Кіріспе

Франциядағы префектура және коммуна Страсбург – Францияның шығысындағы Гранд-Эст аймағының префектурасы және ең ірі қаласы. Германиямен шекарада, тарихи Эльзас аймағында орналасқан. Бұл – Еуропалық Парламенттің ресми орналасқан жері. 2021 жылы қаланың халқы 291 313 адамды құрады, ал «Еурометрополь де Страсбург» (Ұлы Страсбург) және Страсбург округінде 514 651 адам тұрды. 2020 жылы Страсбург агломерациясының халқы 860 744 адамды құрады. Қала Рейндегі кеме жүзу жөніндегі орталық комиссия және Халықаралық адам құқықтары институты сияқты көптеген халықаралық ұйымдардың орналасқан жері болып табылады. Парижден кейін Францияда халықаралық конгрестер мен симпозиумдар өткізу бойынша екінші орында тұрады. Страсбургтің тарихи орталығы – Гранде-Иль (Үлкен Арал) 1988 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енді, ал «Ньюштадт» 2017 жылы осы тізімге қосылды. Страсбург франко-герман мәдениетіне толы, тарих бойында даулы болғанымен, ғасырлар бойы Франция мен Германия арасындағы мәдени байланыс көпірі болды, әсіресе Страсбург университеті (қазіргі Франциядағы екінші ірі университет) және католик және протестант мәдениеттерінің қатар өмір сүруі арқасында. Сондай-ақ, қалада Франциядағы ең ірі исламдық құлшынып намаз оқитын орын – Страсбург ғимарат мешіті орналасқан. Экономикалық тұрғыдан алғанда, Страсбург өндіріс және инженерлік саланың маңызды орталығы, сондай-ақ автомобиль, теміржол және өзен көлігінің торабы болып табылады. Страсбург порты Рейндегі Германиядағы Дуйсбургтен кейін екінші ірі порт, ал Парижден кейін Францияның екінші ірі өзен порты болып есептеледі.

Этимологиясы мен атаулары

Біздің заманымыздың V ғасырына дейін қала Арганторати (номинативте, локативте Арганторат) деп аталды, бұл кельттік галл атауы, алдымен Аргенторат (Галл локативінің аяқталуымен, бірінші ғасырдағы алғашқы римдік шақырым тас белгілерінде пайда болғандай) және кейін Аргенторатум (кейінгі латын мәтіндеріндегі тұрақты латын номинативінің аяқталуымен) ретінде латынға аударылды. Бұл галл атауы – рати, галл сөзі, бекінілген қоршауды білдіреді, көне ирланд тіліндегі ráth (сақина тәрізді бекініс) және arganto(n) (латын тіліндегі argentum, қазіргі француз тіліндегі argent сөзімен туыс), галл сөзі, күміс, сондай-ақ кез келген бағалы металл, әсіресе алтынды білдіреді. Бұл өзендегі алтын кен орнының жанындағы бекінілген қоршауды, немесе жақын жердегі өзендерден алынған алтынды сақтауды білдіруі мүмкін. V ғасырдан кейін қала мүлдем басқа атаумен белгілі болды, кейін галлизацияланып Страсбург (Төменгі Эльзас: Strossburi; Страсбург) аталды. Бұл атау герман тілінен шыққан және «жолдар тоғысқан жердегі қала» деген мағынаны білдіреді. Қазіргі Stras сөзі неміс тіліндегі Straße және ағылшын тіліндегі street сөздерімен туыс, екеуі де латын тіліндегі strata («төселген жол») сөзінен шыққан, ал bourg сөзі неміс тіліндегі Burg және ағылшын тіліндегі borough сөздерімен туыс, екеуі де протогерман тіліндегі *burgz («тау бекінісі, бекініс») сөзінен шыққан. Турлық Григорий бұл атаудың өзгеруін бірінші болып айтты: 590 жылдан кейін жазылған Франктар тарихының оныншы кітабында ол Реймс епископы Эгидийдің Австразия королі Хилдеберт II-ге қарсы, оның інісі Неустрия королі Хилперик I-ге көмектесу үшін сөз байласты деген айып тағылғанын жазды. Ол 590 жылдың қараша айында Мецте Австразия епископтарының синодында сотталды, кінәлі деп танылды және дін қызметкерлігінен шеттетілді, содан кейін «ad Argentoratensem urbem, quam nunc Strateburgum vocant» («Аргенторатум қаласына, оны қазір Страсбург деп атайды») деп айдалды.

