Кіріспе

Ағылшын ортағасырлық тарихшы (1912–2001) және британдық театр тарихшысы мен сахна суретшісі сэр Ричард Уильям Саузерн (8 ақпан 1912 – 6 ақпан 2001), Р. В. Саузерн есімімен жариялаған, Оксфорд университетінде қызмет еткен белгілі ағылшын ортағасырлық тарихшы.

Өмірбаян

Саутэрн 1912 жылғы 8 ақпанда Ньюкасл-апон-Тайнда дүниеге келді. Ол Ньюкаслдағы Корольдік грамматикалық мектепте және Оксфордтағы Баллиол колледжінде білім алды, онда тарихтан бірінші дәрежелі дипломмен тәмамдады. Оксфордта Саутэрннің ұстаздары сэр Морис Повик және Вивиан Хантер Галбрайт болды. Ол 1937-1961 жылдары Баллиолдың мүшесі болды (онда Кристофер Хиллмен бірге дәріс берді), 1961-1969 жылдары Оксфордтағы қазіргі заманғы тарих профессоры Чичеле және 1969-1981 жылдары Оксфордтағы Сент-Джон колледжінің президенті болды. Ол 1969 жылдан 1973 жылға дейін Корольдік тарихи қоғамның президенті болды. 1987 жылы Саутэрнге Орта ғасыр тарихы бойынша Балзан сыйлығы табысталды. 1974 жылы ол рыцарьдық атаққа ие болды. Ол 2001 жылғы 6 ақпанда Оксфордта қайтыс болды. Оның ұлы, доктор Питер Кэмпбелл Дэвид Саутэрн, Банкрофт мектебінің және Христос ауруханасының директоры болды. Саутэрн Норман Кантордың «Орта ғасырларды ойлап табу: ХХ ғасырдың ұлы ортағасырлықтарының өмірі, еңбектері мен идеялары» атты еңбегіндегі 20 ортағасырлық ғалымның бірі ретінде бейнеленген. Кантор Саутэрннің «Орта ғасырдың құрылуы» кітабын ХХ ғасырда жазылған орта ғасырлар туралы ең жақсы бір томдық еңбектердің бірі деп санайды, ол осы кезеңді зерттеуде революция жасауға ықпал етті. Алайда, Саутэрн бағдарламалық зерттеу институтын құру арқылы революцияға жетекшілік етуден бас тартты. Кантор оны артурийлік дәстүрде сипаттайды, «Орта ғасырдың құрылуы» кітабы жарық көргеннен кейін өз ұстаздарын қоршаған ізбасарлар тобымен (оның ішінде Кантор) бірге. Артур аңызына ұқсас, Саутэрннің тарихы да толыққанды бақытты аяқталуға ие емес, Кантор Саутэрннің Кантордың үмітіне сай келмегеніне көңілі қалғанын айтады. Оның еңбектерінің ықпалынан өзге, Саутэрннің бірнеше көрнекті шәкірттері болды, олар оның ықпалын келесі буынға жеткізді. Мысалы, Роберт Бартлетт пен Р. И. Мур Саутэрн сияқты Еуропаның жоғары орта ғасырлардағы дамуына қызығушылық танытты, ал Валери Флинт Саутэрннің иконокластизмге бейімділігін көрсетті.

