Кіріспе
Француз коммунасы Хагенау (aɡəno; Эльзас: Hàwenau немесе Hàjenöi; Hagenau және тарихи ағылшын тілінде: Hagenaw) – Францияның Бас-Рейн департаментіндегі коммуна, сонымен қатар оның субпрефектурасы. Хагенау Бас-Рейнде Страсбургтан кейін халық саны бойынша екінші орында орналасқан, ол оңтүстікке қарай жатыр. Қаланың солтүстігінде орналасқан Хагенау орман – Франциядағы ең ірі бөлінбеген ормандардың бірі. Хагенау неміс герцогтарымен құрылған және ғасырлар бойы Германия мен Франция арасында бірнеше рет ауысып тұрған, оның атауын жазу әр түрлі болған – "Hagenau" және "Haguenau". Франко-прусс соғысында Франция жеңілгеннен кейін Хагенау жаңа Германия империясына өткен. 1871 жылдан 1918 жылға дейін 48 жыл бойы Германия империясының құрамында болды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Францияға қайтарылды. Бұл ауысу 1919 жылы Версаль келісімімен ресми ратификацияланды. Хагенау – қарқынды дамып келе жатқан қала, оның халқы 1968 жылы 22 944 адамды құраса, 2017 жылы 34 504 адамға жеткен. Хагенаудың функционалды қалалық аймағы 1968 жылы 54 415 адамнан 2017 жылы 75 933 адамға дейін өсті.
Haguenau (aɡəno; Alsatian: Hàwenau or Hàjenöi; Hagenau and historically in English: Hagenaw) is a commune in the Bas Rhin department of France, of which it is a sub prefecture. It is second in size in the Bas Rhin only to Strasbourg, some to the south. To the north of the town, the Forest of Haguenau is the largest undivided forest in France. Haguenau was founded by German dukes and has swapped back and forth several times between Germany and France over the centuries, with its spelling altering between "Hagenau" and "Haguenau" by the turn. After the French defeat in the Franco Prussian War, Haguenau was ceded to the new German Empire. It was part of the German Empire for 48 years from 1871 to 1918, when at the end of World War I it was returned to France. This transfer was officially ratified in 1919 with the Treaty of Versailles. Haguenau is a rapidly growing town, its population having increased from 22,944 inhabitants in 1968 to 34,504 inhabitants in 2017. Haguenau's functional urban area has grown from 54,415 inhabitants in 1968 to 75,933 inhabitants in 2017.
Тарих
Хагенау қаласы 12 ғасырдың басында, швабиялық герцог Фредерик II (1090 – 6 сәуір 1147) Модер өзеніндегі аралда аңшылық үйі салды. Ортағасырлық патша және Киелі Рим императоры Фредерик I Барбаросса 1154 жылы осы елді мекенді нығайтып, оған қала құқығын берді, бұл одан әрі дамуы үшін маңызды болды. Ол аңшылық үйі орнында өзінің сүйікті резиденциясы санайтын император сарайын салған. Осы сарайда "Киелі Рим империясының құндылықтары" сақталған, яғни, зергерлікпен әшекейленген императорлық тәж, скипетр, империя шар және Шарль Великийдің қылышы. 1257 жылы римдіктердің патшасы Ричард Корнуолл оны императорлық қала етіп жариялады. Кейіннен Германияның Рудольф I – бірінші Габсбург императоры арқылы Хагенау, Төменгі Эльзастағы Германияның императорлық адвокаты – Хагенау Ландвогтінің ордасына айналды. 14 ғасырда он эльзас қаласының сыртқы шабуылға, экономикалық кеңеуге және осыған байланысты саяси тұрақсыздыққа қарсы қорғаныс және шабуылдық одағы – Декапольдің басқару кеңесі осы қалада орналасқан. 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шарты бойынша Эльзас Францияға берілді, олар бұл аймақты бұрын бірнеше рет басып алып, тонаған болатын. 