Кіріспе
Американдық биотехнолог және бизнесмен Джон Крейг Вентер (14 қазан 1946 жылы туған) – американдық биотехнолог және бизнесмен. Ол адам геномының алғашқы нұсқасын жобалауға жетекшілік еткен және синтетикалық хромосомамен жасушаны трансфекциялауға алғашқы команданы құрастырғанымен белгілі. Вентер Celera Genomics, Геномдық зерттеулер институтын (TIGR) және Дж. Крейг Вентер институтын (JCVI) құрды. Ол Human Longevity Inc. және Synthetic Genomics компанияларының негізін қалаушылардың бірі болды. Ол 2007 және 2008 жылдары Time журналының «Әлемдегі ең ықпалды 100 адам» тізіміне енді. 2010 жылы британдық New Statesman журналы Крейг Вентерді «Әлемдегі ең ықпалды 50 тұлға» тізімінде 14-ші орынға қойды. 2012 жылы Вентер геномдық зерттеулерге қосқан үлесі үшін Дан Дэвид сыйлығымен марапатталды. 2013 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Ол АҚШ Ғылым және Инженерлік фестивалінің кеңесшілер кеңесінің мүшесі.
John Craig Venter (born October 14, 1946) is an American biotechnologist and businessman. He is known for leading one of the first draft sequences of the human genome and assembled the first team to transfect a cell with a synthetic chromosome. Venter founded Celera Genomics, the Institute for Genomic Research (TIGR) and the J. Craig Venter Institute (JCVI). He was the co founder of Human Longevity Inc. and Synthetic Genomics. He was listed on Time magazine's 2007 and 2008 Time 100 list of the most influential people in the world. In 2010, the British magazine New Statesman listed Craig Venter at 14th in the list of "The World's 50 Most Influential Figures 2010". In 2012, Venter was honored with Dan David Prize for his contribution to genome research. He was elected to the American Philosophical Society in 2013. He is a member of the USA Science and Engineering Festival's advisory board.
Ерте өмір және білім
Вентер Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында Элизабет пен Джон Вентердің ұлы болып дүниеге келді. Жастық шағында ол біліміне аса мән бермеді, уақытын қайықпен суда немесе серфингпен өткізуді артық көрді. Ол Калифорния штатының Миллбрей қаласындағы Миллс орта мектебін бітірді. Әкесі 59 жасында жүрек тоқтауынан кенеттен қайтыс болды, бұл оған өмір бойы өлімге қатысты саналылықты сыйлады. Ол: «Егер сен өлімсіздікке қол жеткізгің келсе, өміріңді мағыналы етуге тырыс» деген мақалды келтіреді. Вентер АҚШ Әскери-теңіз күштеріне шақырылып, далалық госпитальдің жансақтау бөлімінде госпитальдық фельдшер болып қызмет етті. 1967-1968 жылдары Вьетнамдағы Дананг теңіз базасында қызмет етті. Вьетнамда болғанда, ол теңізге жүзіп барып, өзін-өзі өлтіруге әрекеттенді, бірақ бір шақырымнан астам қашықтықта ойын өзгертті. Күнделікті ауыр жарақат алған және өліп бара жатқан теңізшілермен кездесу оған медицинаны оқығысы келді деген ниетті ұялатты, бірақ кейіннен ол биомедициналық зерттеулерге көшті. Вентер 1969 жылы Калифорниядағы Сан-Матео қауымдық колледжінде білімін бастады, содан кейін Калифорния университетіне, Сан-Диегоға ауысты, онда биохимик Натан О. Капланның басшылығымен оқыды. 1972 жылы биохимия бакалавры, ал 1975 жылы физиология және фармакология докторы ғылыми дәрежесін алды.
Мансап
Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы мемлекеттік университетінде доцент, содан кейін профессор болып жұмыс істегеннен кейін, ол 1984 жылы Ұлттық денсаулық институттарына қосылды.
EST даулары
Ұлттық денсаулық сақтау ұйымының қызметкері болған кезде Вентер мРНК-ны қалай анықтауға болатынын үйреніп, адам миында экспрессияланатын мРНК туралы көбірек білуге кірісті. Ол қызығушылық танытқан қысқа cDNA тізбегі фрагменттері экспрессияланған тізбегі белгілері, немесе EST деп аталады. NIH технологияны беру кеңсесі және Вентер басқалар ашқан EST-ны адам миындағы мРНК экспрессиясын зерттеу нәтижесінде анықталған гендерді патенттеуге тырысу үшін пайдалануға шешім қабылдады. Вентер Конгресс тыңдауында бұл стратегияны жариялағанда, үлкен дау-дамай туды. Кейіннен NIH бұл әрекеттен бас тартып, халықтың наразылығынан кейін берген патент өтініштерінен айныды.
