Кіріспе

Францияның Гранд-Эст аймағындағы қала

Халық саны

Мец қаласының тұрғындары мессиндер деп аталады. Мец халқының этникалық және діни құрамы туралы статистика толық емес, себебі Франция Республикасы халық санағын жүргізу кезінде азаматтарды нәсіл, дін, саяси және философиялық көзқарастары бойынша ешқандай айырма жасауға тыйым салады. 2018 жылғы француз ұлттық санағы бойынша Мецтің халқы 116 581 адамды құрады, ал Мец қалалық аймағының халқы шамамен 368 000 адамды құрады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Мец халқы қалаға қатысты соғыстар мен қосылулардың салдарынан өзгеріске ұшырады, бұл халықтың үздіріліссіз өсуіне кедергі келтірді. Соңғы кезде қала әскери және металлургия салаларының қайта құрылуынан зардап шекті. Мец қалалық әкімдігінің қазіргі ауманының тарихи халқы төмендегідей:

Жергілікті құқық

Мецте қолданылатын жергілікті құқық – француз құқығымен қатар жұмыс істейтін құқықтық жүйе. 1919 жылы құрылған бұл жүйе 1870 жылға дейін Францияда қолданылған және Эльзас-Лотарингияны аннексиялау кезінде немістер сақтап қалған француз заңдарын сақтайды, бірақ 1871 жылдан кейін Францияның қалған бөлігінде күшін жойды. Ол сондай-ақ 1871 және 1918 жылдар аралығында Германия империясы қабылдаған неміс заңдарын, жергілікті билік органдары бекіткен ерекше ережелерді және 1919 жылдан кейін қабылданған, тек Эльзас-Лотарингияда ғана қолданылатын француз заңдарын да қамтиды. Бұл арнайы жергілікті заңнама дін, әлеуметтік жұмыс және қаржы сияқты түрлі салаларды қамтиды. Франция мен Эльзас-Лотарингия арасындағы құқықтық ерекшеліктердің ең айқын нәрсесі – Эльзас-Лотарингияда қатаң секуляризмнің болмауы, тіпті Франция үкіметі дін бостандығының конституциялық құқығын кепілдік бергеніне қарамастан. Эльзас-Лотарингия әлі де 1905 жылға дейінгі заңмен басқарылады, ол 1801 жылғы Конкордатпен бекітілген және Рим-католик, лютеран және кальвинист шіркеулеріне, сондай-ақ еврей дініне мемлекеттік қаржылай көмек көрсетуді қарастырады.

Қалалық көрініс және қоршаған орта саясаты

Мецте әртүрлі мәдениеттердің тоғысқан жерінде ғасырлар бойы қалыптасқан тарихқа куә болатын әр түрлі сәулеттік қабаттар бар, сонымен қатар көптеген сәулеттік ескерткіштер кездеседі. Қала Франциядағы ең ірі қалалық сақтау аймақтарының біріне ие, ал қаланың 100-ден астам ғимараты «Тарихи ескерткіштер» тізіміне енгізілген. Тарихи және мәдени фондық құрылымының арқасында Мец Францияның «Өнер және тарих қаласы» атағын алған және Францияның ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұралар тізіміне ұсынылған. Қала сары түсті әк тасты сәулетімен танымал, бұл Жамон тасының кең қолданылуының нәтижесі. Тарихи аудан Галло-рим қаласының бір бөлігін сақтап қалды, оның ішінде Диводурумның Кардо Максимусы, кейін Via Scarponensis деп аталған (қазіргі Тринтаир, Тайсон және Серпеноаз көшелері) және Декуманус Максимусы (қазіргі En Fournirue және d'Estrées көшелері) бар. Кардо мен Декуманус көшелерінің қиылысында римдік форум орналасқан, бүгінде бұл Сен-Жак алаңы.