1673 жылы король Людовик XIV неміс дәстүрлерін жою мақсатымен бекіністерді және патша сарайының қалдықтарын қиратты. 1675 жылы неміс әскері Хагенауды қайта басып алды, бірақ екі жылдан кейін француздар оны қайтадан басып алып, тонаушы француз әскерлерінің қолынан өрт сөндірілмей жанып кетті. 1793 жылы пруссиялықтар мен австриялықтар Роялистерді қолдау үшін Лаутерден Модерге дейінгі Төменгі Эльзасты басып алды, бірақ жыл соңына дейін француз революциялық армиясы оларды шекарадан кері ығыстырып, "Ұлы қашқындықтың" басталуына себепкер болды. 1871 жылы Франко-пруссия соғысында жеңіске жеткеннен кейін Хагенау Германия империясына берілді; қалалық қауымдастық Эльзас-Лотарингияның бір бөлігі болды, оның герман тіліндегі жазылуы – Хагенау – қайта жаңартылды. 1916 жылы Германия әскері Хакенеу әуежайын Бірінші дүниежүзілік соғыста истребитель және бомбалаушы ұшқыштарын даярлау үшін салған. Хагенау Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қысқа мерзімге тәуелсіз Эльзас-Лотарингия Республикасының құрамына кірді, ал 1919 жылы Францияға қайтарылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыста Германия 1940 жылы қаланы қайта басып алды. 1944 жылдың қарашасында Хагенауды қоршаған аймақ генерал Герхард Франц басқаратын 256-шы фолксгренадерлік дивизияның бақылауында болды. 1944 жылдың 1 желтоқсанында 7-ші АҚШ армиясының XV корпусы, 79-шы дивизияның 314-ші жаяу әскер полкі Хагенау маңындағы аймаққа жетті, ал 7 желтоқсанда полкке оны және солтүстікке қарайғы неміс оқ-дәрі қоймаларын қамтитын қала орманын алу міндеті жүктелді. Шабуыл 9 желтоқсанда сағат 06:45-те басталды, ал 10 желтоқсан түні мен 11 желтоқсан таңында немістер қараңғылықтың арасында шегініп, қаланың көп бөлігін американдықтардың бақылауында қалдырды. Кетуге дейін немістер көпірлерді, пайдалы ғимараттарды және тіпті қала саябағын қиратты. Бірақ, Хагенау тарихында болғандай, немістер қайта оралып, қаңтар айының соңында қаланы қайта басып алды. Тұрғындардың көпшілігі АҚШ армиясының көмегімен қашып кетті. Америкалықтар дереу қарсы шабуылға көшіп, қаланы қайтарып алды. 79-шы дивизияның 313-ші жаяу әскер полкі 1945 жылдың 5 ақпанында 101-ші әуе десанттық дивизиясымен ауыстырылды. 36-шы жаяу әскер дивизиясы 1945 жылдың 23 ақпанында 101-ші дивизияны алмастырды. 15 наурызда АҚШ-тың Алтыншы армия тобының АҚШ-тың жетінші және француздық 1-ші армияларының бірлескен операциясы «Андертон» (Undertone) басталды, мақсаты – немістерді Саарбрюкеннен Хагенауға дейінгі 75 шақырымдық желі бойында кері тарту. Соңғы неміс сарбазы 1945 жылдың 19 наурызында үйден-үйге шайқасқаннан кейін ғана қаладан шығарылды. Одақтастар немістерді тазалау үшін артиллерияны пайдалануға құлшынбағанына қарамастан, қаланың көп бөлігі қирады. Техникалық сержант Моррис Э. Крейн, 36-шы жаяу әскер дивизиясының 141-ші жаяу әскер полкінің E ротасы, 1945 жылдың 13 наурызында өзінің әріптестерін қорғаған атысы үшін қаһармандық орденмен марапатталды.
Жоғары білім
Хагенау технологиялық университеті институты (IUT) 2006 жылы құрылды. Ол Страсбург университетінің бөлімшесі болып табылады.
Көлік
Haguenau станциясы Страсбург, Виссембург және Нидербронн-ле-Бен қалаларына теміржол қатынасын ұсынады.
Туған қалалар
Хагенау Ландау (Германия) қаласымен тығыз байланыста.
Медиа
Екінші дүниежүзілік соғыс мини-сериалы «Бауырлар тобы»ның сегізінші эпизоды Хагенауда өтеді. 1968 жылғы «Мотоциклдегі қыз» фильмінде Марианна Фейтфулл кейіпкері Хагенаудан өзінің шешуші саяхатына аттанады.