Оңтүстік теңіздегі шытырман оқиғалар: Герман Мелвиллдің «Омоо» повесі
Omoo
Герман Мелвиллдің «Омоо» кітабы – Оңтүстік теңіздегі шытырман оқиғалар. 1847 ж. жарық көрген, «Typee» әңгімесінің жалғасы. Теңіз саяхаты, бүлік, Таити тұтқыны.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық жазушы Герман Мелвиллдің екінші кітабы, 1847 жыл.
Second book by American writer Herman Melville, 1847
«Омоо: Оңтүстік теңіздегі оқиғалар» – американдық жазушы Герман Мелвиллдің екінші кітабы, алғаш рет 1847 жылы Лондонда жарық көрген, және оның алғашқы Оңтүстік теңіздердегі «Тайпи» повесінің жалғасы, ол да автордың Оңтүстік Тынық мұхитындағы тәжірибесіне негізделген. Нуку-Хива аралынан шыққаннан кейін, басты кейіпкер кит аулау кемесіне мінеді, ол Таитиге бет алады, содан кейін бүлік шығады және экипаждың үштен бірі Таитиде түрмеге қамалады. 1949 жылы оқиға «Омоо Омоо, акула құдайы» атты фильмге бейімделді.
Omoo: A Narrative of Adventures in the South Seas is the second book by American writer Herman Melville, first published in London in 1847, and a sequel to his first South Seas narrative Typee, also based on the author's experiences in the South Pacific. After leaving the island of Nuku Hiva, the main character ships aboard a whaling vessel that makes its way to Tahiti, after which there is a mutiny and a third of the crew are imprisoned on Tahiti. In 1949, the narrative was adapted into the exploitation film Omoo Omoo, the Shark God.
Өмірбаян
Кітаптың негізі – автордың Оңтүстік теңіздердегі өмірінен алынған тәжірибелер. Ғалымдар Харрисон Хейфорд пен Уолтер Блэрдің мәлімдемесінше, 1842 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Австралияның «Люси Энн» кит аулайтын кемесі Мелвиллді Маркиза аралдарынан Таитиге жеткізген. Сол жерде кеме экипажы көтеріліс жасады. Ол туған жеріндегі түрмеде біршама уақыт өткізгеннен кейін, аралдарды аралап, соңынан алты айлық сапарға шығу үшін тағы бір кит кемесіне мінген. «Омоо» кітабының алғы сөзінде Мелвилл осы кітаптың автобиографиялық екенін, 1840 жылдардағы Тынық мұхитындағы өмірінен алынған естеліктерге негізделгенін және осы оқиғаларды отбасы мен достарына көп рет айтқанын жазған. Алайда, 1930 жылдардың соңында зерттеу жұмыстарын жүргізген ғалым Чарльз Робертс Андерсон Мелвиллдің тек естеліктеріне ғана сүйенбегенін анықтады және кітапты жазу үшін пайдаланған көптеген басқа да дереккөздерді ашты. Кейіннен Мелвилл зерттеушісі Харрисон Хейфорд осы дереккөздерді жан-жақты зерттеп, 1969 жылғы «Омоо» басылымының кіріспесінде автордың жұмысын қорытындылап, бұл процестің бұрын «Тайпиде» қолданылған тәжірибелердің қайталануы екенін көрсетті: «Ол фактілер мен даталарды өзгертіп, оқиғаларды кеңейтті, шетелдік материалдарды сіңірді, жаңа эпизодтар ойлап тапты және басқалардың жарияланған тәжірибелерін өзінің тәжірибесі ретінде көркемдеді. Бұл плагиат емес, себебі ол әрқашан мәтіндерді қайта жазып, алған үзінділерді жақсартатын. Ол алдымен естеліктері мен ойлап тапқандарына негізделген баяндаманы жазып, содан кейін бастапқы дереккөздерді пайдаланып, жазған тарауларын толықтырып, қолжазбаның әртүрлі бөлімдеріне енгізетін жаңа тараулар үшін материалдар қосты». «Тайпиге» қарағанда, Мелвилл осы кітабы үшін көптеген дереккөздерден үзінділер алып, қайта жазды. Осы дереккөздердің ең маңыздылары – Уильям Эллис, 1833 жылғы «Полинезия зерттеулері», Джордж Х. фон Лангсдорф, 1813 жылғы «Әлемнің әртүрлі аймандарына саяхаттар», Чарльз С. Стюарт, 1831 жылғы «АҚШ кемесі «Винсенспен» Оңтүстік теңіздерге сапар» және Чарльз Уилкс, 1845 жылғы «Америка Құрама Штаттарының зерттеу экспедициясының баяны».
