Кіріспе

Чероки дипломаты және Сүйікті әйел (шамамен 1738 – шамамен 1822 ж.)
Федералдық Төтенше жағдайларды басқару агенттігінің әкімшісі

Наньехи (чероки: ᎾᏅᏰᎯ), ағылшын тілінде Нэнси Уорд (шамамен 1738 – 1823 ж.) ретінде танымал, Чероки тайпасының Сүйікті әйелі және саяси көшбасшысы болды. Ол еуропалық американдықтармен бейбіт қатар өмір сүруді қолдады және өмірінің соңында Чероки тайпасының аңшылық жерлерін сақтап қалу қажеттігін айтты. Ол Чероки экономикасына сүт өнімдерін енгізгендігімен ерекшеленеді.

Өмір

Наньехи (мағынасы "серуендеуші") шамамен 1738 жылы чероки тайпасының бас қаласы Чотада (немесе "паналы қала") дүниеге келді. Бүгінде бұл аймақ Теннесси штатының оңтүстік-шығыс шекарасындағы Монро округіне кіреді. Оның анасы, Атакуллақұлдың қарындасы, Қасқыр руының мүшесі болған.

Сүйікті әйел және дипломат

Талива шайқасындағы іс-әрекеттері үшін чероки тайпасы оған Гигау (немесе "Сүйікті әйел") атағын берді. Бұл оны Чероки бас кеңесінің дауыс беру құқығы бар жалғыз әйел мүшесі етті. Наньехи Чероки және британдықтар мен еуропалық американдықтар арасындағы де-факто елші болды. Ол дипломатия өнерін анасының інісі, ықпалды басшы Аттакуллакулладан ("Кішкентай шебер") үйренген. 1781 жылы ол Теннессидегі Кішкентай Көгершін өзені бойындағы американдық қоныстарды талқылау үшін Джон Севьер басқаратын американдық делегациясымен кездескен чероки басшыларының бірі болды. Наньехи американдықтардың арасында әйел келіссөзшілердің болмауына таңқалды. Севьер де черокилердің мұндай маңызды жұмысты әйелге тапсырғанына қайран қалды. Наньехи оған былай деді: "Сендер әйелдерді ешкім деп есептейтініңізді білемін, бірақ біз – сіздердің аналарыңыз, сіздер – біздің ұлдарымыз. Біздің жалғыз тілегіміз – бейбітшілік, осы бейбітшілік мәңгілік болсын. Сіздердің әйелдеріңнің ұлдары біздікі болсын, біздің ұлдарымыз сіздікі болсын! Әйелдерің біздің сөзімізді естісін." Бір американдық бақылаушы оның сөзінің терең әсер еткенін айтты.

Чероки қоғамындағы өзгерістер

1760 жылдардың басында чероки тайпасы француздар мен үндістер соғысында (Еуропадағы Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка майданы) француздармен және олардың одақтастарымен шайқасып жатқан британдық отаршылармен одақтасты. Екі тараптың да Солтүстік Америкадағы жергілікті халықтардан одақтастары болды. Британдық америкалықтар көмектесудің орнына чероки тайпасын олардың жауларынан – крик және чоктоу тайпаларынан қорғаймыз деп уәде берді. Британдықтар чероки жерінде әскери бекеттер мен шекаралық посттар салды. Бұл посттарға бірте-бірте еуропалық америкалық қоныс аударушылар көптеп келе бастады. Ақ шекарашылдардың бір тобы қазіргі Батыс Вирджинияда британдықтарға Форт-Дюкесне (қазіргі Питтсбург) ие болуға көмектескен соң қайтып келе жатқан чероки тайпасының бір тобын өлтірді. Бұл оқиғаға ашуланған чероки тайпасы жауап ретінде 20-дан астам қоныс аударушыны өлтірді. Содан кейін екі жылға созылған қақтығыс басталды, оның барысында 1760 жылдың тамыз айында чероки тайпасы Теллико өзеніндегі Форт-Лодонды басып алды. Он жыл өткен соң, 1775 жылдың мамыр айында Делавэр, Мохок және Шоуни тайпаларынан келген елшілер тобы британдықтарға көмек көрсету үшін оңтүстікке бет алды. Британдықтар өздерінің бүлікші колонияларына қарсы соғыс үшін чероки және басқа тайпалардың қолдауын алуға тырысып жатқан болатын.

