлекеттік энергетикалық компанияның қаржылық қиындықтары мен электр қуатын үнемі өшіру кезеңдеріне байланысты үлкен дау тудырды. 2020 жылдың қаңтарына дейін Оңтүстік Африка муниципалитеттері Эскомға шамамен 43 миллиард ранд (2,88 миллиард АҚШ долларына тең) қарыз болды. 2022 жылдың шілдесіне қарай бұл көрсеткіш 49,1 миллиард рандқа жетті.

Совето

Оңтүстік Африканың ең ірі муниципалитеті, ең көп қарыз сомасын Eskom-ға төлемегені үшін Йоханнесбург қалалық муниципалитеті болып табылады, оның ішінде Соуэто 13 миллиардтан 16,4 миллиардқа дейін қарызға батып отыр. Қаланың төлем жасау тарихы 1980-жылдарға дейін жетеді, сол кезде төлем жасау апартеид заманындағы саясатқа қарсы зорлықсыз наразылықтың бір түрі ретінде қолданылған. Бұл төлемді жасауға құлықсыздық мәдениетін қалыптастырған деп саналады. Электр энергиясы тек қана Eskom-ға қажет болмаған жағдайда ғана беріледі.

Саботаж

2019 жылдың желтоқсан айында жүктемені азайту жаңа рекордтық деңгейге жетті, себебі Eskom компаниясы 6-шы кезеңдегі жүктемені азайтуды алғаш рет енгізді. Сирил Рамафозаның Мысырға аттануы осы 6-шы кезеңге көшуден кейін жарияланды. Ол мәселені шешу үшін 11 желтоқсанда Eskom басқармасымен кездесіп, ертерек елге оралды. Рамафоза кейін 2000 МВт қуатты жоғалтуға себеп болған саботаж оқиғасы болғанын мәлімдеді. Рамафоза әлеуметтік желілерде сынға ұшырады, көптеген адамдар саботаж емес, нашар басқаруды кінәлады. 2021 жылдың 19 қарашасында Eskom компаниясы алғашқы сараптамалық тергеу нәтижесінде Летхабодағы көмір конвейеріне келтірілген зақымның қасақана саботаж нәтижесі екенін көрсететін дәлелдер табылды деп хабарлады. Болат тіректер кесілген, нәтижесінде қуат беру тірегі құлап түсті. Баспасөз брифингінде де Руйтер бұл мәселені одан әрі тергеу үшін "Хокс" тобына жібергенін мәлімдеді. 2022 жылдың мамыр айында Мемлекеттік кәсіпорындар министрі Правин Гордан Парламентке саботажшылардың қасақана кесіп тастаған кабельдері, электр станцияларында ұрлықтың күшеюі және жанар-жағармаймен жабдықтаудағы жемқорлықтың энергия дағдарысын ушықтырғанын және Eskom-ның оны шешу мүмкіндігін нашарлатқанын баяндады.

2017 жылғы сыбайлас жемқорлық

2017 жылдың шілдесінде Оңтүстік Африканың Даму банкі Гупта отбасына қатысты жемқорлыққа қатысты Эскомның лауазымды тұлғаларына (оның ішінде Сингхке) қарсы шара қолданбаса, 15 миллиард ранд (R15 billion) көлеміндегі қарызды қайтарып алуы мүмкін екенін мәлімдеген кезде, Эском өзінің бас қаржы директоры Анодж Сингхті қызметтен шеттетуге мәжбүр болды. 2017 жылдың қыркүйек айында Мемлекеттік кәсіпорындар министрі Линн Браун Эскомға қатысы бар фирмалар мен жеке тұлғаларға қарсы заңдық шаралар қабылдауды тапсырды, олардың ішінде Гупта отбасына тиесілі Trillian Capital Partners Ltd. консалтингтік фирмасы, McKinsey консалтингтік фирмасы, сондай-ақ Анодж Сингх және әрекеттегі бас директор Мацхела Коко болды. Эском және G9 Forensic компаниялары жасаған есепте Gupta-ға тиесілі Trillian компаниясы бар екі консалтингтік фирма 1,6 миллиард ранд (US$120 миллион) сыйақы алғаны және болашақ келісімшарттардан қосымша 7,8 миллиард ранд табыс тапқаны анықталды. amaBhungane зерттеуші журналистика орталығының тергеуі Гупта отбасының 2014-2017 жылдар аралығында Эскомдан 11,7 миллиард ранд (R11.7 billion) көмізге келісім алғанын көрсетті. Бұл келісімдерге қол қою үшін Эскомға сол кездегі президент Жакб Зума тарапынан қысым көрсетілді. 2019 жылы Оңтүстік Африканың арнайы тергеу бөлімі Медупи және Кусиле электр станцияларын салу кезіндегі жемқорлыққа қатысты тергеуді бастады, себебі құрылыс мерзімі бірнеше рет ұзартылып, жобаның құны өсті; бұл 11 мердігерді жобадан 139 миллиард ранд (US$9.13 миллиард) ұрлады деген күдікке алып келді. 2019 жылы екі жоғары лауазымды Эском қызметкері мен екі бизнесмен Кусиле электр станциясын салуға байланысты алаяқтық пен жемқорлық жасады деген айып тағылды. 2020 жылдың қаңтар айында Оңтүстік Африканың Мемлекеттік кәсіпорындар министрі Правин Гордан Медупи және Кусиле электр станцияларын салу кезіндегі шығындар мен жемқорлықтың Эскомның электр бағасының күрт өсуіне себеп болғанын мәлімдеді.