Тарих

Римдік Аргенторат лагері алғаш рет б.з.д. 12 жылы айтылған; одан өскен Страсбург қаласы 1988 жылы 2000 жылдығын тойлады. Өскемен мен Рейн өзендері арасындағы Жоғарғы Рейн жазығындағы құнарлы аймақ Орта палеолиттен бері қоныстанған. 362-1262 жылдар аралығында Страсбургты Страсбург епископтары басқарды; олардың билігі 873 және 982 жылдары нығайтылды. 1262 жылы азаматтар епископтың билігіне қарсы зорлықпен көтерілді (Хаусберген шайқасы), және Страсбург еркін императорлық қалаға айналды. 1681 жылы Людовик XIV әскерлері Эльзасты басып алғаннан кейін француз қаласы болды. 1871 жылы Франко-прусс соғысынан кейін қала 1918 жылға дейін (Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы) қайтадан неміс қаласы болды, содан кейін Францияға қайтып келді. Страсбург 1940 жылдың маусымында Франция шайқасының (Екінші дүниежүзілік соғыс) соңында неміс әскері басып алды, содан кейін нацистік гауляйтер Роберт Вагнердің басшылығымен Гау Баден-Эльзасқа ресми қосылып, қайтадан неміс бақылауына өтті. 1944 жылдың қарашасында генерал Леклерктің басшылығымен 2-ші француз бронетанкті дивизиясы қаланы азат еткеннен бері ол қайтадан француз қаласы болып табылады. 2016 жылы Страсбург Эльзас облысының астанасынан Гранд-Эст облысының астанасы болып жаңартылды. Страсбург протестанттық реформацияда маңызды рөл атқарды, Джон Кальвин, Мартин Буцер, Вольфганг Капито, Мэтью және Катарина Целл сияқты тұлғалармен, сондай-ақ неміс мистицизмі (Йоханнес Таулер), пиетизм (Филипп Спенер) және Альберт Швейцермен өмірге құрметпен қарау сияқты христиандықтың басқа да салаларында да маңызды болды. Қаладан келген делегаттар Шпейердегі наразылыққа қатысты. Бұл сонымен қатар Иоганн Гутенберг, Иоганн Ментелин және Генрих Эггештейн сияқты пионерлермен баспа индустриясының алғашқы орталықтарының бірі болды. Қаланың ұзақ тарихындағы ең қараңғы кезеңдердің арасында 1349 жыл (Страсбург қырғыны), 1518 жыл (Би кеселi), 1793 жыл (Үрей заманы), 1870 жыл (Страсбург қоршауы) және 1940-1944 жылдар, нацистік оккупация кезінде (яһуди бас сүйектері жинағы сияқты қатыгездіктер) және британдық және американдық бомбалау шабуылдары болды. Басқа да маңызды жылдар: 357 жыл (Аргенторат шайқасы), 842 жыл (Страсбург анттары), 1538 жыл (университет құрылды), 1605 жыл (Иоганн Кароль басып шығарған әлемдегі алғашқы газет), 1792 жыл (La Marseillaise) және 1889 жыл (Минковски мен фон Мерингтің қант диабетінің панкреатикалық шығу тегін ашқандығы). 1949 жылдан бері Страсбург еуропалық институттардың орналасқан жері болып табылады: бастапқыда Азаматтық жағдай жөніндегі халықаралық комиссия және Еуропа Кеңесі, кейіннен Еуропалық Парламент, Еуропалық Ғылым Қоры, Еврокорпс және басқа да ұйымдар.

Орналасқан жері

Страсбург Франция мен Германияның шығыс шекарасында орналасқан. Бұл шекараны Рейн өзені құрайды, ол қазіргі қаланың шығыс шекарасын да құрайды және арғы жағында Германияның Кель қаласына қарайды. Дегенмен, Страсбургтің тарихи орталығы Иль өзеніндегі Гранде-Иль аралында жатыр, бұл өзен Рейнге параллель ағып, одан шамамен бастау алады. Екі өзеннің табиғи арналары Страсбургтен төмен ағыс бойында біраз қашықтықта бірігеді, бірақ қазір қала ішінде оларды бірнеше жасанды су жолдары байланыстырады. Қала Жоғарғы Рейн жазығында, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, батысында Вогез тауларының жоталары және шығысында Қара Орман жатыр. Рейн өзенінің бұл бөлігі солтүстік-оңтүстік бағытындағы маңызды көлік дәлізі болып табылады, Рейн өзенінде кемелер жүзеді, ал оның екі жағасында маңызды автомобиль және теміржол жолдары салынған. Қала Парижден шамамен шығысқа қарай орналасқан. Рейннің құйылысы шамамен солтүстікке қарай, ал өзен ағысы бойынша, ал Базельдегі кеме жүрудің бастапқы нүктесі оңтүстікке қарай, өзен арқылы шамамен орналасқан.