The basis for the book are the author's experiences in the South Seas. According to scholars Harrison Hayford and Walter Blair, in August and September 1842, the Lucy Ann, an Australian whaleship, took Melville from the Marquesas Islands to Tahiti. There the crew revolted. After being imprisoned in the native jail, he strolled around the islands for some days, before embarking on another whaler for a voyage of six months. In the Preface to Omoo, Melville claimed the book was autobiographical, written "from simple recollection" of some of his experiences in the Pacific in the 1840s and strengthened by his retelling the story many times before family and friends. But scholar Charles Roberts Anderson, working in the late 1930s, discovered that Melville had not simply relied on his memory and went on to reveal a wealth of other sources he drew on in writing the book. Later, Melville scholar Harrison Hayford made a detailed study of these sources and, in the introduction to a 1969 edition of Omoo, summed up the author's practice, showing that this was a repetition of a process previously used in Typee: "He had altered facts and dates, elaborated events, assimilated foreign materials, invented episodes, and dramatized the printed experiences of others as his own. He had not plagiarized, merely, for he had always rewritten and nearly always improved the passages he appropriated first writing out the narrative based on his recollections and invention, then using source books to pad out the chapters he had already written and to supply the stuff of new chapters that he inserted at various points in the manuscript." To a greater extent than he did in Typee, Melville used several source books from which he took passages and rewrote them for his book. The most important of these source books are William Ellis, Polynesian Researches from 1833, George H. von Langsdorff, Voyages and Travels in Various Parts of the World from 1813, Charles S. Stewart, A Visit to the South Seas in the U. S. ship Vincennes from 1831, and Charles Wilkes, Narrative of the United States Exploring Expedition of 1845.
Сюжет
1842 жылы баяндаушы, Нуку Хива аралдарының жергілікті тұрғындары арасындағы "ыңғайлы тұтқындықтан" қашқаннан кейін, Сиднейден келген австралиялық кит аулау кемесінің экипажына қосылады. Ол өзінің есімін айтпайды, бірақ бір экипаж мүшесі оны "Тайпи" деп атайды. Кемеге мінген соң ол кемедегі хирургпен танысып, оның досы болады. Хирург кемешілер арасында "Ұзын Аруақ" деп белгілі, өте бойы биік әрі жіңішке адам еді.
In 1842, the narrator, having just escaped an “indulgent captivity” among the natives of Nuku Hiva, joins the crew of an Australian whaling ship from Sydney. He does not give his name, but one crew member calls him "Typee". Soon after coming aboard he meets and forms a friendship with the vessel’s surgeon, a tall thin man known to his crew mates as “Dr Long Ghost”.
Жазу стилі
Тайпимен салыстырғанда, Омоода жаңа стиль пайда болды, сыншы Уорнер Бертофф сипаттағандай, "ерекше және түпнұсқалы қолтаңба". Биограф Гершель Паркер баяндаушыны "күшті тартымды" деп санайды, себебі оқиғалардың күлкілі сипаты арқылы "жаңа сезімталдық пайда болды". Паркер бұл дамуды "тілдік шеберліктің жаңа деңгейі" деп атаған Мелвиллдің "Моби Дик" және кейінгі кітаптарындағы оның жетілген стилінің алғашқы белгілері болды. Бұған түрлі тарихи кезеңдер мен орындардан алынған бейнелерді біріктіру жатады. Мұның бір мысалын Омоо кітабының 27-тарауынан табуға болады, онда баяндаушы Таити портындағы кемеде Гудзон өзенінің жағасындағы қаланың атын көреді: "Бір сәтте-ақ, құрма ағаштары мен шыршалар, каноэлер мен қайықтар, шіркеу мұнаралары мен бамбуктар – бәрі қазіргі және өткеннің бір көрінісінде араласты". Тағы бір ерекшелік – Мелвиллдің шығармаларына Киелі кітаптың әсері. Бұл ойды бірнеше мысалмен түсіндіруге болады: 2-тарауда "серігі әлсіз сусынды жек көріп, күшті ішімдікке құмар болды" деген сөздер Римдіктерге 12:9-ға ұқсас; 14-тараудағы "Оған қасірет болсын" деген тіркес Киелі кітапта бірнеше жерде кездеседі, мысалы, Еремия 23:1-де; 40-тараудағы Кулу кейіпкері "қоңыр дауыс пен қыңырлаған қола сияқты" (Мелвилл 1 Коринфтіктерге 13:1-ден алған).
Compared to Typee, in Omoo a new style was emerging, of a "distinct and original signature," as critic Warner Berthoff describes it. Biographer Hershel Parker finds the narrator "powerfully attractive," because through the comical nature of the events "a new sensibility was emerging." Melville's "new command of language," as Parker calls this development, came with hints of what would be characteristic of his mature style in Moby Dick and later books. These include the merging of images from various historical times and places. Essentially, an example of this can be found in chapter 27 of Omoo, where the narrator sees on a ship in the harbor of Tahiti the name of a town along the Hudson river: "In an instant, palm trees and elms canoes and skiffs church spires and bamboos all mingled in one vision of the present and the past." Another emerging characteristic was the influence of Scripture on Melville's writing. A few examples suffice to illustrate this point: in chapter 2, the mate "abhorred all weak infusions, and cleaved manfully to strong drink" echoes Romans 12:9; "Woe be unto" him in chapter 14 repeats a biblical expression found in several places, for instance in Jeremiah 23:1; the character Kooloo in chapter 40 is "as sounding brass and a tinkling cynbal," which Melville took from 1 Corinthians 13:1.