2023 жылы де Руйтермен сұхбат

2023 жылдың ақпан айының соңында Eskom компаниясының бас директоры Андре де Руйтер E.tv телеарнасына берген даулы сұхбатында ұрлық және сыбайлас жемқорлық салдарынан айына шамамен 1 миллиард ранд (53,9 миллион АҚШ доллары) шығынға ұшырағанын мәлімдеді. Де Руйтер бұл жағдайды Eskom ішіндегі төрт қылмыстық синдикаттың болуымен және үкіметтің аталған мәселені шешуге қажетті саяси ерікке ие болмауымен байланыстырды. Бұл 2023 жылдың 22 ақпанында де Руйтердің ANC-нің сын-пікірлеріне байланысты бас директор лауазымынан дереу отставкаға кетуіне әкелді. Daily Maverick газеті Eskom ішіндегі төрт қылмыстық топты атап көрсеткен құпия хабарламаға сілтеме жасады: "Президенттік картель, Mesh Kings картель, Legendaries картель және Chief картель".

Бағаның өсуі

Eskom қосымша қуаттылықты салу үшін бірнеше несие алды және 2007-2015 жылдар аралығында электр тарифтерін жыл сайын орташа есеппен 22%-ға арттырды. 2019 жылы Eskom Оңтүстік Африканың Ұлттық энергия реттеушісіне (NERSA) тарифтерді алдағы үш жылда қосымша 45%-ға арттыру туралы өтініш білдірді, себебі кірістің өсуі қарыздан туындаған қиын жағдайдан сақтау үшін қажет. 2019 жылдың наурыз айында NERSA компаниясы Eskom компаниясына 13,8%-дық тариф көтерілісіне келісім берді. Оңтүстік Африка азаматтық қоғамының «Салықтық заңбұзушылықтарды жою» (OUTA) ұйымы 2019 жылға қарай Eskom-ның электр тарифтері соңғы 11 жыл ішінде 500%-ға өскенін мәлімдеді. Eskom 2019/2020 жылдарға тарифтерді шұғыл түрде 17%-ға көтеруді сұрап, 27,323 миллиард ранд тапшылығын жоюға тырысты, бұл бағаның өсуіне себеп – төмендетілген сату көлемінен туындаған кірістің азаюы. Сату көлемінің төмендеуі тікелей жүктеменің шектелуімен және Eskom-ның қуаттылықты сақтамауымен байланысты. Бағаны көтеру туралы өтініш 2020 жылғы 20 қаңтарға дейін халықтың талқылауына ашық. NERSA, Eskom-ның қосымша 69 миллиард ранд мемлекеттік көмек алу туралы өтінішіне қарсы шықты, ал Eskom NERSA-ның 2020/21 жылдарға арналған қосымша бағаны 16%-ға көтеруден бас тартуын сынады, бұған дейін NERSA 8,1%-дық баға көтерілісін мақұлдаған болатын. NERSA-мен соттасу кезінде Eskom бұл қаржының құлдырауы мүмкін екенін, бұл Eskom-ның қарызына кепілдік берген Оңтүстік Африка үкіметі үшін қарыз дағдарысын тудыруы мүмкін екенін мәлімдеді. Мемлекеттік кәсіпорындар министрі Правин Гордан Медупи және Кусиле электр станцияларын салу кезіндегі сыбайлас жемқорлық пен шығындардың асырылуы электр бағасының төрт есеге өсуіне әкеп соқты деді. NERSA мақұлдаған және Eskom 2022 жылғы 1 сәуірден бастап күшіне енетінін хабарлаған қосымша 20,5%-дық баға көтерілісі Кейптаун қаласының мэрі Геордин Хилл Льюис тарапынан экономикаға зиян келтіретіні үшін сынға алынып, оны іске асырмау туралы өтініш білдірді.

Eskom took out a number of loans to construct the additional capacity and significantly increased electrical tariffs by an average of 22% a year between 2007 and 2015 to in an attempt to offset costs. In 2019 Eskom controversially applied to the National Energy Regulator of South Africa (NERSA) to increase tariffs by an additional 45% over the proceeding three years arguing that it needs the increase in revenue to avoid a debt induced death spiral. Eskom was controversially granted a 13.8% increase by NERSA in March 2019. The South African civil society Organisation Undoing Tax Abuse (OUTA) stated that by 2019 Eskom's electrical tariffs had increased by 500% over the previous 11 years. Eskom have again applied to NERSA for an urgent 17% increase in tariffs for 2019/2020 in an attempt to make up a R27.323 billion shortfall, Eskom is citing lower returns due to lower sales volumes as main reason for needing this price hike. The lower sales volumes is directly related to load shedding and Eskom's failure to maintain capacity. The price hike application is open for public participation until 20 January 2020. In NERSA has opposed an Eskom application to receive an additional R69 billion government bailout whilst Eskom is challenging NERSA's denial of an additional price increase for 2020/21 of 16% instead of the 8.1% price increase already approved by NERSA. During court proceedings with NERSA Eskom stated that this finances might collapse triggering a debt crisis for the South African government that has guaranteed Eskom's debt. Public Enterprises Minister Pravin Gordhan has stated that corruption and cost overruns during the construction of Medupi and Kusile power stations has resulted in a fourfold increase in electricity prices. An additional increase of 20.5% was approved by NERSA and announced by Eskom to take effect from 1 April 2022. This price raise was criticized by the mayor of Cape Town, Geordin Hill Lewis as damaging to the economy and requested that it not be implemented.