Сәулет

Галло-римдік тарихынан қалада термалардың (Алтын аула музейінің ішкі кеңістігінде), су құбырының бөліктері және Сен-Пьер-о-Ноннайн базиликасының іздері сақталған. Ренессанс архитектурасының мысалдары 16 ғасырға жататын қонақ үйлерде көрініс береді, мысалы, Басшылар үйі. 18 ғасырға тән неоклассикалық ғимараттар, соның ішінде Опера үйі және Корольдік губернатор сарайы (қазіргі сот үйі) Чарльз Луи Клерисоның еңбектері болып табылады. Қаланы "германизациялау" мақсатымен император Вильгельм II германдық архитектураның ерекше үйлесімінен құралған жаңа аудан құруға шешім қабылдады, ол Ренессанс, нео-роман және неоклассикалық стильдерді, сондай-ақ модерн, арт-деко, алсас және бавариялық стильдердің элементтерін қамтиды. 1989 жылы бұрынғы Ней Арсеналының концерт залына айналдырылуы және 2002 жылы испан және француз архитекторлары Рикардо Бофилл мен француз Пауль Чеметов салған Мец Аренасы постмодерн қозғалысын көрсетеді. Жапондық архитектор Шигеру Бан жобалаған ғимарат шатырының күрделі және инновациялық ағаш құрылымымен ерекшеленеді және тұрақты архитектура принциптерін біріктіреді. Жобада Прицкер архитектура сыйлығының иегерлері Шигеру Бан (2014) және француз Кристиан де Портзампарк (1994) еңбектері ұсынылған. Амфитеатр ауданы француз архитекторлары Николя Мишелен, Жан-Поль Вигуер және Жан-Мишель Вильмот, сондай-ақ дизайнер Филипп Старк еңбектерімен жасалған. Қала құрылысы жобасының 2023 жылға дейін аяқталуы күтілуде. Бұдан бөлек, Борны ауданында француз архитектор Руди Риччоти жобалаған заманауи музыка алаңы орналасқан.

Қалалық экология

Ботаник Жан Мари Пелттің басшылығымен Метц қаласы 1970-ші жылдардың басында қалалық экология саясатын алғаш рет енгізді. Сол кездегі Метц қалалық кеңесшісі Жан Мари Пелт қалалық ортаға жаңаша көзқарас ұсынды. Оның саясаты Метцте Мозель және Сейль өзендерін айнала қоршаған кең аумақтарды құру және ірі жаяу жүргіншілерге арналған аймақтарды дамыту арқылы іске асырылды. Осының нәтижесінде Метц қаласындағы әр тұрғынға шаққандағы ашық аумақтардың мөлшері қаладағы көптеген қоғамдық бақтар түрінде өте жоғары. Сонымен қатар, қалада тұрақты аудандар мен ғимараттар салынды, экологиялық тасымалдау жүйесі дамытылды және ландшафттық сәулет көмегімен қоғамдық бақтар құрылды. Бұдан өзге, қала өзінің жылу-электр стансасын дамытты, ол айналасындағы орманнан алынған ағаш қалдықтарын жаңартылатын энергия көзі ретінде пайдаланады. Жылу тиімділігі 80%-дан асып, қуаты 45 МВт болатын стансаның қазандығы 44 000 үйге электр энергиясы мен жылу жеткізеді. Метц электр станциясы Францияда энергияны жергілікті түрде өндіріп, таратушы алғашқы мекеме болып табылады.

Әскери сәулет

Мец тарихи гарнизондық қала ретінде өзінің тарихы бойына әскери архитектураның күшті ықпалына түсті. Ежелгі заманнан бастап бүгінгі күнге дейін қала бірнеше рет бекітіліп, ондағы әскерлерге бейімделіп келді. Классикалық антикалық дәуірден 20 ғасырға дейінгі қорғаныс қабырғалары әлі де көрініп тұр, олар Мозель және Сейль өзендері бойындағы қоғамдық бақтардың дизайнына енгізілген. Қаланың төңірегінде, көбінесе 18 және 19 ғасырларда салынған маңызды казармалар орналасқан: олардың кейбіреулері, архитектуралық құндылығы бар болғандықтан, азаматтық қолданысқа берілді, мысалы, испандық сәулетші Рикардо Бофильдің Арсенал концерт залы. Мецтің қаланы қоршап тұрған кең қамалдарында Séré de Rivières жүйесінің алғашқы нығайтқыштары бар. Тағы да бірқатар бекіністер Мажино желісіне қосылды. Сент-Квентин платосындағы жаяу жол бұрынғы әскери оқу полигонынан өтіп, қазіргі тастап кетілген әскери форттарға жетеді, бұл қаланы көруге мүмкіндік беретін тамаша панораманы ұсынады.