Жариялану тарихы
1846 жылдың 18 желтоқсанында Мелвилл «Омоо» кітабын басып шығару үшін «Харпер Бразерс» компаниясымен келісімшартқа қол қойды, ал 30 желтоқсанда ол кітапты «Typee» кітабының британдық баспагері Джон Мюррейге ұсынды. Қаңтар айының бір күні баспагер Эверт Дьюикинк Мелвиллден «Омоо» кітабының бірнеше бетін жаңа «Литературный мир» журналында жариялауға рұқсат сұрады. 1 ақпанда американдық басылымның сынақ парақтары Лондонға жіберілді, онда Ливерпульдегі кеден үйі оларды бастапқыда пираттық деп танып, ұстап алды. Парақтар босатылып, 26 ақпанда Мюррей кітаптың авторлық құқығы үшін 150 фунт стерлинг төлеуді ұсынды, бұл оның бұрынғы кітабы үшін ұсынған сомадан 50 фунт стерлинг артық еді. Мелвилл бұл ұсынысты 31 наурыздағы хатында қабылдады, «жарияланбаған туындының 'нақты ақшалай құнын' қалай анықтауды білмейтінін» түсіндірді. 27 наурыз британдық басылымның ресми күні болды. «Омоо» кітабының 4000 данасы басылды, оның 2500 данасы екі бөлікке бөлініп, әрқайсысы жарты кронадан, ал қалғандары бір томдық қатты мұқабамен, алты шиллингтен сатылды. Автордың тілегі бойынша карта және дөңгелек диаграмма салынды. Мюррей «Typee» және «Omoo» кітаптарын өзінің «Үй және отарлар кітапханасына» қосты, ол бүкіл Британ империясында жинақ ретінде сатылды. Онда Мелвилл басқа белгілі жазушылармен бірге тізімге енгізілді, бұл оның сату көлемі мен беделі үшін маңызды кезең болды. «Он жылдар бойы кітапханада Мелвиллдің болуы оның алғашқы екі кітабының бүкіл әлемдегі ағылшын тіліндегі оқырмандардың екі-үш буыны арасында танымал болуын қамтамасыз етті». АҚШ-та кітап 1 мамырда Мюррей басып шығарған форматта қолжетімді болды. Екі томның әрқайсысы 50 центтен, ал матамен қапталған бір том 1,25 доллардан сатылды. Шілде айына дейін 5500 дана басылды, оның 2000 данасы қағаздан, 1800 данасы муслиннен жасалса, қалғандары парақ түрінде қалды. Орфография және пунктуациядағы айырмашылықтарды ескермегенде, екі басылым 79 тұста ерекшеленді, олардың көпшілігі жеке сөздерден тұрды.
On December 18, 1846, Melville signed a contract with Harper Brothers for the publication of Omoo, and on December 30, he offered the book to John Murray, the British publisher of Typee. Some day in January publisher Evert Duyckinck asked Melville for permission to publish some pages of Omoo in the new magazine Literary World, and on January 30 the title was registered in the Office of the District Court for the Southern District of New York. On February 1 proof sheets of the American edition were sent to London, where the customs house in Liverpool initially seized them as a piracy. The sheets were released and on February 26 Murray proposed to pay £150 for the copyright of the book, £50 more than he had offered for the previous book Melville accepted this offer in a letter of March 31, explaining that "he did not know how to determine the 'precise pecuniary value' of an unpublished work." March 27 was the official date of the British publication. 4,000 copies of Omoo were printed, 2,500 paperbound copies in two parts, each priced at half a crown, and the rest as a single hardbound volume, priced at six shillings. At the request of the author, a map was engraved, as well as a Round Robin diagram. Murray included both Typee and Omoo in his Home and Colonial Library which was marketed and sold as a collection throughout the British Empire. In it, Melville was listed together with other well known writers, an event that turned out to be an important watershed for both his sales and reputation. "Over the decades Melville's presence in the library insured the fame of his first two books with two or three generations of English readers all around the world." In the United States, the book was available on May 1, in the same formats as Murray issued them. The two paperbound volumes were priced at 50¢ each, and the single volume in a cloth casing cost $1.25. 5,500 copies were printed by July, 2,000 of which in paper, 1,800 in muslin, and the rest remained in sheets. Variants in spelling and punctuation aside, the two editions differed at 79 points, most of which were single words.