Климат

Шалғайдағы ішкі аймақта орналасқанына қарамастан, Страсбургтың мұхиттық климаты бар (Köppen: Cfb), бірақ Батыс және Оңтүстік Франциядағы жұмсақ климатқа қарағанда теңіздің әсері аз. Қаланың жаздары жылы, салыстырмалы түрде күннөлді, ал қыстары салқын, бұлтты болады. Жауын-шашын көктемнің ортасынан жаздың соңына дейін артады, бірақ жыл бойы тұрақты болып қалады, жылдық жалпы сомасы белгілі бір деңгейде. Жыл сайын орташа есеппен 30 күн қар жауады. Ең жоғары температураның үшінші рекорды 2003 жылдың тамызында, 2003 жылғы Еуропалық лықпын кезінде тіркелді. Бұл рекорд 2019 жылдың 30 маусымында жаңасымен ауыстырылды, ол кезде температураға жетті, ал 2019 жылдың 25 шілдесінде температураға жетті. Ең төменгі температура 1938 жылдың желтоқсанында тіркелді. Страсбургтың Рейн алқабында орналасуы, Вогез және Қара Орман тауларының күшті желден қорғауы табиғи желдетудің нашар болуына себеп болады, бұл Страсбургті Францияның атмосфералық ластанудың ең жоғары деңгейіне ие қалаларының біріне айналдырады. Дегенмен, Рейннің екі жағалауындағы ауыр индустрияның біртіндеп тоқтатылуы, сондай-ақ қаланың ішінде және айналасындағы көлік жүйесін реттеудің тиімді шаралары соңғы жылдары ауаның ластануын азайтуға мүмкіндік берді.