Экономика

Мозель экономикасында болат өнеркәсібі дәстүрлі түрде басымдық танытқанмен, Метцтің экономикалық әртараптандыруға жасаған күш-жігері сауда, туризм, ақпараттық технологиялар және автомобиль өнеркәсібі салаларындағы негізін қалыптастырды. Қала Лотарингия аймағының экономикалық орталығы болып табылады және қалалық агломерацияда күніне шамамен 73 000 адам жұмыс істейді. Қаладағы көлік инфрақұрылымы, оның ішінде халықаралық жоғары жылдамдықты темір жол, тас жол, ішкі су жолдары және жергілікті жылдам автобус жүйесі қаланы Еуропалық Одақтың ортасындағы маңызды көлік торабына айналдырды. Метц Франциядағы ең ірі астық терминалына ие, ол жылына 4 000 000 тоннадан астам астық тасымалдайды. Метцте Мозель сауда палатасы орналасқан. PSA Peugeot Citroën, ArcelorMittal, SFR және TDF сияқты халықаралық компаниялар Метц агломерациясында өндіріс орындары мен орталықтар құрды. Метц сонымен қатар Caisse d'Epargne және Banque Populaire банктерінің аймақтық бас кеңсесі болып табылады. Метц – Францияның солтүстігіндегі маңызды сауда орталығы, онда Францияның ең ірі саудагерлер федерациясы бар, ол шамамен 2000 сауда орынынан тұрады. Қалада Galeries Lafayette, Printemps универмагы және Fnac ойын-сауық желісі сияқты маңызды бөлшек сауда компаниялары орналасқан. Тарихи қала орталығы Франциядағы ең үлкен сауда жаяу жүргіншілер аймақтарының бірін және Сен-Жак сауда орталығын ұсынады. Сонымен қатар, қалалық агломерацияда бірнеше мультиплекс кинотеатрлар мен сауда орталықтары бар. Соңғы жылдары Метц әкімдігі туризмді дамытуға бағытталған амбициялық саясатты жүзеге асырып келеді, оның ішінде қалаларды жаңғырту және ғимараттар мен қоғамдық алаңдарды күрделі жөндеуден өткізу шаралары қолға алынуда. Бұл саясат 2010 жылы Помпиду орталығының құрылуымен күш алды. Ашылғалы бері бұл мекеме жылына 550 000 келушіні қабылдайтын, Парижден тыс Францияның ең танымал мәдени орталығына айналды. Ал Сент-Стефан соборы қаладағы ең көп танылатын ғимарат болып табылады, ол жылына 652 000 келушіні қабылдайды.

Көңіл көтеру және сахналық өнер

Метцте сахналық өнерге арналған бірнеше орын бар. Франциядағы ең көне опера театры – Метц опера театрында пьесалар, билер және лирикалық поэзия қойылады. Көркем музыкаға арналған Арсенал концерт залы өте жақсы акустикасымен кеңінен танымал. Троицалық клуб – ежелгі монастырдың күмбезді жертөлесі мен шіркеуінде орналасқан мультимедиялық өнер кешені, қаланың джаз музыкасының негізгі орны. «Музыкалық қорап» (Music Box), көбінесе BAM деп аталатын концерт алаңы, рок және электронды музыкаға арналған. Браун залы мен Колтес театрында пьесалар қойылады, сондай-ақ қалада авторлық киноға маманданған екі кинотеатр бар. Сен-Жак алаңы көгалды дастарқандарымен қоршалған көптеген барлар мен пабтарға толы. 2014 жылдан бері бұрынғы автобус гаражы отыздан астам суретшінің тұруына және шығармашылықпен айналысуына, репетиция жасауына және тіпті декорациялар құруына арналған кеңістікке айналдырылды. «Метцтің барлық мәдениеттер желісі» деп аталатын және TCRM Blida деп танылатын көркемдік кешенде үлкен зал бар, ал театр және би ұжымдары сахна астындағы студиядан пайдаланады.

