Кіріспе
Мидың уақытша бөлігінің үш гирусының бірі Жоғары уақытша гирус (STG) – адам миының уақытша бөлігіндегі үш (кейде екі) гирустың бірі, ол бастың бүйірінде, сыртқы құлақтың үстінде орналасқан. Жоғары уақытша гирус мыналармен шектеледі:
жоғары бүйірлік сулькус;
жоғары уақытша сулькус (әрқашан бола бермейді немесе көрінбейді);
артқы жақтағы преокципитальды ойықтан бүйірлік сулькусқа дейін жүргізілген шартты сызық. Жоғары уақытша гирус мидың бірнеше маңызды құрылымдарын қамтиды, оның ішінде:
Бродманн аймағы 41 және 42, есту қабығының орналасқан жерін көрсетеді, бұл дыбысты сезінуге жауапты қабықтық аймақ;
Вернике аймағы, Бродманн аймағы 22, сөйлеуді өңдеуге маңызды аймақ, осылайша оны тіл ретінде түсінуге болады. Жоғары уақытша гирус дыбыстарды өңдеуге жауапты есту қабығын қамтиды. Нақты дыбыс жиіліктері есту қабығына тура орналасады. Бұл есту (немесе тонотоптық) карта бастапқы моторлық қабықтың гомункулус картасына ұқсас. Жоғары уақытша гирустың кейбір аймақтары жиіліктердің комбинацияларын өңдеуге, ал басқалары амплитуда немесе жиіліктегі өзгерістерді өңдеуге маманданған. Жоғары уақытша гирус Вернике аймағын да қамтиды, ол (көптеген адамдарда) сол жарты шардың ішінде орналасқан. Бұл тілді түсінудің негізгі аймағы. Жоғары уақытша гирус естуді өңдеуге, соның ішінде тілге қатысады, сонымен қатар әлеуметтік танудағы маңызды құрылым болып табылады. STG-нің әртүрлі бөліктері алдыңғы (aSTG), ортаңғы (mSTG) және артқы (pSTG) деп аталуы мүмкін.
The superior temporal gyrus (STG) is one of three (sometimes two) gyri in the temporal lobe of the human brain, which is located laterally to the head, situated somewhat above the external ear. The superior temporal gyrus is bounded by:
the lateral sulcus above;
the superior temporal sulcus (not always present or visible) below;
an imaginary line drawn from the preoccipital notch to the lateral sulcus posteriorly. The superior temporal gyrus contains several important structures of the brain, including:
Brodmann areas 41 and 42, marking the location of the auditory cortex, the cortical region responsible for the sensation of sound;
Wernicke's area, Brodmann area 22, an important region for the processing of speech so that it can be understood as language. The superior temporal gyrus contains the auditory cortex, which is responsible for processing sounds. Specific sound frequencies map precisely onto the auditory cortex. This auditory (or tonotopic) map is similar to the homunculus map of the primary motor cortex. Some areas of the superior temporal gyrus are specialized for processing combinations of frequencies, and other areas are specialized for processing changes in amplitude or frequency. The superior temporal gyrus also includes Wernicke's area, which (in most people) is located in the left hemisphere. It is the major area involved in the comprehension of language. The superior temporal gyrus is involved in auditory processing, including language, but also has been implicated as a critical structure in social cognition. Various parts of the STG might be referred to as anterior (aSTG), middle (mSTG), and posterior (pSTG).
Функция
Жоғарғы уақытша жиек бет әлпетіндегі эмоцияларды қабылдаумен байланысты. Бұдан әрі, жоғарғы уақытша жиек – бұл есту қабылдау үшін және сөздік қоры шектеулі немесе тіл сезімін дамытып жатқан адамдардағы тіл функциясы үшін маңызды құрылым. Жоғарғы уақытша жиек миндаль және префронталды қабықтан тұратын жолдың маңызды бөлігі болып табылады, олардың барлығы әлеуметтік таным процестеріне қатысады. Жоғарғы уақытша жиекпен қатар, уақытша жаңқаның алдыңғы және дорсальды бөліктері беттің көптеген өзгермелі ерекшеліктерін өңдеу қабілетімен байланысты. Нейробейнелеуді қолдана отырып жүргізілген зерттеулерде шизофрениямен ауыратын науқастардың жоғарғы уақытша жиегінде құрылымдық бұзылыстар бар екені анықталды. fMRI талдауы түсінікке негізделген мәселелерді шешу мен оң жақ алдыңғы уақытша жиектегі белсенділік арасындағы байланысты көрсетті, әсіресе «Аха!» деп аталатын кенеттен түсінікке келумен байланысты.
Әлеуметтік жағдай
Жоғары уақыттық гирус (STG) тілді түсіну үшін маңызды, бірақ зерттеулер оның "коктейльдік кеш" әсерінде функционалдық рөл атқаратынын да көрсетеді. Қатысушыларға әртүрлі деңгейдегі фондық шумен бес түрлі тыңдау жағдайы ұсынылған магнитоэнцефалографиялық зерттеу жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде, STG-нің "коктейльдік кеш" жағдайында назар аудару арқылы естілетін сөйлеу ағынымен күшті байланысы бар екені анықталды. Егер сөйлеу ағыны фондық шумен бұзылмаса, екі жақты байланыс байқалды, бірақ фондық шудың деңгейі артқан сайын байланыс сол жарты шарға тәуелді бола бастады.