Сицилиядағы ежелгі Мегара Гибла қаласы

Кіріспе

Ежелгі Сицилия қаласы және Италияның археологиялық орны. Сицилияда "Гибла" деп аталған басқа да ежелгі қалалар бар.

Мегара Гибла (Μέγαρα Ὑβλαία) – бәлкім, Ұлы Гибламен (Hybla Major) бірдей – Сицилиядағы Магна Грецияның ежелгі грек колониясы, Италиядағы Сиракузаның солтүстік-батысында, Сифония мүйісімен қалыптасқан терең шығанақтың жанында, Аугуста қаласының жанында орналасқан. Сицилия туралы ежелгі деректерде кем дегенде үш (немесе бес) "Гибла" деп аталған қала болған, олар көбінесе бір-бірімен шатастырылады және кейде оларды ажырату өте қиын.

Тарих

Бұл грек колониясы екендігі сөзсіз, оның шығу тегі Грекиядағы Мегарадан бастау алады; ал оның негізін қалау жағдайлары Фукидидпен егжей-тегжейлі баяндалған. Ол бізге Мегарадан келген колонияның Ламис (Λάμις) есімді басшының жетекшілігімен Леонтини қаласы халкидтік отарлаушылармен бірге құрылған шамада Сицилияға келгенін және алғашқыда Пантагия өзенінің сағасына жақын Тротилон (лат. Trotilus, қазіргі Brucoli) жеріне қоныстанғанын айтады. Содан кейін олар Леонтиниге көшіп, халкидтермен бірге біраз уақыт бірге тұрды; бірақ көп ұзамай олар оларды қуып шықты, содан кейін Сиракузаға жақын Тапсос (лат. Thapsus, қазіргі Magnisi) мүйісінде орналасты. Ламис қайтыс болғаннан кейін олар тағы да көшіп, айналасының сицилиялық басшысы Гиблонның ұсынысымен ақырында кейіннен Гиблай Мегарасы деп аталатын жерге қоныстанды. (Thuc. vi. 4.) Скимн Хий басқа дәстүрді ұстанады, өйткені ол халкидтердің Наксоста және мегарлықтардың Гиблаға бір уақытта қоныстанғанын, ал екеуі де Сиракузаның негізін қалаудан бұрын, б.з.д. 734 жылы болғанын айтады. Страбон да осы көзқарасты қабылдап, Мегараның Наксоспен (б.з.д. 735) бірдей уақытта және Сиракузадан бұрын құрылғанын көрсетеді. (Scymn. Ch. 271 76; Strab. vi. p. 269.) Бұл екі есепті салыстыру мүмкін емес, бірақ Фукидидтің баяндамасы ең сенімді болып көрінеді. Осылайша Мегараның негізі б.з.д. 726 шамасында қаланған болуы мүмкін. Профессор Миллер ежелгі дереккөздерді қайта зерттеу барысында олардың негіз қалау мерзімі б.з.д. 758 жылдан (Евсевийдің Хрониконы бойынша) б.з.д. 728 жылға дейін (Фукидидтен алынған күндерді реконструкциялау бойынша) әртүрлі екенін анықтады. Оның ерте тарихы туралы бізде көп мәлімет жоқ, бірақ ол гүлденген жағдайға жеткен сияқты, өйткені негізделгеннен кейін 100 жыл өткен соң Сицилияның екінші шетіне колония жіберіп, Селинус қаласын құрды, ол ана қаласынан гөрі әлдеқайда күшті болуға тағдырланған еді. (Thuc. vi. 4; Scymn. Ch. 291; Strab. vi. p. 272.) Мегара Сиракузаның Гелоны оны б.з.д. 483 шамасында қиратқанға дейін белгісіз болып қалды, ол ұзақ қоршаудан кейін капитуляция арқылы қаланың иесі болды; бірақ оған қарамастан, тұрғындардың көп бөлігін құлдыққа сатты, ал ең бай және мәртебелі азаматтарды Сиракузаға қоныстандырды. (Herod. vii. 156; Thuc. vi. 4.) Осылайша шығарылған адамдардың арасында атақты комедия ақыны Эпихарм да болды, ол Мегарада білім алған, бірақ сол қаланың тумасы емес еді. (Suda, under Ἐπίχαρμος; Diogenes Laërtius viii. 3.) Фукидидтің айтуынша, бұл оқиға Мегараның негізі қаланғаннан кейін 245 жыл өткен соң болды, сондықтан оны б.з.д. 483 шамасында датуға болады. Мегара ешқашан өз билігі мен тәуелсіздігін қайта қалпына келтірмегені анық. Фукидид оны өз заманында қала ретінде жоқ деп нақты айтады, бірақ ол кезде Сиракуздықтар басқарған теңіз жағалауындағы жерді қайта-қайта еске алады, бірақ афиналық генерал Ламах Сиракузаға қарсы жорық кезінде (б.з.д. 415–413) олардың флотының штабын құруды ұсынды; оның кеңесі қабылданбады, ал келесі көктемде Сиракуздықтар оны нығайтты. (Thuc. vi. 49, 96.) Осы уақыттан бастап біз Мегара немесе Мегарис (Scyl. p. 4. § 6) деп аталатын жер туралы жиі естиміз, оны Хибладан ажырату мүмкін емес сияқты, және екеуі де шын мәнінде бір болған болуы мүмкін. Бұл кейінгі Мегара немесе Гибланың орны, күмәнсіз, Алабус өзенінің (қазіргі Кантера) сағасында орналасқан; бірақ ежелгі қала, бастапқы грек колониясы, қазір Аугуста қаласы орналасқан ерекше мүйіске жақын орналасқан деп болжауға көп себеп бар. Оның порты Сиракуза портына кем дегенде тең болған және мүйіс өзі Ортигия сияқты артықшылықтарға ие болған осы орын ежелгі заманда мүлдем назардан тыс қалғанына сену қиын; және мұндай бекет Ламахтың ағайындары генералдарына Мегараның бос жерін иеленуге шақырған мақсаттарға керемет қызмет еткен болар еді. (Thuc. vi. 49.)