Сәулет

Қала негізінен құмтас готикалық соборымен және оның әйгілі астрономиялық сағатымен, сондай-ақ Рейнландтың ортағасырлық қалалық пейзажымен, қара және ақ ағаштан жасалған үйлермен, әсіресе Лилль маңындағы Пети-Франс ауданында немесе Гербервиерттельде ("терішілер ауданы") және соборды қоршаған көшелер мен алаңдарда, атақты Камерцелл үйі ерекше көзге түседі. Көрнекті ортағасырлық көшелерге Мерсьер көшесі, Дентеллер көшесі, Байн-о-Плантес көшесі, Яһудилер көшесі, Бауырлар көшесі, Тонельерлер көшесі, Мароккин көшесі, Балташылар көшесі, Серриерлер көшесі, Гранд-Ру, Бательерлер даңғылы, Сент-Николас және Сент-Томас көшелері жатады. Көрнекті ортағасырлық алаңдарға Кафедраль алаңы, Гайоның базар алаңы, Сент-Этьен алаңы, Сиыр еті базар алаңы және Бенжамин Зикс алаңы жатады. Кафедральдан басқа, Страсбургте көптеген соғыстар мен қиратулардан аман қалған бірнеше ортағасырлық шіркеулер бар: романдық Сент-Этьен шіркеуі, 1944 жылы одақтастардың бомбалауынан ішінара қираған; романдық және готикалық стильдегі, өте үлкен Сент-Томас шіркеуі, оның Сильберман органында Вольфганг Амадей Моцарт пен Альберт Швейцер ойнаған; готикалық Сент-Пьер-ле-Жён протестант шіркеуі, оның крипты VII ғасырға, ал монастыры ішінара XI ғасырға жатады; әдемі ерте Ренессанс витраждары мен жиһаздары бар готикалық Сент-Гийом шіркеуі; готикалық Сент-Жан шіркеуі; готикалық және модерн стильдегі Сент-Мадлен шіркеуі және т.б. Неоготикалық Сент-Пьер-ле-Вье-Католик шіркеуі (оған іргелес Сент-Пьер-ле-Вье-Протестант шіркеуі де бар) 15 ғасырға жататын ағаштан жасалған және боялған құрбандық алтарьларының қасиетті орны болып табылады. Көптеген ортағасырлық ғимараттардың арасында Ескі кеден үйі ерекше көзге түседі. Немец қайта өрлеуі қалаға бірнеше ерекше ғимараттарды қалдырды (әсіресе қазіргі Сауда-өнер палатасы, бұрынғы қалалық әкімшілік, Гутенберг алаңында), сондай-ақ француз бароккосы мен классицизмі бірнеше жеке үйлермен (сарайлармен), олардың ішінде 1742 жылы салынған, 1872 жылдан 1895 жылға дейін университет ретінде пайдаланылған және қазір үш мұражайға ие Рохан сарайы ең таңғажайып. Басқа да ғимараттарына 1736 жылы салынған қазіргі қалалық әкімшілік ғимараты "Hanau үйі"; 1736 жылы салынған, қазір префект резиденциясы болып табылатын Klinglin үйі; 1755 жылы салынған, қазір әскери губернатор резиденциясы болып табылатын Deux Ponts үйі; 1725 жылы салынған, қазір Страсбург автономиялық портының басқару орталығы болып табылатын Andlau Klinglin үйі және т.б. жатады. Страсбургтің ең үлкен барокколық ғимараты – 1720 жылдарда салынған азаматтық аурухананың бас ғимараты. Француз неоклассицизміне келетін болсақ, Бролье алаңындағы Опера үйі осы стильді ең беделді түрде көрсетеді. Страсбург сонымен қатар кеңейтілген неміс ауданында эклектикалық ғимараттарды ұсынады, бұл Вильгельмдік сәулеттің ең маңызды естелігі болып табылады, өйткені Германияның көптеген қалалары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қатты зақымдалды. Көшелер, бульварлар мен даңғылдар біртекті, таңғажайып биік (жеті қабатқа дейін) және неміс қалалық жоспарының кең үлгілері, сондай-ақ бес ғасырлық еуропалық сәулетті, нео-египеттік, нео-грек және нео-вавилондық стильдерді біріктіретін осы сәулет стилі. Бұрынғы император сарайы Рейн сарайы, барлық неміс Страсбург ғимараттарының арасында ең саяси және сынға ұшыраған ғимарат, осы кезеңнің ауқымдылығы мен стильдік беріктігін көрсетеді. Бірақ осы кезеңнің ең әдемі және сәнді екі ғимараты – Халықаралық Понтоннерлер мектебі (бұрынғы Höhere Mädchenschule, мұнаралары, мұнаралары және көптеген дөңгелек және шаршы бұрыштары бар) және әсем әрленген кірпіштерден, ағаштан және майоликадан жасалған қасбеті бар Рейн өнер мектебі. Неміс ауданының көрнекті көшелеріне Қара Орманы даңғылы, Вогез даңғылы, Эльзас даңғылы, Марсельеза даңғылы, Бостандық даңғылы, Жеңіс бульвары, Сельеник көшесі, Кастельно генерал көшесі, Фош маршалы көшесі және Жоффр маршалы көшесі жатады. Неміс ауданының көрнекті алаңдарына Республика алаңы, Университет алаңы, Брант алаңы және Арнольд алаңы жатады. 1880 жылдардағы пруссиялық әскери сәулеттің таңғажайып үлгілерін жаңадан ашылған Ремпарт көшесі бойында табуға болады, онда үлкен нығайтулар бар, олардың ішінде тиімді аталатын Соғыс қақпасы бар. Қазіргі заманғы және заманауи сәулетке келетін болсақ, Страсбургте бірнеше әдемі модерн ғимараттары бар (мысалы, үлкен Той сарайы және Шуценбергер вилласы және Брион үйі сияқты үйлер мен виллалар), Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі функционалды сәулеттің жақсы үлгілері (Ле Корбюзье архитектуралық конкурста жеңіске жетпеген Роттердам қаласы) және, кеңейтілген Еуропалық ауданда, кейде өте үлкен әкімшілік ғимараттар, олардың арасында Ричард Роджерс салған Адам құқықтарының еуропалық соты ең жақсысы болып саналады. Басқа да көзге түсетін заманауи ғимараттарға Музыка және би қаласының жаңа мектебі, заманауи және қазіргі заманғы өнер мұражайы және оның алдындағы департамент үйі, сондай-ақ қала шетінде Заха Хадид салған Хойним Норд трамвай стансасы жатады. Қалада көптеген көпірлер бар, оның ішінде ортағасырлық және төрт мұнаралы Ponts Couverts, есімдеріне қарамастан, енді жабылмаған. Ponts Couverts қасында Ваубан бөгеті бар, ол Ваубанның 17 ғасырлық нығайтуларының бір бөлігі болып табылады және жабық көпірді қамтиды. Басқа көпірлерге 1893 жылы салынған тасты Фондери көпірі және 1892 жылы салынған темір Auvergne көпірі, сондай-ақ 2004 жылы ашылған Marc Mimram салған Рейн арқылы өтетін болашақ Passerelle жатады. Страсбург қаласының орталығындағы ең үлкен алаң – Клебер алаңы. Қаланың саудалық аймағының жүрегінде орналасқан, ол 1753 жылы Страсбургте туған және 1800 жылы Каирде өлтірілген генерал Жан-Баптист Клебердің құрметіне аталған. Алаңда Клебердің мүсіні орналасқан, оның астында оның қалдықтары сақталған. Алаңның солтүстік жағында Жак Франсуа Блондель салған 1765–1772 жылдардағы Ордерли бөлме (Aubette) орналасқан.