Жарияланымдар

Саузерннің 1953 жылғы «Орта ғасырдың қалыптасуы» еңбегі маңызды жұмыс болды және Саузерннің ортағасырлық ғалым ретіндегі беделін нығайтты. Бұл жаңашыл еңбек, 10-шы ғасырдың соңынан 13-шы ғасырдың басына дейін Батыс Еуропаның ерекшеліктерін қалыптастырған негізгі тұлғалар мен мәдени ықпалдарды көрсетеді, сондай-ақ әлеуметтік, саяси және діни институттардың дамуын сипаттайды. Бұл ортағасырлық тарихты зерттеуде жаңа көріністер ашты және көптеген тілдерге аударылды. Кітаптың соңғы тарауы (руханиятқа арналған тарау) 11-шы ғасырда Анзельм Кентерберийлік «жаңа түрдегі құштар және ашық сезімталдықпен өзін ашты» деген тұжырымды қалыптастыруға көмектескені үшін жиі мақталады, бұл «жеке басын зерделеуге, өзіне көңіл бөлгеніне және өзін тануға» бейімділіктің кең таралған тенденциясын көрсетеді, ол оның өлімінен кейінгі ұрпақтарға «өрттей тарады» және медитация мен рухани монологтардың өрбуіне әкелді. Саузерннің идеялары ортағасырлық руханиятты зерттеуші ғалымдардың көптеген буындарына әсер етті, оларға Мәсіхтің құмарлық шегіне бағытталған, эмоционалды түрде күшті дұға мен ой-толғаныс суретін жасауға көмектесті. Саузерн зерттеген салаларына маңызды үлес қосты және ұзақ жылдар бойы қалыптасқан көзқарастарға қарсы тұрудан қорқа алмады. Мысалы, Саузерннің Санкт-Анзельм және Роберт Гроссетест туралы монографиялық зерттеулері олардың тарихнамасына елеулі әсер етті. Саузерн дауға түсуден қашқан жоқ, оның Гроссетестті түсіндіруі Гроссетесттің өмірінің мерзімін қайта қарауға батыл әрекет болды. Бұдан әрі, Саузерн оны ерекше ағылшын тұлғасы ретінде қарастырды (бұрынғы зерттеулер Гроссетесттің француз мектептерімен байланысын маңызды деп есептегенімен қарама-қарсы). Саузерн Шартр мектебін қайта қарау бойынша да ревизионистік көзқарас ұсынды, бұл аргумент алғаш рет оның «Ортағасырлық гуманизм» еңбегінде айтылып, кейін «Схоластикалық гуманизм және Еуропаның бірігуі» еңбегінде жетілдірілді. Саузерн 19-шы және 20-шы ғасырлардағы ғалымдардың «Шартр мектебін» құжаттармен сәйкес келмейтін романтикалық құрылысқа айналдырғанын мәлімдеді. Саузерннің сөзіне сүйенсек, Шартр мектебінің өкілдері Шартрдың өзінде емес, Парижде одан да көп белсенділік танытты; Шартрде мектеп болды, бірақ ол сол кездегі кафедралық мектептердің деңгейінен аспады. Саузерннің ревизионистік немесе иконокласттық тәсілін оның кейбір шәкірттері жалғастырды. Мысалы, Валери Флинт Анзельм Лаондықтың түсіндірмесін маңызды түрде қайта қарауға тырысты. Саузерннің соңғы маңызды еңбегі – «Схоластикалық гуманизм және Еуропаның бірігуі» өлімінен кейін аяқталмай қалды. Саузерн еңбектің үшінші томын аяқтауға үлкермеді. Дегенмен, алғашқы екі том ортағасырлық ғылымға үлкен үлес қосты. Бұл еңбекте Саузерн 12-шы ғасырдан бастап ортағасырлық ғалымдар барлық адамзат білімін жүйелі түрде жинақтауға ұмтылғанын айтады. Бұған қоса, бұл ғылыми көзқарас («схоластикалық гуманизм») мектептерден тыс Батыс мәдениетіне үлкен әсер етті, өйткені ғалымдар мен мектепте білім алған адамдар мектептерден шығып, үкімет пен шіркеуде маңызды рөлдер атқарды. Осы маңызды еңбектерге қоса, Саузерн ортағасырлық ғылымға көп әсер етпеген бірнеше еңбектер де жазды. Оның «Орта ғасырлардағы исламға батыстың көзқарастары» атты қысқаша еңбегі исламға ортағасырлық көзқарасты сипаттауға жасалған салыстырмалы түрде ертедегі әрекетті көрсетеді, олардың дамуының үш кезеңін анықтайды. Оның «Ортағасырлық гуманизм және басқа да зерттеулері» кітабы кейінірек «Схоластикалық гуманизм» деп аталатын бірнеше тақырыптарды алғаш рет ұсынады. Оның «Батыс қоғамы және орта ғасырдағы шіркеу» кітабы «Орта ғасырдың қалыптасуы» сияқты оқулық болып табылады, бірақ оның бұрынғы еңбегі сияқты көп назар аударған жоқ.