Кіріспе

Gott v. Berea College, 161 S. W. 204 (Ky. 1913) – Кентукки апелляциялық сотында қарастырылған іс. Бұл істе Дж. С. Готт – мейрамхана иесі – Берея колледжінің жекеменшік оқу орнына талап қойды, себебі колледж 1911 жылғы студенттер нұсқаулығында оларға қарасты мекемеге тиесілі емес орындарға студенттерінің баруын тыйым салатын жаңа ереже енгізді. Готт колледж және оның басшылары жаңа саясатты күштету арқылы оның бизнесі мен беделіне залал келтіру мақсатымен әдейі заңсыз әрекет еткенін сенді. Кентукки апелляциялық соты төменгі сатыдағы сот шешімін қолдады және осы істе Берея колледжінің жағын толығымен ұстады, бұл шешім in loco parentis қағидасына негізделді. Бұл жекеменшік оқу орнында in loco parentis қағидасын қолданудың алғашқы мысалдарының бірі болды және келесі ондаған жылдарға үлгі құрды.

Өмірбаян

Берея колледжі Кентукки штатының Берея қаласында орналасқан және жеке меншік либералды өнер колледжі болып табылады. Ол 1855 жылы Оңтүстік Америкадағы алғашқы аралас білім беретін және нәсілдік интеграцияланған колледж ретінде құрылған. Колледж студенттерін басқару кезінде қажеттілік туғанда жаңа студенттік нұсқаулық шығаратын. 1911 жылғы жазғы демалыс кезінде әкімшілік студенттік кодексті қайта қарады. Бұрын студенттерге «жаман беделді орындарға, спирттік сусын сататын дүкендерге, құмар ойнайтын үйлерге» немесе осы сияқты жерлерге кіруге тыйым салынған. 1911 жылдың 11 қыркүйегінде басталатын күзгі семестрден бастап колледж студенттерге «колледж бақылауында емес, Береядағы тамақтандыру орындары мен ойын-сауық орындарына» кіруге тыйым салатын жаңартылған студенттік кодексті жариялады. Жаңа кодекс ережелерін бұзғандар дереу шеттетілетін. Дәл күні белгісіз, бірақ 1911 жылдың 1 қыркүйегінде Готт Берея колледжінің қарсы бетінде орналасқан мейрамхананы сатып алды. Бұл мекеме Готт сатып алуға дейін бірнеше жылдан бері сол жерде жұмыс істеп келген. Ол осы уақытқа дейін колледж студенттерінің тамақтануы арқасында табыс тауып келді. Бірақ алдағы апталарда жаңартылған студенттік кодекс арқылы осы табыс көзі күшпен алынып тасталды. Бұл 11 және 20 қыркүйек аралығында болған оқиғаға байланысты болды, онда бірнеше студент Готттың мекемесіне баруы үшін колледжден қуылды. Сондықтан 20 қыркүйекте Готт колледжге қарсы сотқа жүгінді, ережені орындауға тыйым салатын бұйрық алды және бастапқыда 500 доллар өтемақы талап етті. Кейін ол 1500 доллар талап етумен бірге, колледж студенттерге Готттың контрабандашы екенін айтып, оны жамандады деп мәлімдеді. Келесі сот процесінде бұйрық күшін жойды, ал Готттың өтініші ақырында қабылданбады. Ол шеттету туралы апелляциялық шағым берді.

Үкім

Сот Готттың бизнесі ереже күшіне енгеннен кейін қатты зардап шеккенін мойындады, бірақ мәселе колледждің әрекеттері заңсыз және негізсіз болды ма екендігінде еді. Сот істің дәлелдерін талдағанда, бір-бірімен тығыз байланысты көптарамды қорытындыға келді. Біріншіден, сот колледждің әрекеттері арқылы сауда-саттықты негізсіз, қасақана немесе заңсыз шектеу туралы мәселені қарастырды. Олар мұндай дәлелдерді таба алмады. Берея колледжі Готттың бизнесіне келтірілген залал үшін жауапты емес деп шешілді, өйткені олар заңмен рұқсат етілген әрекеттерді дұрыс орындаған. Бұдан әрі, Берея колледжі "in loco parentis" (ата-ананың орнында) рөлінде әрекет еткенін ескере отырып, колледжтің ереже шығаруға құқығы бар еді және колледж студенттері өз мінез-құлқын осы ережеге сәйкес келтіруге міндетті болды, себебі «колледж немесе университет қабылдау талаптары мен студенттердің мінез-құлқына қатысты ережелерді белгілеуге құқылы, ал студент ретінде қабылдаған адам осы басқару ережелеріне сәйкес келуге келіседі». Сот Берея мемлекеттік мекеме болғанда, «мемлекеттік қаражаттан» қолдау алғанда жағдайдың өте басқаша болатынын атап өтті, бірақ Берея жеке мекеме болғандықтан, студент пен колледж арасындағы жоғарыда аталған шарт жеткілікті болды. Соңында сот Готт пен Берея колледжі арасындағы қарым-қатынасты қарастырып, колледж Готтқа қатысты қандай да бір міндеттемелерді орындамағандығын анықтауға тырысты. Олар мұндай ештеңе таба алмады, сондай-ақ Готт колледждің студенті емес екенін және оның баласы да колледжде оқымайтынын атап өтті. Ереже студенттерге бағытталған және тек студенттерге ғана қатысты. Осылайша, ол шағымдануға құқығы жоқ еді және колледж оған ешқандай арнайы міндеттеме бермеген. Ол оған қатысы жоқ ережеден зардап шекті. Берея ешқандай жауапкершілікке ие емес екенін және "in loco parentis" принципіне сәйкес толыққанды заңды және негізді әрекеттер жасағанын дәлелдеді. Сот апелляциялық сатыдағы төменгі соттың шешімін күшінде қалдырды.

Маңыздылығы

Gott v. Berea College ісі жеке университеттер мен колледждерде in loco parentis қағидасын қолдануға үлгі болды. Бұл іске дейін Берея колледжі өз қорғанысын құруға көмектескен бұрынғы сот шешімдері сілтеме жасалды, бірақ осы іс келесі ондаған жылдар бойы үлгі ретінде қарастырылатын болды. In loco parentis қағидалары жеке және мемлекеттік білім беру ұйымдарының студенттер мен сыртқы тұлғалар наразы болатын кез келген ережелер мен талаптарды қорғау құралы ретінде берік орнықты.