Адамның геном жобасы
Вентер геномдық технологияның денсаулық сақтау саласын түбірімен өзгертуге қабілетті екеніне терең сенді. Вентердің пікірінше, «shotgun» тізбектеуі – пайдалы адам геномдық деректерді алудың ең жылдам және тиімді жолы еді. Алайда, Адам геномдық жобасы бұл әдісті қабылдамады, себебі кейбір генетиктер адам сияқты күрделі геном үшін оның жеткілікті дәлдікке ие емес екенін, логистикалық тұрғыдан қиынға соғатынын және айтарлықтай көп шығынға түсетінін санайтын. Вентер Адам геномдық жобасының баяу қарқынын гендерді патенттеуге деген қызығушылығын одан әрі дамыту мүмкіндігі ретінде қарастырды, сондықтан ол Celera Genomics құру үшін жеке сектордан қаржыландыру іздеді. Компания өз жұмысынан пайда табуды жоспарлап, пайдаланушылар ақы төлеп қол жеткізе алатын геномдық деректерді жасауды көздеді. Осы мақсат қоғамдық геномдық бағдарламаға қысым жасады және бірнеше топтар толық тізбекті жасау үшін күш-жігерін екі есеге арттырды. Вентердің күш-жігері оған атақ әкелді, өйткені ол және Celera Corporation-дағы оның командасы мемлекеттік қаржыландырылған Адам геномдық жобасымен бірлесіп, алғашқы адам геномын тізбектеуге үлес қосты. 2000 жылы Вентер және Ұлттық денсаулық институтының Фрэнсис Коллинз, сондай-ақ АҚШ-тың қоғамдық геномдық жобасы бірлесіп, адам геномын картаға түсіргендерін мәлімдеді, бұл қоғамдық геномдық бағдарламаның күтілетін аяқталу мерзімінен үш жыл бұрын жасалды. Бұл туралы АҚШ президенті Билл Клинтон және Ұлыбритания премьер-министрі Тони Блэр де мәлімдеді. Осылайша Вентер мен Коллинз A&E Network-тің «Жылдың өмірбаяны» сыйлығын бөлісті. 2001 жылдың 15 ақпанында Адам геномдық жобасы консорциумы Nature журналында алғашқы Адам геномын жариялады, ал бір күннен кейін Celera Science журналында өз жарияланымын жасады. «Shotgun» тізбектеуі Адам геномдық жобасы таңдаған «клондық» әдіске қарағанда кейбір жағдайларда аз дәлдікке ие деген таластарға қарамастан, бұл техника ғылыми қауымдастықта кеңінен қабылданды. Вентер 2002 жылдың басында Celera компаниясынан босатылды. Оның өмірбаянында айтылғандай, Вентер негізгі инвестор Тони Уайтпен туындаған келіспеушілік салдарынан жұмыстан шығарылды, атап айтқанда, ол адам геномын тізбектеудегі жетістікті тойлауға арналған Ақ үй салтанатына қатысуына тыйым салынды.
Дүниежүзілік мұхит үлгілерін алу экспедициясы
Глобалды мұхит үлгілерін алу экспедициясы (GOS) – мұхитты зерттеу геномдық жобасы, мақсаты теңіз микроорганизмдері қауымдастықтарының генетикалық әртүрлілігін бағалау және олардың табиғаттың негізгі процестеріндегі рөлін түсіну. 2003 жылдың тамызында Саргассо теңізіндегі сынақ үлгілерін алу жобасы ретінде басталып, экспедицияның толық нұсқасын Вентер 2004 жылдың 4 наурызында жариялады. Вентердің жеке яхтасы «Sorcerer II» пайдаланылған жоба Канаданың Галифакс қаласынан басталып, бүкіл әлемді аралап, 2006 жылдың қаңтарында АҚШ-қа оралды.
Дж. Крейг Вентер институты
2006 жылы Вентер синтетикалық биология саласында зерттеу жүргізетін коммерциялық емес J. Craig Venter Institute (JCVI) институтын құрды. Оның Ла-Холла және Мэриленд штатындағы Роквилл қалаларында объектілері бар, онда 200-ден астам адам жұмыс істейді. 2022 жылдың сәуірінде Вентер Ла-Холладағы JCVI объектісін Калифорния университетінің Сан-Диегодағы бөлімшесіне 25 миллион долларға сатты. Университетте қазірдің өзінде өте күшті геномика бағдарламасы бар, Институттың көптеген оқытушыларын және ағымдағы ғылыми гранттарын қосып алуды жоспарлап отыр. Вентер жеке коммерциялық емес зерттеу тобын, сондай-ақ J. Craig Venter Institute деп аталатын топты басқаруын жалғастырады және ол зейнетке шықпайтынын мәлімдеді.
