Кіріспе

Патагония Анд тауларында орналасқан мұздық. Перито Морено мұздығы (Lang es) – Аргентинаның оңтүстік-батысындағы Санта-Крус провинциясындағы Лос-Гласиарес ұлттық паркінде орналасқан. Оның бастауы Чилидің Магалланес аймағында. Бұл Аргентина Патагониясының ең маңызды туристік орталықтарының бірі. Мұздықтың ұзындығы бойынша, ол Чилимен ортақ Анд жүйесінде орналасқан Оңтүстік Патагония мұздығымен қоректенетін 48 мұздықтың бірі. Бұл мұздық әлемдегі тұщы судың үшінші ірі қоры болып табылады. Эль-Калафате қаласынан орналасқан Перито Морено мұздығына 19 ғасырда аймақты зерттеген және Чилимен арадағы халықаралық шекара дауында Аргентинаның территориясын қорғауда маңызды рөл атқарған Франсиско Мореноның есімі берілген.

Мәртебе

2020 жылдан бері мұздық солтүстік жағынан шегінуде, бұл климаттың өзгеруіне байланысты болуы мүмкін. Бұрын ол 20-шы ғасырдың соңы мен 21-ші ғасырдың басында тепе-теңдік күйін сақтаған сирек мұздықтардың бірі болды, себебі ол массасын жоғалту жылдамдығымен салыстырылатын жылдамдықпен жинақтады. Оның осылай ұзақ сақталу себебі мұздықтарды зерттеушілер арасында әлі де талқыланып жатыр. Перито Морено мұздығының ұшы кең, Аргентинадағы Аргентино көлінің су бетінен орташа биіктігі жоғары. Оның мұздың жалпы тереңдігі - .

Сынған

Мұздың салмағының қысымы мұздықты Аргентина көлінің ішкі фьордынан баяу итеріп, Магеллан түбегінің жағалауына жетеді және көлді екіге бөліп, бір жағынан Бразо Рико (Рико қолына), ал екінші жағынан Канал де лос Темпанос (Мұз таспасы арнасы) деп аталады. Судың шығуы болмағандықтан, көлдің Бразо-Рико жағындағы су деңгейі Аргентина көлінің негізгі бөлігінен 30 метрге дейін көтерілуі мүмкін. Кейде бөгеттің биіктігінен туындаған су қысымы мұздық кедергісін бұзып, керемет жарылысқа алып келеді, нәтижесінде Бразо-Рико бөлігінен Аргентина көлі мен Санта-Крус өзеніне судың көп мөлшері құйылады. Су Бразо-Рикодан шыққанда, судың көтерілген деңгейінің іздерін көрсететін жағалау ашылады. Бұл бөгет – мұздық – жарылыс циклі жылына бір реттен он жылға дейін қайталанады. Мұздық маусым мен желтоқсан аралығында ілгерілейді, ал желтоқсан мен сәуір аралығында кері шегінеді. Мұздық кедергісінің қалыптасуы күрделі процесс, себебі мұздық пен көл арасында кері байланыс механизмі бар, ол мұздық фронтының орналасу тербелісіне тұрақты түрде әсер етеді. Судың толуы және шығарылу процестерінде әртүрлі мінез-құлықтар байқалады, олар үш түрге бөлінеді: кенеттен, прогрессивті және шағын жарылыс. Кенеттен болатын жағдайда максималды шығын секундына 8000 м³-ге жетеді, ал кішігірім жағдайда тек 123 м³ шығарылады. 2018 жылы мұздықтың алдыңғы жағы 19 ғасырдың соңында қарама-қарсы жағалауға қарай жылжуды бастады. 1899 жылы Магеллан түбегінен 750 метр қашықтықта болды. 20 ғасырдың алғашқы бес жылында ол ілгерілеуін жалғастырып, 1917 жылы алғаш рет қолындағы бөлікті жауып, содан кейін бірінші жарылыс болды.

Кенеттен жарылатын жарылулар

XXI ғасырда 2004, 2006, 2008 және 2012 жылдардағы оқиғалар кенеттен су ағынының ұлғаюы ретінде жіктеледі. Ағынның ең жоғары деңгейі 5000 м³/с құрады және төрт күннен кейін көл деңгейімен теңесті. Бұл құбылысты шамамен 10 000 турист тамашалады. Құрылған үлкен келушілер орталығында мұздықтың оңтүстік беткейі мен шығысқа қарайтын жиегін көруге мүмкіндік беретін жаяу серуендеу жолы бар. Соңғы жылдары мұз үстіндегі трекинг-турлар аса танымал болды. Екі стандартты турдың бірі – шамамен бір жарым сағатқа созылатын «мини-трекинг», екіншісі – әдетте бес сағатқа дейін созылатын «үлкен мұз» бағдарламасы. Туристік фирмалар әдетте клиенттерге тіреуіштер (крампон) ұсынады. Кейде, түнгі сағат 8-ден кейін аймақ жабылып, көрермендердің көзінше мұз көпірі құламайды, мысалы, 2018 жылдың 11 наурызында болғандай. «Анд тауларының маржаны» немесе «Патагонияның драконы» деп те аталатын бұл түр, Gripopterygidae тұқымдасына жататын плеккоптера, Аргентина мен Чилидегі Патагония мұздықтарында мекендейді және өмірін толығымен мұзда өткізеді. Оның ұзындығы шамамен бір метрге жетеді және желмен әкелінетін мұзда тіршілік ететін бактериялармен қоректенеді. Бұл түр алғаш рет Упсала мұздығынан табылған және 1956 жылы Ауберт Виллинк сипаттаған. Оның сирек кездесуі, кішкентай мөлшері және экстремалды ортасы оның жойылып кеткеніне сендірді. Алайда, 2001 жылы Торрес-дель-Пайне мұздығында 20 метр тереңдікте қайтадан табылды және осы оқиғада экипаж оны «Патагония драконы» деп атады.