Кіріспе

Сторт-навигация – Сторт өзенінің Бишопс-Стортфорд қаласынан (Гертфордшир) басталып, Ходдесдон (Гертфордшир) маңындағы Фейлдс-Вейрде Ли навигациясымен қосылғанға дейінгі каналданған бөлігі.

Тарих

Он сегізінші ғасырдың басында Бишопс-Стортфордта бал саудасының өсуімен бірге, көліктік мүмкіндіктерді жақсартуға назар аударылды. Сторт өзені Ли өзенімен қосылды, ал Уэрдегі бал саудасы сол өзенде жасалған жақсартулардан үлкен пайда көрді. Сондықтан Сторт өзені үшін де ұқсас шешім іздестірілді және 1758 жылдың 11 желтоқсанында қоғамдық жиналыс өткізілді. Басты демеуші Томас Аддерли болды. Заң жобасы парламентке ұсынылып, 1759 жылдың наурыз айында Парламент актісіне айналды. Акт Гертфорд және Эссекс округтерінде, Бишопс-Стортфорд қаласындағы Жаңа көпірден бастап Гертфорд округіндегі Рай деп аталатын жерге жақын Ли өзеніне дейін Сторт өзенін кеме жүзуге қолайлы ету туралы болды. Жұмысты бақылау және жобаны қаржыландыру үшін капитал жинау үшін комиссарлар тағайындалды. Олар бұл міндетті орындамады, ал бірінші актінің күші жойылды, себебі ол жұмысты аяқтау үшін белгілі бір мерзімдерді қойды. Үш адам комиссарларға жол ақысын төлеу шартымен жобаны қаржыландыруды ұсынғаннан кейін, екінші Парламент актісі қабылданды. Бұл ұсыныс комиссарлардың мақұлдауына ие болды және жаңа акт 1766 жылдың 30 наурызында бекітілді. Кеме қатынасы жеке қаржыландырылғандықтан, нақты құны туралы ешқандай жазба қалмаған, бірақ 1812 жылы сөйлеген Джексон, ол кезде сэр Джордж Дакетт аталған, бұл тиімді бизнес емес екенін айтты. Ли навигациясы 1774 жылы екі өзеннің қосылған жерін жақсарту үшін меншік иелеріне 105 фунт стерлинг төледі. Сауда біртіндеп өсіп, 1791 жылы шамамен 18 000 немесе 19 000 тоннадан 1811 жылы 40 000 тоннаға дейін жетті.

Жол ақысының кестесі

Парламент заңына сәйкес жол ақысы төмендегідей болды. Джон Филлипс 1785 жылы жоспарды қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ бұл Лондонды Кингс-Линнмен байланыстыратын үлкен жобаның шағын бөлігі ғана болды. Ол бұрынғы қарсылықтан қашу үшін Бишоп Стортфордтан Кембриджге созылатын каналын Шотгроув және Одли Энд иеліктерінен батысқа қарай жүргізуді жоспарлады. Бірақ оның есептеулері тым оптимистік деп есептелгендіктен, оған қолдау көрсетілмеді. Джордж Джексон 1788 жылы Темза және канал комитетіне маршрут ұсынды, ол Аудли Эндтің артынан және Сафрон Уолден қаласынан өтетін. Бұл маршрутты Самуэль Уэстон зерттеді, себебі Уитворт Шотландияда жұмыспен болған. Лорд Хауард та, Бедфорд деңгейлік корпорациясы да осы маршрутқа қарсы шықты. 1789 жылы Джон Ренни ұсынған тағы бір жоба қарастырылды, ол Сафрон Уолден арқылы өтіп, Уилтон Ферри маңында Кіші Оуз өзенімен қосылатын. Заң жобасы Парламентке ұсынылды, бірақ күшті қарсылық туындағандықтан кері тартылды. Келесі әрекет 1811 жылы жасалды, онда Жексон, енді сэр Джордж Дакетт аталды, жоспарды іске асыруға жетекшілік етті. Парламентке заң жобасы енгізілді, бірақ комитетте қабылданбады. 1812 жылдың қаңтар айында кейбір түзетулермен екінші заң жобасы ұсынылды және ұйымдасқан қарсылыққа қарамастан, 1812 жылдың 9 маусымында Парламент актісіне айналды. Акт жобаны іске асыру үшін 870 000 фунт стерлинг жинауға рұқсат берді, оның ішінде негізгі каналда 52 шлюз, Уаддонға созылатын тармақта 13 шлюз және үш туннель болды. Жұмыс 425 250 фунт жиналғанға дейін бастала алмады. Алайда, тек 121 300 фунт жиналды, сондықтан 1814 жылы екінші акт (54 Geo. 3. c. clxviii) қабылданды, ол тек Кам өзенінен Сафрон Уолденге және Уаддонға созылатын бөлімдерді жүзеге асыруға рұқсат берді. Рұқсат берілгеніне қарамастан, ешқандай жұмыс істелмеді және Лондон мен Кембридж арасындағы канал құру туралы идея жойылды.

