Кіріспе

Аутосомалық доминантты қатерлі ісік синдромы

Ли–Фраумени синдромы – сирек кездесетін, аутосомалық доминантты, мұрагерлік бұзылыс, ол сырқаттанушыларды қатерлі ісіктерге дамуға бейімдейді. Бұл синдромды алғаш рет 648 балалардың рабдомиосаркомасымен ауырған науқастардың медициналық жазбаларын және өлім туралы куәліктерін қарап шығудан кейін, екі американдық дәрігер – Фредерик Пей Ли және Джозеф Ф. Фраумени-кіші анықтаған. Синдром саркома, сүт безі, лейкемия және бүйрек үсті безі (SBLA) синдромы деп те аталады. Синдром p53 ісікке қарсы генінің ұрықтық мутацияларымен байланысты, ол жасуша циклын реттейтін және геномдық мутациялардың алдын алатын транскрипция факторын (p53) кодтайды. Мутациялар мұрагерлік болып табылуы мүмкін, немесе эмбриогенездің ерте кезеңінде немесе ата-ананың ұрықтық жасушаларының бірінде мутациялардың нәтижесінде пайда болуы мүмкін.

Презентация

Ли-Фраумени синдромы денеде ерте жаста қатерлі ісіктердің пайда болуымен, қатерлі ісіктердің түрлерінің кең ауқымымен және өмір бойы бірнеше қатерлі ісікке шалдығумен ерекшеленеді.

Клиникалық

Классикалық LFS қатерлі ісіктері – саркома, кеуде, ми және бүйрекүсті бездерінің қатерлі ісіктері – бұл синдромда кездесетін барлық қатерлі ісіктердің шамамен 80% құрайды. Кез келген инвазивті қатерлі ісік (тері қатерлі ісігін қоспағанда) даму қаупі 30 жасқа дейін шамамен 50% (жалпы халықта 1%), ал 70 жасқа дейін 90% жетеді. Осы синдромдағы барлық қатерлі ісіктердің 25% ерте басталатын кеуде қатерлі ісігіне тиесілі. Одан кейін жұмсақ тінді саркомалар (20%), сүйек саркомалары (15%) және ми ісіктері – әсіресе глиобластомалар (13%) келеді. Бұл синдромда кездесетін басқа ісіктер: лейкемия, лимфома және адренокортикальды карцинома. LFS синдромы бар әйелдердің шамамен 90% 60 жасқа дейін кеуде қатерлі ісігіне шалдығады, олардың көпшілігі 45 жасқа дейін пайда болады. Бұл синдроммен ауыратын әйелдерде өмір бойы қатерлі ісікке шалдығу қаупі шамамен 100% құрайды, ал ауыратын еркектерде бұл көрсеткіш 73% те жетеді. Бұл айырмашылық еркектердегі кеуде тінінің көлемінің кіші болуымен және әйелдердегі эстроген деңгейінің жоғарылауымен байланысты болуы мүмкін. Мутация тасымалдаушыларда саркома, әйелдердегі кеуде қатерлі ісігі және гематопоэтикалық қатерлі ісіктердің қаупі жалпы халықтан 100 есе артық. Бұл синдроммен байланысты екені дәлелденбеген, бірақ осы синдроммен байланысы бар деп есептелетін басқа ісіктер: меланома, Вилмс және басқа да бүйрек ісіктері, гепатоцеллюлярлық карцинома, гонадтық ұры жасушалары, бүйрекүсті без, асқазан, хориоидтық плекс, колоректаль және простата қатерлі ісіктері. Бүйрекүсті қабығының карциномы бар балалардың шамамен 80% және балалық шақтағы ми ісіктері бар балалардың 2-10% p53 мутациясын алып жүреді. Остеосаркомалардың 2-3%, рабдомиосаркомалардың 9% және бірнеше біріншілік ісігі бар науқастардың 7-20% p53 мутациясын көрсетеді. Бұл синдромның көптеген жағдайлары қатерлі ісіктің ерте басталуымен сипатталғанымен, кейбір жағдайлар өмірдің кейінгі кезеңдерінде де анықталған.

Менеджмент

Генетикалық кеңес беру және генетикалық тестілеу осы гендік мутацияның бар екенін растау үшін пайдаланылады. Мұндай адам анықталғаннан кейін, оған қатерлі ісікке ерте және жүйелі скринингтер ұсынылады, себебі Li–Fraumeni синдромымен ауыратын адамдардың болашақта тағы бір бастапқы қатерлі ісік даму қаупі жоғары (диагноз қойылғаннан кейін 30 жыл ішінде 57% жағдайда).

Ұсыныстар

Ересектер 25 жастан бастап колоректальды қатерлі ісікке реттелі тексеруден өтуі керек. Адамдар өз отбасындағы қатерлі ісіктің сипатына қарай, органдарға бағытталған қадағалаудан өтуі тиіс. Емшек қатерлі ісігінің қаупін азайту үшін профилактикалық мастэктомия жасау мүмкін.

Эпидемиология

Ли–Фраумени синдромы (ЛФС) сирек кездеседі; 2011 жылға дейін 500-ден астам отбасыда жағдайлар тіркелген. Синдром эпидемиологиялық тәсілді қолдану арқылы ашылды. Ли және Фраумени рабдомиосаркомамен ауыратын науқастардың бауырлары немесе туыстары балалық шақта саркомаға шалдыққан төрт отбасын анықтады, бұл отбасылық қатерлі ісік синдромын көрсетеді. TP53 гені, мутациядан зардап шегетін ген, осы тәсілмен анықтау ұсынылды. ЛФС отбасыларындағы қатерлі ісіктердің жартысынан астамы бұрын p53 генінің белсенділігін жоятын мутацияларымен байланысты болған, ал бір бастапқы зерттеуде Ли–Фраумени синдромымен ауыратын отбасылардан алынған ДНК үлгілері мутациялық TP53 генінің аутосомалық-доминантты түрде мұраға берілетінін көрсетті.