Кіріспе

Швецияның Уппланд провинциясындағы қауым, Франциядағы коммуна.

Вендель – Швецияның Уппланд провинциясындағы Тирп муниципалитетіне қарасты ауыл. Ауыл Vendelsjön көліне және Фырис өзеніне құятын Вендель өзеніне қарап тұр. Вендель – ежелгі патшалық иелігінің орны, Уппсала өрдегінің бір бөлігі. Бұл патшалық иеліктер желісі ортағасырлық швед патшаларын қамтамасыз ету үшін құрылған. Мұнда көптеген археологиялық жәдігерлер табылған, олар Вендель дәуіріне атын берген. Вендель шіркеуі (Vendels kyrka) роман стилінде XIII ғасырдың екінші жартысында салына бастаған болуы мүмкін. 1450 жылдары шіркеу кірпішпен күмбезделген. Шіркеу ең көп танылған нәрсесі – 15 ғасырда Уппландта жұмыс істеген Иоганнес Иванның қабырға суреттері.

Археологиялық зерттеулер

1881-1883 жылдары швед археологы Хьяльмар Столпе (1841-1905) жүргізген бірнеше қазба жұмыстары шіркеу ауласының оңтүстік-шығыс бұрышында және одан тыс жерде 14 қабірді ашты. Көптеген жерлеу орындары 9 метрге дейінгі қайықтарда табылды, олар қару-жарақтармен (соның ішінде әдемі семсерлер), дулығалар, қазандар мен тізбектер, мұқабалар, қалқандар, құрал-саймандар және т.б. жабдықталған. 1, 12 және 14 қабірлерден табылған дулығалар 7 ғасырдың басындағы Саттон-Ху кеме қабірінен табылған дулығамен тығыз салыстырылады, олар соғысшылардың суреттерін бейнелейтін мөрленген тақталармен әсемделген. Венделдегі 12-ші қабірден табылған қалқан да Саттон-Ху қалқанына өте ұқсас, және Саттон-Худағы ұқсас бөлікке тікелей байланысты екенін көрсететін мөрленген металл жолақты бекіткіші бар. Вендель қайықтары көптеген кеме тігістерінің болуымен анықталды, ал жерлеулерде көптеген жануарлар (көбінесе жылқылар) құрбандықтары табылған. Кейінгі қабірде (3-ші қабірде) жылқыға арналған еліктердің маңызды жиынтығы табылды. Бұл қабірлер 6-8 ғасырлар аралығында жасалған. Венделдің жанындағы Хусбиде жергілікті дәстүрде Оттаршоген деп аталатын үлкен үйінді бар, ол Оттардан, сондай-ақ Отерден және «hög» – үйінді немесе оба деген мағынаны білдіреді. Отер Беовульф дастанындағы осы аттас кейіппен байланысты. 1917 жылғы қазба жұмыстары Отер заманында, яғни 6 ғасырдың басында жерленген күшті адамның қалдықтарын ашты. Отердің отбасымен байланысты ұқсас қабірлер Ескі Упсалада орналасқан. Вендель скандинавиялық темір дәуіріндегі бір кезеңге (Вендель дәуірі) және өнердегі сәйкес Вендель стиліне атын берді. Германдық вандалдар немесе кем дегенде олардың патшалары мен билеушілері осы орынмен байланысты болуы мүмкін деген пікірлер жиі айтылады. Бұл Valsgärde сияқты аймақтағы басқа да орынмен байланысты. Саттон-Худағы 27 метрлік кемемен салыстыру екі орында табылған қару-жарақтарды жасаған шеберлердің арасындағы тікелей байланысты көрсетеді, бұл оларды түсіну үшін маңызды. Саттон-Ху жерлеуі көбінесе Шығыс Англия королі Рæдвальдпен (шамамен 599-624 жылдары билік еткен) байланыстырылады, ол өзінің соңғы билік жылдарында (шамамен 616-624 жылдары) ағылшын патшалықтарының ең қуатты билеушісі болған.

Қатысты оқу

Тур Арне: "Vendel före vendeltiden" (Fornvännen 27, 1932, с. 1–22)
Суне Линдквист: "Sköld och svärd ur Vendel I" (Fornvännen, 1950, с. 265–280)
Нильс Аберг: "Vendelgravarna och Uppsala högar i deras historiska miljö" (Fornvännen 44; 1949; с. 193–204)