Операция

1832 жылы Дюкет, Морленд және компания банкирлері банкротқа ұшырады, сондай-ақ бастапқы үш қаржыгердің бірінің ұлы, сэр Джордж Дюкет те банкротқа ұшырады. Ол кезде жылдық түсім шамамен 5000 фунт стерлинг болды, ал барлық кәсіптің құны 150 000 фунт стерлинг деп бағаланды. Ол «Бирбекс» атты фирмаға өтті, олар компанияға 40 000 фунт стерлинг қарыз берген, бірақ кейін ипотеканы өндіріп алды. Содан кейін олар оны Норвичте орналасқан «Гурни және компания» банкирлеріне өткізді. 1842 жылдың мамыр айында Солтүстік және Шығыс темір жолы Бишоп Стортфордқа қарай жаңа желі ашты, ол Сторт өзенінің аңғарымен өтіп, кеме жүретін арнаның жағасында станциялар салынды. Бұл саудаға зор әсер етті, 1838 мен 1848 жылдар аралығындағы он жыл ішінде түсім 5477 фунттан 2593 фунтқа дейін төмендеді. Содан кейін төмендеу тоқтады, ал Ли навигациясы көршісін сатып алу мүмкіндігін қарастырды. Олар 1868 және 1874 жылдары Парламенттен сатып алуға рұқсат беретін заңдар қабылдады, бірақ зерттеулер жүргізілді және қажетті жөндеулер мен арнаны тереңдету жұмыстарына жұмсалатын қаржы мөлшері оларды тек шағын сома ұсынуға итерді, бірақ ол қабылданбады. «Гурни және компания» 1873 жылы оны Шпиталфилдстен шыққан пиво қайнатушылар фирмасына – «Триман, Ханбури және компанияға» сатты. Сэр Уолтер Гилби оны келесі кезекте сатып алып, 1905 жылы «Stort Navigation Company Ltd» компаниясын құрды, оның директорларының көп бөлігі оның отбасы мүшелері болды. Түсім азайып бара жатқандықтан, Гилби Ли навигациясымен келіссөздер жүргізе бастады. Бишоп Стортфорд қалалық округі оны сатып алуға 170 фунт стерлинг көмектесуге дайын болды, бірақ басқа жергілікті билік органдары да қаржы жұмсауы керек еді. Содан кейін сол жылы Ройдон қаласындағы «Брик-Лок» шлюзінің бір жағы құлады. Лимен тоғысқан жерден жоғары орналасқан екінші шлюз болғандықтан, навигациямен жұмыс істейтін баржалардың көп бөлігі оның үстінде тоқтатылды. Гилби навигацияны Ли навигациясына аз ақыға ұсынды. Келісімге қол жеткізілмесе де, олар шлюзді қайта құруға көмектесу үшін қосымша жұмысшылар жіберді, ол 1909 жылдың 4 қазанында қайта ашылды. Ли консервациялық кеңесі жасаған тағы бір бағалау бойынша, оны жақсы жағдайға келтіру үшін 10 800 фунт стерлинг қажет болды және 1901 мен 1907 жылдар аралығында түсім 927 фунттан 319 фунтқа дейін төмендегені анықталды. Ақырында Гилби бас иіп, Ли консервациялық кеңесі 1911 жылдың 1 маусымында оны иелігіне алды, оған бар болғаны бес шиллинг (25 пенс) төледі. Иелігіне алғаннан бұрын Ли консерваторлары 1909 жылғы Даму және Жолдарды Жақсарту Қоры туралы заңға сәйкес несие сұраған және пайда түскен кезде қайтарылатын 2500 фунт стерлингтік бес жылдық төлемдерді алған. 1913 жылы шлюздерді қайта құру жұмыстары басталды, бірақ 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, шұғыл жөндеу жұмыстарынан басқа барлық жұмыстар тоқтатылды. Соғыс аяқталғаннан кейін жұмыс қайта басталды және навигация 1924 жылдың 4 шілдесінде қайта ашылды, салтанатты шараны көлік министрі Гарри Гослинг жүргізді. Ағаш, астық және сыра саудасы өскендіктен, навигацияға қызмет көрсету қайта жанданды, бірақ ол Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін тоқтады, ал соңғы коммерциялық тасымал 1972 жылы жасалды. Алайда, демалыспен саяхаттау өркендеп, навигация жаңа өмірге ие болды.

