Кіріспе

Мидың уақытша бөлігінің үш гирусының бірі Жоғары уақытша гирус (STG) – адам миының уақытша бөлігіндегі үш (кейде екі) гирустың бірі, ол бастың бүйірінде, сыртқы құлақтың үстінде орналасқан. Жоғары уақытша гирус мыналармен шектеледі:
жоғары бүйірлік сулькус;
жоғары уақытша сулькус (әрқашан бола бермейді немесе көрінбейді);
артқы жақтағы преокципитальды ойықтан бүйірлік сулькусқа дейін жүргізілген шартты сызық. Жоғары уақытша гирус мидың бірнеше маңызды құрылымдарын қамтиды, оның ішінде:
Бродманн аймағы 41 және 42, есту қабығының орналасқан жерін көрсетеді, бұл дыбысты сезінуге жауапты қабықтық аймақ;
Вернике аймағы, Бродманн аймағы 22, сөйлеуді өңдеуге маңызды аймақ, осылайша оны тіл ретінде түсінуге болады. Жоғары уақытша гирус дыбыстарды өңдеуге жауапты есту қабығын қамтиды. Нақты дыбыс жиіліктері есту қабығына тура орналасады. Бұл есту (немесе тонотоптық) карта бастапқы моторлық қабықтың гомункулус картасына ұқсас. Жоғары уақытша гирустың кейбір аймақтары жиіліктердің комбинацияларын өңдеуге, ал басқалары амплитуда немесе жиіліктегі өзгерістерді өңдеуге маманданған. Жоғары уақытша гирус Вернике аймағын да қамтиды, ол (көптеген адамдарда) сол жарты шардың ішінде орналасқан. Бұл тілді түсінудің негізгі аймағы. Жоғары уақытша гирус естуді өңдеуге, соның ішінде тілге қатысады, сонымен қатар әлеуметтік танудағы маңызды құрылым болып табылады. STG-нің әртүрлі бөліктері алдыңғы (aSTG), ортаңғы (mSTG) және артқы (pSTG) деп аталуы мүмкін.

Функция

Жоғарғы уақытша жиек бет әлпетіндегі эмоцияларды қабылдаумен байланысты. Бұдан әрі, жоғарғы уақытша жиек – бұл есту қабылдау үшін және сөздік қоры шектеулі немесе тіл сезімін дамытып жатқан адамдардағы тіл функциясы үшін маңызды құрылым. Жоғарғы уақытша жиек миндаль және префронталды қабықтан тұратын жолдың маңызды бөлігі болып табылады, олардың барлығы әлеуметтік таным процестеріне қатысады. Жоғарғы уақытша жиекпен қатар, уақытша жаңқаның алдыңғы және дорсальды бөліктері беттің көптеген өзгермелі ерекшеліктерін өңдеу қабілетімен байланысты. Нейробейнелеуді қолдана отырып жүргізілген зерттеулерде шизофрениямен ауыратын науқастардың жоғарғы уақытша жиегінде құрылымдық бұзылыстар бар екені анықталды. fMRI талдауы түсінікке негізделген мәселелерді шешу мен оң жақ алдыңғы уақытша жиектегі белсенділік арасындағы байланысты көрсетті, әсіресе «Аха!» деп аталатын кенеттен түсінікке келумен байланысты.

Әлеуметтік жағдай

Жоғары уақыттық гирус (STG) тілді түсіну үшін маңызды, бірақ зерттеулер оның "коктейльдік кеш" әсерінде функционалдық рөл атқаратынын да көрсетеді. Қатысушыларға әртүрлі деңгейдегі фондық шумен бес түрлі тыңдау жағдайы ұсынылған магнитоэнцефалографиялық зерттеу жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде, STG-нің "коктейльдік кеш" жағдайында назар аудару арқылы естілетін сөйлеу ағынымен күшті байланысы бар екені анықталды. Егер сөйлеу ағыны фондық шумен бұзылмаса, екі жақты байланыс байқалды, бірақ фондық шудың деңгейі артқан сайын байланыс сол жарты шарға тәуелді бола бастады.