Өнердегі Метс

Мец Каролинг қайта өрлеу дәуірінде маңызды мәдени орталық болды. Мец сонымен қатар Каролинг қолжазбаларын безендірудің маңызды орталығы болды, Каролинг кітап безендіруінің ескерткіштері, мысалы, Дрого сакраментарийін жасады. Метц мектебі – 1834 және 1870 жылдар аралығында Мецте және аймақта қалыптасқан өнер қозғалысы, оның орталығы Шарль Лоран Маршаль болды. Бұл терминді алғаш 1845 жылы суретшілердің туындыларын бағалаған ақын Шарль Бодлер ұсынған. Олар Эжен Делакруаның ықпалында болды және Мецтің ортағасырлық мұрасы мен романтикалық айнасынан шабыт алды.

Қаланың символы - сұр айдаһар

Граулли қорқынышты айдаһар ретінде бейнеленген, оны қаланың алғашқы епископы Метцтің қасиетті Климентінің құдіретті күшімен жеңілді. Граулли тез арада Метцтің символына айналды және оны 10-шы ғасырдан бері қаланың көптеген рәміздерінде көруге болады. Метц қаласының жазушылары көбінесе осы аңызды христиан дінінің, зиянды айдаһар бейнеленген, жазықсыңдықтан жеңісінің аллегориясы ретінде көрсетеді. Мирабель және Дамсон жемістерінен конфитюр, торт, шұжық және жеміс бренди сияқты түрлі тағамдар дайындалады. Chamber's алаңының жанында жергілікті тағамдар ұсынатын көптеген мейрамханалар орналасқан.

Мерекелер мен іс-шаралар

Мецте жыл бойы көптеген шаралар тойланады. Мец қаласы тамыз айында өткізілетін танымал Мирабель фестивалінде Мирабель шапатына екі апта арнайды. Фестиваль барысында жаңа өрілген шапандар, Мирабель торттары және Мирабель ликерін сататын ашық базарлармен қатар, тікелей музыка, отшашу, кештер, өнер көрмелері, гүлдік безендірілген көліктермен шеру, жарыс, Мирабель патшайымын сайлау және мерекелік гала-кеш ұйымдастырылады. Маусым айында әдебиет фестивалі өтеді. Монгольфьерлер фестивалі қыркүйек айында ұйымдастырылады. Қараша және желтоқсан айларында Франциядағы екінші ең танымал Рождестволық жәрмеңке өтеді. Соңында, желтоқсан айында Лотарингия аймағының қасиетті әулиесі – Николайдың құрметіне шеру ұйымдастырылады.

Орта мектептер

Метцте көптеген жоғары мектептер бар, оның ішінде Фаберт жоғары мектебі және Коммуникация лицейі. Осы білім беру орындарының кейбіреулері жоғары білім беру курстарын ұсынады, мысалы, дайындық сыныптары (бакалавриатқа түсуге дайындық) немесе BTS (техник мамандығына сертификат).

Лотарингия университеті

Метцте Лотарингия университеті (көбінесе UdL деп қысқартылады) орналасқан. Университет екі университет орталығына бөлінген: біреуі Метцте (материалдық ғылымдар, технология және басқару), екіншісі Нансиде (биологиялық ғылымдар, денсаулық сақтау, әкімшілік, басқару және құқық). 2016 жылғы әлемдік университеттердің академиялық рейтингісі бойынша Францияның 15 үздік университетінің және әлемнің 300 үздік университетінің қатарына кірген Лотарингия университетінде 55 000-нан астам студент оқиды және 9 ғылыми сала бойынша құрылған 101 аккредиттелген ғылыми-зерттеу орталығы мен 8 докторлық колледж бар.

