Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс футболшысы және жаттықтырушысы (1915–1996)
German football player and manager (1915–1996)
Хельмут Шён (15 қыркүйек 1915 – 23 ақпан 1996) – неміс футболшысы және жаттықтырушысы. Ол Батыс Германия ұлттық құрамасын төрт қатарынан Әлем чемпионаттарында жеткізгенімен, ең әйгілі болды, оның ішінде 1974 жылы жеңіске жетті, 1966 жылы финалда жеңіліске ұшырады және 1970 жылы үшінші орын алды. Сонымен қатар, оның командалары 1972 жылы Еуропа чемпионатын жеңіп алды, ал 1976 жылы финалда жеңіліске ұшырады.
Helmut Schön (15 September 1915 – 23 February 1996) was a German football player and manager. He is best remembered for his exceptional career as manager of the West Germany national team in four consecutive World Cup tournaments, including winning the title in 1974, losing in the final in 1966, and coming in third in 1970. In addition, his teams won the European Championship in 1972 and lost in the final in 1976.
Өмірбаян
Шон 1943 және 1944 жылдары Германия чемпионатын, ал 1941 және 1942 жылдары кубокты жеңіп алған «Дрезднер СК» командасында шабуылшы ретінде ойнады. Ол 1937-1941 жылдар аралығында ел құрамасы сапында 16 рет алаңға шығып, 17 гол соқты. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол туған жері Саксонияда, сол кезде Совет одағының басып алған Шығыс Германиясының бір бөлігі болған футбол менеджментімен мансабын бастады. 1950 жылы спортқа саяси араласу салдарынан Батыс Германияға қашуға мәжбүр болғанға дейін Саксония және Совет оккупациялық аймағының командаларын жаттықтырды. «Фридрихштадт» кезеңінде Гамбургтағы «ФК Сент-Паулиде» ойнаған ол енді «Герта БСК Берлин» командасының ойыншы-бапкері болып тағайындалды, құрамында бұрынғы бірнеше командаластары болды, бірақ маусым соңына дейін клубты тастап кетті. Шон Висбаденге дейін Кельнде лицензия алған бапкер болды. 1952-1956 жылдары ол 1954 жылғы әлем чемпионатына іріктеу турнирінде Батыс Германиямен кездескен тәуелсіз Саарланд құрамасын басқарды. Саар жері Батыс Германиямен біріккеннен кейін Шон 1964 жылғы қарашада Сепп Хербергердің көмекшісі ретінде Батыс Германия ұлттық құрамасына қосылды, кейін ол Хербергердің орнына бас жаттықтырушы болып тағайындалды. Шон басқарған Батыс Германия құрамасы 1966 жылы әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды (финалда Англияға 4:2 есебімен жеңілді), 1970 жылғы әлем чемпионатында үшінші орын алды, 1972 жылы Еуропа чемпионы (финалда КСРО-ны 3:0 есебімен ұтты), 1974 жылы әлем чемпионы (финалда Нидерландыны 2:1 есебімен ұтты) және 1976 жылы Еуропа чемпионатында күміс жүлдегер атанды (финалда Чехословакиядан пенальтилер сериясында жеңілді, қосымша уақыттан кейін). 1972 және 1974 жылдары Батыс Германияның жеңістерін қамтамасыз еткен Шонның қадамдарының арасында: Сепп Майерді негізгі қақпашы ретінде таңдау (кейіннен бұл шешімнің дұрыстығы айқын болды, бірақ сол кезде бұл күмәнді болған), 1970 жылғы құраманың көптеген ойыншыларын жаңа құрамнан шығару, Франц Беккенбауэрге либеро рөлінде ойнауға мүмкіндік беру және оны команда капитаны етіп тағайындау, жас қорғаушылар Берти Фогтс пен Пол Брайтнерді құрамға енгізу, Гюнтер Нетцердің айналасында орта алаңды құру және оның қабілеттерін жақсырақ пайдалану үшін команданың схемасын өзгерту, содан кейін 1974 жылғы құрамада Нетцердің орнын Вольфганг Овератқа беру. Шон әлем чемпионаттарында ең көп матч (25) және жеңіс (16) тіркеген бапкер ретінде рекордты ұстайды, сондай-ақ әлем чемпионаты мен Еуропа чемпионатын жеңген алғашқы бапкер болып табылады. Англиялық Уолтер Винтерботтоммен бірге ол төрт қатарынан өткен әлем чемпионаттарында бір ұлттық құраманы басқарған. Шон 1978 жылғы әлем чемпионатынан кейін зейнетке шығатынын және оның орнын көмекшісі Юпп Дервалл басатынын мәлімдеді. Командасы бұрыннан іріктеуден шығарылған Австрияға қарсы жарыстан сүрініп қалғандықтан, ол сәтті аяқтауға мүмкіндік алмады. Ұлттық құраманың 14 жылдық бапкері ретінде ол 139 матчта 87 жеңіс, 30 тең және 22 жеңіліс тіркеді. Футболға қосқан үлесі үшін Шон 1984 жылы ФИФА-ның Еңбегі үшін орденімен марапатталған алғашқылардың бірі болды.
Schön played as a striker for Dresdner SC, winning the German football championship in 1943 and 1944 as well as the cup in 1941 and 1942. He appeared 16 times for his country between 1937 and 1941, scoring 17 goals. After World War II he began his career in football management in his native state of Saxony, then part of Soviet occupied East Germany. He was in charge of coaching selections from Saxony and the Soviet occupation zone before political interference to the sport made him flee to Western Germany in 1950. Having played in Hamburg for FC St. Pauli even during his Friedrichstadt spell, he now was appointed player coach with Hertha BSC Berlin where he had several former teammates in his squad but left before the end of the season. Schön became a licensed coach in Cologne before managing Wiesbaden. Between 1952 and 1956, he was in charge of the then independent Saarland side, who met West Germany in qualification for the 1954 World Cup. When the Saarland was reunified with West Germany in 1956, Schön joined the West Germany national side as assistant to Sepp Herberger, whom he succeeded as manager in November 1964. Under Schön's leadership the West German teams were World Cup runners up in 1966 (lost 4–2 to England in the final), third in the World Cup of 1970, European champions in 1972 (defeated the Soviet Union 3–0 in the final), World Cup winners in 1974 (defeated the Netherlands 2–1 in the final), and European Championship runners up in 1976 (lost to Czechoslovakia in the final on penalty kicks, after extra time). Among the moves Schön made that enabled West Germany's triumphs in 1972 and 1974 were: selecting Sepp Maier as his automatic first string goalkeeper, a decision that seems obvious in retrospect but was not a given at the time; easing many of the veterans of the 1970 team out of the subsequent squad; allowing Franz Beckenbauer to play his preferred role as a sweeper, and appointing him team captain; introducing young fullbacks Berti Vogts and Paul Breitner into the team; building the midfield around Günter Netzer and switching the team's formation to better accommodate his skills; then replacing Netzer with Wolfgang Overath in the 1974 team. Schön holds World Cup records for both coaching the most matches (25) and the most wins (16), and was the first coach to win both a World Cup and a European Championship. He shares with England's Walter Winterbottom the distinction of managing the same national team at four consecutive World Cup tournaments. Schön gave notice that he would retire after the 1978 World Cup, to be replaced by his assistant Jupp Derwall. He was unable to go out on a high note as his team was knocked out of the competition by Austria, who had already been eliminated. During his 14 year tenure as national coach, his record was 87 victories, 30 draws and 22 defeats in 139 matches. For his contributions to association football as a coach, Schön became one of the inaugural recipients of the FIFA Order of Merit in 1984.