Жеке адам геномы
2007 жылдың 4 қыркүйегінде Сэм Леви басқаратын команда жеке адамның геномдарының бірін – Вентердің өзінің ДНК тізбегін жариялады. Вентердің геномындағы кейбір тізбектер құлақтан майдың көп бөлінуімен, антиәлеуметтік мінез-құлыққа бейімділік, Альцгеймер және жүрек-қантамыр ауруларының қаупімен байланысты. Жарияланған кезде компания 18 айға жететін 70 миллион доллар көлемінде венчурлық қаржы жинаған еді. Ақырында Калифорния судьясы бұл сот ісін тоқтатып, "Human Longevity" компаниясы коммерциялық құпиясы ұрланған жағдайда талап етуге қажетті заңды талаптарды қамтамасыз ете алмағанын мәлімдеді. "Human Longevity" компаниясының миссиясы – геномика, метаболомика, микробиомика және протеомикадан алынған жоғары ажыратымды үлкен деректер диагностикасын және дің жасушалар терапиясын қолдану арқылы сау адам өмірін ұзарту.
Жарияланған кітаптары
Вентер үш кітаптың авторы, оның біріншісі – «А Life Decoded» атты автобиографиясы. Оның бұл позициясын болашақтанушы Рэй Курцвейл жоғары бағалады. Вентердің Дэвид Юинг Дунканмен бірлесіп жазған ең соңғы кітабы «The Voyage of Sorcerer II: The Expedition that Unlocked the Secrets of the Ocean’s Microbiome» мұхиттың микробиомының құпияларын ашқан Global Ocean Sampling Expedition экспедициясы туралы толық мәлімет береді, ол 15 жылға созылған және осы кезеңде әлемдік мұхиттардан микроорганизмдер жиналып, олардың ДНК-сы секвенцияландырылды.
Жеке өмір
Барбара Рей Вентермен қысқа некеден кейін, Кристофер деген ұлы болды, сосын ол Клэр М. Фрейзерге үйленді. 2008 жылдың соңында ол Хизер Ковальскиге үйленді. Вентер атеист. Вентер өзінің негізгі зерттеу орталығы – Дж. Крейг Вентер институтын 2022 жылы UCSD-ге сатқанда 75 жаста болды. Ол зейнетке шығу ниеті жоқ екенін және тәуелсіз коммерциялық емес зерттеу тобын басқара беретінін айтты, бірақ COVID-19-ға қарсы қиын күрес кезінде қалпына келгеннен кейін, басқару жауапкершілігінен шаршады. "The Economist", австралиялық ғылыми журналдар "Cosmos" және "The Atlantic". Вентер 2001 жылы екі сағаттық NOVA арнайы бағдарламасы "Өмір кодын жарып салуда" пайда болды. 2004 жылдың 16 мамырында Вентер Бостон университетінде бітірушілер алдында сөз сөйледі. 2007 жылдың 4 желтоқсанында Вентер Лондондағы BBC үшін Димблби лекциясын оқыды. Вентер 2007 жылғы күзгі семестрде Оксфорд университетінің Джеймс Мартин 21 ғасыр мектебінде ерекше қоғамдық лекция берді. Оның тақырыбы: "Геномика – адамнан қоршаған ортаға". Вентер 2008 жылы Альберта университетінің Ғылым факультетінің құрметті және маманданған студенттері үшін ашылу сөзін айтты. 2008 жылдың ақпан айында TED конференциясында қазіргі жұмысы туралы баяндама жасады. Вентер "Time" журналының "2008 жылдың ең үздік 10 жаңалығы" мақаласында танымал болды. 2008 жылғы ғылыми жаңалықтардың топ-10 тізімінде үшінші орында оның жаңа бактерияның генетикалық ақпаратын жасау үшін қажетті 582 000 негіз жұбын біріктіру жұмысы туралы мақала болды. 2010 жылдың 20 мамырында Вентер алғашқы өзін-өзі көбейтетін жартылай синтетикалық бактериялық жасушаның құрылғанын жариялады. 2011 жылғы маусымдағы "Men's Journal" журналында Вентер "Тіршілікке қабілеттілік дағдылары" айтылған айдың жұлдызы ретінде танылды. Ол түрлі оқиғалармен және кеңестермен бөлісті, соның ішінде Вьетнамдағы уақыты туралы әңгімелер, сондай-ақ арқасында меланомамен күрескенін айтты, нәтижесінде ол операцияға "бір фунт ет" берді. 2011 жылдың мамырында Вентер Сиракуза университетінің 157-ші бітіру салтанатында сөз сөйледі. 2017 жылдың мамырында Вентер Дрездендегі жүйелік биология орталығының ашылу салтанатында құрметті қонақ және негізгі баяндамашы болды.