Саябақтар

Страсбургте бірнеше көрнекті саябақтар бар, олардың бірқатары мәдени және тарихи маңызы бар: Андре ле Нотр салған француз бағы ретіндегі Парк де л’Оранжерия, кейін Жозефин де Боарнаис тапсырысымен ағылшын бағы стилінде қайта жаңартылып, қазірде әсем француз бақтарын, неоклассикалық сарайды және шағын зообақты ұсынады; Вобан Рейн жағасында салған 17 ғасырлық бекіністің әсерлі қиратылымдарының айналасында орналасқан Парк де ла Ситадель; барокко сарайының (19 ғасырда кеңінен қалпына келтірілген) айналасында ағылшын стилінде салынған Парк де Пурталес, қазір шағын үш жұлдызды қонақ үйге және халықаралық заманауи мүсіншіліктің ашық аспан астындағы мұражайына ие. Страсбург университетінің ботаникалық бағы 1881 жылы салынған Страсбург обсерваториясының жанында неміс басқаруы кезінде құрылған және сол кездегі кейбір жылыжайлары әлі де сақталған. Қаланың ең көне саябағы – Парк де Контадес, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін толығымен қайта жаңартылды. Футуристикалық Парк де Керамика 1990 жылдардың соңындағы еуропалық саябақтардың концепциясына сәйкес келеді. Рейн өзенінің екі жағында, Страсбург пен Кель қалаларында орналасқан Jardin des deux Rives 2004 жылы ашылды және агломерацияның ең кең аумақты (60 гектар) саябағы болып табылады. Ең жаңа парк – Parc du Heyritz (8,7 га), 2014 жылы қалалық ауруханаға қарап тұрған канал бойында ашылды.

Мұражайлар

2020 жылғы деректер бойынша Страсбург қаласында он бір муниципалды мұражай (соның ішінде Аубетта 1928), он бір университет мұражайы және кем дегенде екі жеке меншік мұражай (Musée vodou және Musée du barreau de Strasbourg) бар. Метрополиялық аймақтағы бес коммунада да мұражайлар орналасқан (төменде қараңыз), олардың үшеуі әскери тарихқа арналған.

Шолу

Страсбургтегі коллекциялар түрлі мұражайларға таратылған, бұл жүйе заттардың түрлері мен географиялық шығу тегін ғана емес, сонымен қатар кезеңдерді де ескереді. Бұл, әсіресе, келесі салаларға қатысты: 1681 жылға дейінгі Германия Рейн аймағындағы ескі шеберлердің картиналары «Музей де л’Оувр Нотр-Дам» (MOND) мұражайында, 1871 жылға дейінгі Еуропаның қалған бөлігінің (Нидерланд Рейн аймағын қоса алғанда) және 1681–1871 жылдар аралығындағы Германия Рейн аймағындағы ескі шеберлердің картиналары «Музей де Бё-Ар» мұражайында көрсетіледі; 1871 жылдан бастапғы картиналар «Музей д’арт модерн және қазіргі заманғы» (MAMCS) мұражайында қойылған. 1681 жылға дейінгі сәндік өнер MOND мұражайында, 1681–1871 жылдардағы сәндік өнер «Музей де ар декоратиф» мұражайында, 1871 жылдан кейінгі сәндік өнер MAMCS мұражайында, ал әр дәуірден қалған заттар «Музей историк» мұражайында көрсетіледі. 1871 жылға дейінгі гравюралар мен суреттер «Cabinet des estampes et dessins» мұражайында, Страсбург соборының бастапқы жоспарларын қоспағанда (ол MOND мұражайында сақталады). 1871 жылдан кейінгі гравюралар мен суреттер MAMCS мұражайында және Томи Унгерир/Халықаралық иллюстрация орталығы мұражайында (гравюралар мен суреттердің жалпы саны 200 000-нан астам) көрсетіледі. Ежелгі Египеттен қалған артефакттар екі бөлек коллекцияда сақталады: біреуі «Музей археологик» мұражайында, екіншісі – Страсбург университетінің Египтология және папирология институтында.

Көркемсурет мұражайлары

Музейде Ханс Мемлинг, Франсиско де Гоя, Тинторетто, Паоло Веронезе, Джиотто ди Бондоне, Сандро Боттичелли, Питер Пол Рубенс, Энтони ван Дайк, Эль Греко, Корреджио, Сима да Коньельяно және Пьеро ди Козимо сияқты суреттердің жинағы бар. Музей де л’Оувр Нотр-Дам (собордың жанындағы готикалық және Ренессанс стиліндегі ғимаратта орналасқан) ортағасырлық және Ренессанс кезеңдерінің Жоғарғы Рейн өнерінің ірі әрі танымал коллекциясын ұстап тұр, оның ішінде собордан алынған түпнұсқа мүсіндер, жоспарлар, витраждар, сондай-ақ Ханс Балдунг пен Себастьян Стоскопфтың суреттері бар. Музей модерн және қазіргі заманғы өнер Франциядағы осындай мұражайлардың ішіндегі ең ірілерінің бірі болып есептеледі. Рохан кардиналдарының бұрынғы салтанатты резиденциясы – Палаис Роханда орналасқан Музей де декоративтік өнерлер 18 ғасырға тән жиһаз бен қытай ыдыстарының құрметті коллекциясын көрсетеді. Cabinet des estampes et des dessins бес ғасырлық гравюралар мен суреттерді, сонымен қатар ағаштан ойылған кескіндер мен литографияларды ұсынады. Театрдың жанындағы үлкен бұрынғы виллада орналасқан Томи Унгерер мұражайы / Халықаралық иллюстрация орталығы Унгерердің және басқа суретшілердің (Саул Штайнберг, Рональд Сёрл) түпнұсқа туындыларын, сондай-ақ Унгерердің ежелгі ойыншықтардан тұратын үлкен жинағын көрсетеді.