It was unquestionably a Greek colony, deriving its origin from the Megara in Greece; and the circumstances attending its foundation are related in detail by Thucydides. He tells us that a colony from Megara, under the command of a leader named Lamis (Λάμις), arrived in Sicily about the time that Leontini was founded by the Chalcidic colonists, and settled themselves first near the mouth of the river Pantagias, at a place called Trotilon (Latin: Trotilus, modern Brucoli). From there they removed to Leontini itself, where they dwelt for a time together with the Chalcidians; but were soon afterwards expelled by them, and next established themselves on the promontory or peninsula of Thapsos (Latin: Thapsus, modern Magnisi), near Syracuse. They again relocated after the death of Lamis, and, at the suggestion of Hyblon, a Sicilian chief of the surrounding country, finally settled at a place afterwards called the Hyblaean Megara. (Thuc. vi. 4.) Scymnus Chius follows a different tradition, as he describes the establishment of the Chalcidians at Naxos and that of the Megarians at Hybla as contemporary, and both preceding the foundation of Syracuse, 734 BC. Strabo also adopts the same view, representing Megara as founded about the same time with Naxos (735 BC), and before Syracuse. (Scymn. Ch. 271 76; Strab. vi. p. 269.) It is impossible to reconcile the two accounts, but that of Thucydides is probably the most trustworthy. Thus the foundation of Megara may be placed about 726 BC. Professor Miller, in her reinvestigation of ancient source materials has determined that they point to various dates of foundation from 758 BC (per the Chronikon of Eusebius) to 728 BC (from her reconstructions of dates from Thucydides). Of its earlier history we have scarcely any information, but it would appear to have attained a flourishing condition, as 100 years after its foundation it sent out, in its turn, a colony to the other end of Sicily, where it founded the city of Selinus, which was destined to rise to far greater power than its parent city. (Thuc. vi. 4; Scymn. Ch. 291; Strab. vi. p. 272.) Nothing more is known of Megara till the period of its destruction by Gelon of Syracuse, about 483 BC, who, after a long siege, made himself master of the city by a capitulation; but, notwithstanding this, caused the bulk of the inhabitants to be sold into slavery, while he established the more wealthy and noble citizens at Syracuse. (Herod. vii. 156; Thuc. vi. 4.) Among the persons thus removed was the celebrated comic poet Epicharmus, who had received his education at Megara, though not a native of that city. (Suda, under Ἐπίχαρμος; Diogenes Laërtius viii. 3.) According to Thucydides, this event took place 245 years after the foundation of Megara, and may therefore be placed about 483 BC. It is certain that Megara never recovered its power and independence. Thucydides distinctly alludes to it as not existing in his time as a city, but repeatedly mentions the locality, on the sea coast, which was at that time occupied by the Syracusans, but which the Athenian general Lamachus, during the expedition against Syracuse (415–413 BC), proposed to make the headquarters of their fleet; his advice was not taken, and the next spring the Syracusans fortified it. (Thuc. vi. 49, 96.) From this time we meet with repeated mention of a place named Megara or Megaris (Scyl. p. 4. § 6), which it seems impossible to separate from Hybla, and it is probable that the two were, in fact, identical. The site of this later Megara or Hybla may be fixed, with little doubt, at the mouth of the river Alabus (modern Cantera); but there seems much reason to suppose that the ancient city, the original Greek colony, was situated close to the remarkable promontory now occupied by the city of Augusta. It is difficult to believe that this position, the port of which is at least equal to that of Syracuse, while the peninsula itself has the same advantages as that of Ortygia, should have been wholly neglected in ancient times; and such a station would have admirably served the purposes for which Lamachus urged upon his brother generals the occupation of the vacant site of Megara (Thuc. vi. 49. ).

Археология

1891 жылы жүргізілген қазба жұмыстары батыс қала қабырғасының солтүстік бөлігін ашты, оның бір бөлігі бір мезгілде су тасқынына қарсы бөгет ретінде де қызмет еткен. Бұл Филипп Клювердің (Sicilia antiqua, Лейден, 1619) 133-бетінде айқындылығымен ерекшеленген. Сонымен қатар, 1500-ге жуық қабір зерттелген кең аумақты некрополь және ғибадатханадан табылган құрбандық заттарының жиынтығы да табылды. Порт қаланың солтүстігінде орналасқан. VII ғасырдың ортасында қала белгілі бір ретпен жоспарланған. Солтүстік және шығыс жағында стоалары бар агора пайда болды. Бұл – белгілі ең ерте заманғы агоралардың бірі.