Қазіргі күн

15 шлюз (кестеге қараңыз) 86 фут (26 м) ұзындығы және 13,25 фут (4 м) ені бар қайықтарды қабылдауға арналған, бірақ олар бір уақытта екі тар қайықты қабылдау үшін толыққанды кең емес. Navigation енді British Waterways ізбасары Canal & River Trust компаниясымен басқарылады.

Бағыт

Навигация Бишоп Стортфорд қаласынан басталады, A1250 Хокерилл көпірінің оңтүстігінде. Ол суын Сторт өзенінен алады, ол Лэнгли маңында, солтүстікке қарай 18 шақырым жерде бастау алатын бірнеше арналардан құралған. Жақын жерде және шығыс жақта Бишоп Стортфорд теміржол станциясы орналасқан. Екі жақ та оңтүстікке қарай бағытталған, ал теміржол батыс жағалауына өтеді. Саут Милл шлюзі төменге түсудің басталуын көрсетеді, ал одан әрі сулы далалар мен Rushy Mead Nature Reserve орналасқан, ол Эссекс жабайы табиғат қорының филиалы болып табылады және 1950 жылға дейін ағынды суды сорғылайтын станцияның орны болған. Твифорд шлюзінен кейін өзен шығыс жағалаудағы Уоллбери лагерінің астынан өтеді. Бұл темір ғасырындағы төбе, ол көне ескерткіш ретінде тіркелген. Spellbrook Lock және Tadnambury Lock шлюздері одан кейін орналасқан. Өзен Таднамбери шлюзінің айналасында үлкен иіспен ағып өтеді, оның ішінде Холлингбери диірмені орналасқан. Ол 1874 жылы салынған, ал 1885 жылы қиратылған бастапқы диірменнің орнында астық сақтау қоймасы салынған. Су жұмыс дөңгелегінің ені 2 метр, диаметрі 5 метр. II* санаттағы диірмен 1960 жылдардың соңында қалпына келтірілді, қазір ол қонақ үй және бистро болып табылады. Теміржол шығыс жағалауына қайта өтеді, ал навигация Саубриджворт қаласына кіреді. Саубриджворт шлюзі қаланың солтүстік шетінде орналасқан, мұнда ағаштан жасалған және сыртқы жағы гипстелген диірмен үйі мен жақын маңдағы астық сақтау қоймасы 18 ғасырға дейін сақталған және II дәрежелі мүліктер тізіміне енген. Ширинг Милл шлюзі шығысқа қарай орналасқан, онда навигация Төменгі Ширинг ауылы мен қала арасында өтеді. Мұндағы диірмен үйі 17 ғасырдан сақталған және сыртқы жағы гипстелген ағаштан жасалған. Ол 19- және 20-ғасырларда кеңейтілді және тарихи мәліметтерді анықтауды қиындататын репродукциялық элементтерді қамтиды. Саубриджворттан төмен Фейкс шлюзі орналасқан, онда навигация оңтүстік-батысқа қарай бұрылады. Бұл 16 ғасырдан бері бақтары бар ауылдық үй және ландшафтық саябақтың шығыс шеті болып табылады. II дәрежелі мүліктер тізіміне ресми арналар кіреді, ал ландшафт Капабиллити Браунға жатқызылады. Харлоу