Басқа музейлер

Археологиялық мұражайда адамзаттың алғашқы дәуірлерінен VI ғасырға дейінгі аймақтық табылған заттардың ірі көрмесі ұсынылған, ол римдік және кельт кезеңдеріне арналған. Сондай-ақ, мұнда Гюстав Шламбергер жинаған және мұра етіп қалдырған ежелгі Египет және ежелгі Греция туындыларының коллекциясы бар. Музей альсасье дәстүрлі әлзас өміріне арналған. Le Vaisseau ("Кеме") – балаларға арналған ғылым және технология орталығы. Тарихи мұражай (Musée historique) қаланың құлпытас тарихына арналған және сол заманның көптеген артефакттарын көрсетеді, соның ішінде Грюсельхорн – орта ғасырларда сағат 10-да қаладан еврейлерді шығару үшін үрленген мүйіз. Музей вуду (Voodoo музейі) 2013 жылдың 28 қарашасында есігін ашты. Гаитиден әкелінген артефакттардың жеке коллекциясын ұсынатын бұл мұражай 1883 жылы салынған және тарихи ескерткіш ретінде тіркелген бұрынғы су мұнарасында (château d'eau) орналасқан. Страсбург адвокаттар алқасы мұражайы (Musée du barreau de Strasbourg) – қаладағы адвокаттардың жұмысы мен тарихына арналған мұражай.

Университет мұражайлары

Страсбург университеті ғылыми артефактілер мен түрлі зерттеулер мен экспедициялардың нәтижелерін жинақтаған бірқатар тұрақты қоғамдық көрмелерге жауапты. Зоологиялық музей Францияның ең көне музейлерінің бірі және әсіресе құстар коллекциясымен танымал. Мұражайды муниципалитет бірлесіп басқарады. Гипсотека (сонымен қатар «Musée des moulages» немесе «Musée Adolf Michaelis» деп белгілі) – Франциядағы екінші ірі қалыптар коллекциясы және Франциядағы ең ірі университет қалыптар коллекциясы. Сейсмология және жер магнитізмі мұражайы көне өлшеу құралдарын көрсетеді. Пастер мұражайы – медициналық ерекшеліктер коллекциясы. Минералогия мұражайы минералдарға арналған. Египтология мұражайы Мысыр мен Суданнан табылған және әкелінген археологиялық жәдірелер коллекциясын қамтиды. Бұл коллекция Археологиялық мұражайдың Шлюмбергер коллекциясынан толығымен бөлек (жоғарыда қараңыз). «Жұлдыз криптасы» («Crypte aux étoiles») Страсбург обсерваториясының іргесіндегі күмбезді жертөледе орналасқан және ескі телескоптар мен сағаттар және теодолиттер сияқты басқа да көне астрономиялық құралдарды көрсетеді.

Халықтың құрамы

2012 % 2007 % Жалпы халық саны 274,394 100 272,123 100 0–14 жас 47,473 17.3 46,263 17.0 15–29 жас 77,719 28.3 78,291 28.8 30–44 жас 54,514 19.9 54,850 20.2 45–59 жас 45,436 16.6 47,236 17.4 60–74 жас 30,321 11.1 27,060 9.9 75 және одан жоғары жас 18,931 6.9 18,424 6.8

Басқа да жоғары оқу орындары

Страсбургте екі американдық колледждің базасы бар: Сиракуз университеті, Нью-Йорк штаты және Кентукки штатындағы Центр колледжі. Сонымен қатар, HEAR (Haute école des arts du Rhin) атақты өнер мектебі және Страсбургтың оңтүстігінде (Illkirch Graffenstaden) Халықаралық ғарыш университеті орналасқан. Еуропалық этиканы зерттеу және оқу орталығы – этика саласындағы зерттеулер мен білім беруге арналған жоғары білім беру мекемесі. Бұл орталық Страсбургтегі ескі медицина факультетінің ғимаратында орналасқан. Орталықтың француз тіліндегі атауы CEERE (Centre européen d’enseignement et de recherche en éthique) болып табылады.

Инкунабула

Еуропада кітап басудың ең алғашқы орталықтарының бірі ретінде (жоғарыдағы Тарих бөлімін қараңыз), Страсбург кітапханасында ұзақ жылдар бойы 1500 жылға дейін басылған, өте құнды мұра саналған көптеген инкунабула кітаптарын сақтап келді – 7000-нен астам. Бірақ 1870 жылы осы мекеме толығымен жойылғаннан кейін, жаңа коллекцияны бастапқыдан құруға тура келді. Бүгінде Страсбургтің әртүрлі мемлекеттік және институционалдық кітапханаларында инкунабулалардың жалпы саны көп, олар былай бөлінген: Bibliothèque nationale et universitaire, шамамен 2,120, Ұлы Семинария кітапханасы, 238, Протестант медиатекасы, 66 және Crédit Mutuel банкінің Эльзас кітапханасы, 5.