Жоғары оқу орындары

1990 жылдардың соңында қала кеңейіп, оңтүстік аймақта Мец ғылыми паркі құрылды. Осы кеңейіспен бірге бірнеше магистратуралар паркте кампустар ашу мүмкіндігін пайдаланды. Бастапқыда, 1985 жылы Супелек және 1990 жылы Джорджия Тех Лотарингия сияқты мекемелер Симфония көлінің маңында орналасты. 1996 жылы Arts et Métiers ParisTech (ENSAM) инженерлік мектебі гольф алаңының жанында ғылыми-зерттеу және оқу орталығын салды. Бұл жаңа ауданның дамуына есік ашты, 2010 жылы франко-неміс университеті (ISFATES) және ENIM осы ауданға көшірілді. Бұл магистратуралар көбінесе Лотарингия университетімен ынтымақтастық жасайды. Мысалы, университет пен ENSAM ғылыми-зерттеу топтарын, зертханаларды, жабдықтарды және докторантура бағдарламаларын бірлесіп пайдаланады. Мецтегі құрылыс саласының жоғары инженерлік мектебі де қалада орналасқан.

Жергілікті көлік

Қоғамдық көлік құралына Mettis деп аталатын жылдам автобус жүйесі кіреді. Mettis көліктері – Van Hool компаниясы жасаған, жоғары сыйымдылыққа ие гибридтік, екі буынды автобустар. Олар мүгедектерге қолайлы, арнайы биік платформаларда тоқтайды. Mettis-тің жеке жоспарланған және біріктірілген көлік жүйесі бар, ол Метц қалалық агломерациясына дейін созылған екі жеке бағыттан тұрады. Mettis-тің А және В бағыттары қаланың маңызды нысандарына (мысалы, қала орталығы, университет кампусы және ауруханалар) қызмет көрсетеді, ал көлік түйіні теміржол станциясының қасында орналасқан.

Темір жолдар

Метц теміржол станциясы француздық жоғары жылдамдықты пойыз (TGV) желісімен байланысты, бұл Париж мен Люксембургке тікелей пойыз қатынасын қамтамасыз етеді. Парижден (Gare de l'Est) Метцке дейінгі сапар 82 минутты құрайды. Сонымен қатар, Метцтің оңтүстігіндегі Лувиньи қаласында орналасқан Лотарингия TGV теміржол станциясы Нант, Ренн, Лилль және Бордо қалаларына бағытталатын жоғары жылдамдықты пойыздарды қабылдайды (Парижде тоқтамай). Метц сонымен қатар аймақтық экспресс пойыздар жүйесі Métrolor-дың маңызды станцияларының бірі болып табылады.

Автомобиль жолдары

Метц екі маңызды көлік бағытының тоғысқан жерінде орналасқан: Парижді Прагаға байланыстыратын Еуропалық E50 тас жолының бір бөлігі – Шығыс тас жолы, және солтүстікке Люксембургке, ал оңтүстікке Нанси, Дижон және Лион арқылы Жерорта теңізіне қарай жүретін A31 тас жолы.

Әуежайлар

Люксембург халықаралық әуежайы – Мецке Métrolor пойзы арқылы қосылған ең жақын халықаралық әуежай. Лотарингия жоғары жылдамдықты пойыз станциясы Францияның халықаралық Шарль де Голль әуежайынан пойызбен 75 минуттық қашықтықта орналасқан. Сонымен қатар, Метц–Нанси–Лотарингия әуежайы Гойн қаласында, Метцтің оңтүстік-шығысында орналасқан.

Су жолдары

Метц Мозель және Сейль өзендерінің тоғысында орналасқан, екеуі де кеме жүзе алатын су жолдары. Марина Метцті Мозель өзені арқылы Мозель аңғарының қалаларымен (мысалы, Трир, Шенген және Кобленц) байланыстырады.