қаласының солтүстік жағынан өтетін A1184 тас жолының астынан өтеді, одан кейін дереу Харлоу шлюзі орналасқан. Жақын жердегі диірмен 17 ғасырдан бастау алған болуы мүмкін, бірақ оның жасына қатысты көп мәлімет бермейді. Қазір ол мейрамхана болып жұмыс істейді. Теміржол кеме жолын қаладан бөліп тұрады. Латтон шлюзінде немесе Жіірілген диірмен шлюзінде маңызды ғимараттар жоқ, бірақ Парндон шлюзінде 19 ғасырдың ортасы немесе соңында салынған диірмен ғимараты бар. Ол су және бу күштерін пайдаланған, бірақ су турбинасынан басқа ешбір механизм сақталмаған. Диірмен үйі одан да көне, 18 ғасырдың ортасына дейін сақталған, үш қабатты кірпіштен салынған, ал алдыңғы жағы сырланған. Ханстон Милл шлюзінің жанында 1902 жылы қиратылған су диірменінің кірпіш негіздері және тіректері бар кірпіш көпір орналасқан. 1066 жылы осы жерде диірмен болған. 19 ғасырдың құйма темір шлюздері әлі де осы жердегі су ағынын бақылайды. Жанындағы диірмен үйі, оның қоралары, вагондар үйі және қабырғалары II дәрежелі мүліктер тізіміне енген. Үй 17 ғасырдан сақталған, бірақ кірпішпен қапталған, 19 ғасырда кеңейтілген және 1912 жылы тағы да кеңейтілген. Батысында Бриггенс, 18 ғасырдың үйі, Чарльз Бриджменнің 1720 жылғы жобасы бойынша жасалған көрікті бақтары бар, сонымен қатар кейбір Эдвардтық ойын-сауық бақтары да бар. Үй қазір қонақ үй болып табылады, ал бақтарының бір бөлігінде гольф алаңы орналасқан, бірақ 18 ғасырдың ландшафты ерекшеліктерінің көпшілігі сақталған. Ройдон шлюзінен кейін теміржол оңтүстік жағалаудан солтүстікке қарай төменгі көпір арқылы өтеді. Ройдон теміржол станциясы кеме жолына өте жақын, бірақ 1844 жылдан бері сақталған ағаштан жасалған және гипстелген ғимараттары өзенге қарамайды. Навигация енді Ли аңғарының аймақтық паркіне кіреді және су басқан шағыл ұңғымалары мен солтүстікке қарай Рай-Мидс канализациялық тазарту станциялары арасында өтеді. Брик Лок шлюзінің үстіндегі үш қабатты Ройдон диірмені ғимараты алғашқы екі қабаты сары кірпіштен, ал үшінші қабаты ағаштан жасалған каркастағы weatherboarding-тен салынған. Шлюздің жанында 1830 жылдан бері сақталған құлыпшылардың үйі орналасқан. Ол боялған кірпіштен салынған, шатыры шифермен жабылған, ал бетіне "G. D. 1830" деген жазуы бар овалды тақта орнатылған. Бұл су жолының құрылысына жауапты болған сэр Джордж Дакетттің құрметіне арналған. Соңғы шлюз - Төменгі шлюз, одан кейін навигация Ли навигациясына қосылады, Фельдес Уэйр шлюзінің солтүстігінде.