Көлік

Пойыздар Гара де Страсбургтен, қаланың басты вокзалынан шығысқа қарай Германиядағы Оффенбург пен Карлсруэге, батысқа қарай Метц пен Парижге және оңтүстікке қарай Базельге қатынайды. Страсбургтің Франциямен байланысы TGV желісіне қосылғаннан кейін жақсарды, 2007 жылы TGV Est (Париж-Страсбург) желісінің бірінші кезеңі, 2012 жылы TGV Rhin Rhône (Страсбург-Лион) және 2016 жылдың шілдесінде TGV Est желісінің екінші кезеңі іске қосылды. Страсбургтің өзінің әуежайы бар, ол Еуропа мен Солтүстік Африкадағы маңызды ішкі және халықаралық бағыттарға рейстер ұсынады. Әуежай Страсбург вокзалымен үнемі қатынайтын пойыз арқылы байланыстырылған. Страсбургтегі қалалық көлік жүйесіне 1994 жылы ашылған және Compagnie des Transports Strasbourgeois (CTS) компаниясы басқаратын футуристикалық Страсбург трамвайы кіреді, ол 6 желіден тұрады және жалпы ұзындығы шамамен 1,5 км. CTS қала бойынша трамвайлармен үйлесімде жұмыс істейтін кең автобус желісін де басқарады. Қаланың велосипед жолдарының көптігі велосипедпен жүруді ыңғайлы етеді, ал CTS Vélhop деп аталатын қолжетімді велосипед жалға беру жүйесін ұсынады. CTS және оның алдыңғы компаниялары 1878 мен 1960 жылдар аралығында трамвай жүйесінің бұрынғы буынын пайдаланған, ал 1939 мен 1962 жылдар аралығында троллейбус маршруттарымен толықтырылған. Иль өзені мен Рейнге жақын орналасқан Страсбург әрдайым өзен арқылы жүретін кемелердің маңызды орталығы болған, бұл туралы археологиялық жаңалыстар куәлік етеді. 1682 жылы Canal de la Bruche өзендік кеме қатынасына қосылды, бастапқыда қаланың бекінісін нығайту үшін Вогез тауларындағы тас карьерлерінен құмтас тасымалдауды қамтамасыз ету мақсатында салынды. Бұл канал қазір жабық, бірақ Рона-Рейн каналы, Марна-Рейн каналы және Эльзас каналы әлі де қолданыста, сондай-ақ Страсбург автономиялық портының маңызды қызметі жалғастырылуда. Қала ішіндегі су туризмі жыл сайын жүздеген мың туристерді тартады. Қазіргі трамвай жүйесі тарихи қала орталығын кесіп өтеді, жаяу және велосипедмен жүруге қосымша мүмкіндік береді. Орталық жаяу жүргіншілерге басымдық берілген аймаққа айналды, бұл жаяу және велосипедпен жүруді ыңғайлы, қауіпсіз және қызықты етеді. Бұл ерекшеліктер қолданыстағы көшелер желісіне "сүзгіленген өткізгіштік" принципін қолдану арқылы қамтамасыз етіледі. Бұл желіге бейімделу белсенді көлікті ынталандырады және орталықтан өтетін көшелердің санын азайту арқылы автомобильдерді "сүзгілеп" шығарады. Кейбір көшелер автомобильдер үшін тоқтатылған болса, олар бүкіл орталықты байланыстыратын жаяу және велосипед жолдары желісіне жалғастырылған. Бұған қоса, бұл жолдар қоғамдық алаңдар мен ашық кеңістіктер арқылы өтеді, саяхаттың ләззатын арттырады. Көлік түрін сүзгілеудің бұл логикасы аудандарды жоспарлаудың кешенді моделінде толыққанды көрініс тапқан – біріктірілген тор. Қазіргі уақытта Карлсруэ мен Базель арасында Рейн өзеніне параллель жүретін A35 автожолы және Парижді Страсбургпен байланыстыратын A4 автожолы қала орталығына жақын орналасқан. 1999 жылдан бері жоспарланған Grand contournement ouest (GCO) жобасы A4 және A35 автожолдарының солтүстік және A35 және A352 автожолдарының оңтүстік қиылыстары арасында магистральдық байланысты құруды көздеді. Бұл маршрут қаланың батысынан өтеді, қалалық аймақтан автомобильдердің көп бөлігін алып тастау үшін. GCO жобасына экологтар қарсы шықты және ZAD (немесе Қорғау аймағы) құрды. Ұзақ кешігуден кейін, GCO 11 желтоқсанда ресми түрде ашылды.

Страсбургтегі қоғамдық көлік статистикасы

Страсбургтегі қоғамдық көліктерде жұмыс күндері сапарға жұмсалатын орташа уақыт 52 минут. Қоғамдық көлікпен жүретін жолаушылардың 7%-ы күн сайын 2 сағаттан аса уақыт жол жүреді. Адамдар қоғамдық көлік аялдамасында немесе станциясында күту уақыты орташа есеппен 9 минутты құрайды, ал жолаушылардың 11%-ы күн сайын 20 минуттан ұзақ күтеді. Адамдар қоғамдық көлікпен бір жолға шыққандағы орташа қашықтық – , ал ешкім бір бағытта одан да көп қашықтыққа сапар жасамайды.

Еуропалық округ

Франция және Германия Рейн өзенінің екі жағасында орналасқан еуроауданы құрды, ол Үлкен Страсбург және Баден-Вюртемберг жерінің Ортанау ауданын біріктіреді, олардың әкімшіліктерінің бір бөлігі ортақ. Ол 2005 жылы құрылып, 2010 жылдан бері толыққанды жұмыс істеп келеді.

Спорт

Страсбургтегі спорт командалары – Racing Club de Strasbourg Alsace (футбол), SIG Strasbourg (баскетбол) және Étoile Noire (мұз хоккейі). Әйелдер теннисінен Страсбург халықаралық турнирі – Ролан Гарростан тыс Франциядағы осындай турнирлердің ең маңыздыларының бірі. 1922 жылы Страсбургте XVI Гран-при де л’А.С.Ф. жарысы өтті, онда Fiat, Bugatti, Ballot, Rolland Pilain, сондай-ақ Ұлыбританияның Aston Martin және Sunbeam машиналары бақталасты. 2006 жылы Страсбург «Тур де Франс» веложарысының бастапқы кезеңін қабылдады. Қалада SN Strasbourg командасы, бірінші лигадағы су поло командасы орналасқан, ол өз үй ойындарын Kibitzenau бассейнінде өткізеді.

Фильмде

1977 жылы Ридли Скотттың "Дуэлистер" фильмінің бастапқы сахналары 1800 жылы Страсбургте орын алады. 2007 жылғы "Силвия қаласында" фильмі Страсбургте түсірілген. 2011 жылдың ақпан айының басында "Шерлок Холмс: Көлеңкелер ойыны" (2011) фильмінің түсірілімдері екі күнге Страсбургке көшті. Түсірілім Страсбург соборының ішінде, сыртында және айналасында жүргізілді. Фильмнің алғашқы көрінісі қаладағы қастандық салдарынан болған жарылысты көрсетеді.

Әдебиетте

Лоренс Стерннің "Тристрам Шэнди" (1759–1767) романындағы ең ұзақ тараулардың бірі – "Славенбергиус ертегісі" Страсбург қаласында орын алады. Мэттью Грегори Льюисдің "Монах" (1796) романының бір эпизоды сол кезде Страсбургті қоршаған орман ішінде болады. "Ақ альбом 2" туындысының бір бөлігі Страсбургте өтеді.

Музыка саласында

Вольфганг Амадей Моцарт өзінің үшінші скрипкалық концертін (1775) «Страсбург концерті» деп атады, себебі оның ең маңызды мотивтерінің бірі Карл Диттерс фон Диттерсдорфтың симфониясында әуен ретінде пайда болған, жергілікті, минует сияқты биге негізделген. Бұл Моцарттың 1778 жылы Страсбургте фортепианода үш концерттік өнер көрсеткенімен байланысты емес. Хавергал Брайанның 7-ші симфониясы Гетенің естеліктеріндегі Страсбург университетінде өткізген уақытын еске түсіретін бөлімдерден шабыт алды. Шығарма оркестрлік қоңыраудың E нотасымен аяқталады, ол Страсбург соборының қоңырауының резонаторлық нотасы. 2005 жылы британдық арт-панк тобы The Rakes «Strasbourg» әнімен шағын жетістікке жетті. Ән тыңшылық және арақ тақырыбындағы тапқыр мәтіндерді қамтиды және тіл француз тілі болса да, «eins, zwei, drei, vier!!» санауын қосады. 1974 жылы шыққан «Hamburger Concerto» альбомында голландтық прогрессивті тобы Focus «La Cathédrale de Strasbourg» атты тректі қосты, онда собордың қоңырауларының дыбыстары бар. Құрамында фойе гра бар Страсбург пирогы Эндрю Ллойд Вебердің «Мысықтар» мюзиклінің финалында еске алынады. Страсбург соборына арналған бірнеше шығармалар жазылған, атап айтқанда, капельмейстерлер Франц Ксавер Рихтер мен Игнац Плейелдің және соңғы кезде Джон Тавенердің «Аяқталды» атты туындылары.