Революциялық соғыс жылдары

Чероки тайпасы Тәуелсіздік соғысы кезінде көптеген қиындықтарға тап болды. Көптеген тайпалар бастапқыда көтерілісші отаршылдарға қарсы британдықтармен одақтас болды. Олар еуропалық америкалық қоныс салушыларды өз жерлерінен қуғысы келді. Уордтың туысы, соғыс басшысы, Сүйреп жүрген каноэ, қоныс салушыларға қарсы британдықтармен одақтасқысы келді, бірақ Наньехи көтерілісшілермен бейбітшілік орнатуды қалады. 1776 жылдың шілде айының басында Уорд Холстон өзенінің жанында және Вирджиния шекарасында тұратын ақ қоныс салушылар тобын өз халқының шабуыл жасауы мүмкін екені туралы ескертті. Сол жылдың күзінде Каролина жеңіл атты әскерлері және Вирджиния корольдік шотландтары чероки қоныстарын жазалау үшін экспедиция ұйымдастырды, олардың салдарынан көптеген чероки қалалары, егістіктері мен қысқы азықтары өртенді. 1777 жылдың қаңтарында қиын жағдайға түскен чероки тайпасы бейбітшілікке келісіп, Теннесси штатының шығысындағы аң ауру жерлерін американдық шекарашыларға берді.

Тұтқыннан құтқару

Сүйікті әйел рөлінде Нэнси Уорд тұтқындарды босату билігіне ие болды. Ватуга елді мекендеріне чероки шабуылдарынан кейін, ол қазіргі Теннесси штатының Элизабеттон қаласында Уильям Биннің әйелі Лидия (Рассел) Бинді құтқарды. Ол Бинді үйіне алып, жараларын емдеп, денсаулығын қалпына келтірді. Сауыққан Бин Наньехиге жаңа тоқыма техникасын үйретті, ол кейін тайпадағы басқа әйелдерге үйретті. Чероки әйелдері киім тігу үшін өңделген тері, қолмен тоқылған өсімдік талшықтарынан жасалған мата, сондай-ақ саудагерлерден сатып алынған мақта немесе жүн маталарын пайдаланатын. Ауылдағы барлық әйелдер тайпа мүшелері үшін киім тоқып жасады. Лидия Бин елді мекеннен екі сүт сиырын қайтарып алды. Наньехимен бірге тұрғанда, ол чероки әйеліне сиырларды қалай күтуді, олардан сүт саууды және сүтті сүт өнімдеріне қалай өңдеуді үйретті. Мал мен олардың өнімдері аң аулау нашар болғанда чероки халқын асырады. Көптеген черокилер, құлдық жүйесін қабылдағандар, көбінесе Оңтүстік черокилері болды, олар мақта шаруашылықтарын дамыта бастады. 1780 жылы Уорд өз халқына қарсы жаңадан шабуылдар жасауды болдырмау үшін, Патриот әскерлеріне шабуыл туралы ескерту беруді жалғастырды. Халықты зерттеуші Харольд Фелтонның айтуынша, ол тіпті ашқан әскерлерге мал жіберген. 1781 жылдың шілдесінде Наньехи өз халқы мен американдықтар арасында бейбіт келісімге қол қойды. Батыс шекарада енді үлкен чероки қауіп-қатері болмағандықтан, Овермаунтин ерлері шығыс жағалауындағы отаршылдар мен Вашингтонның континенталды армиясын американдық революцияда британдық генерал Корнуоллистің әскерлеріне қарсы қолдау үшін көптеген адамдарды жібере алды. Ол басқа черокилермен бірге оңтүстікке қарай көшіп кетті. Нэнси Уорд Теннесси штатының оңтүстік-шығысында, Окоуи өзенінің (қазіргі Окоуи өзені) бойындағы Вомэнкиллер Фордта қонақ үй ашты. Оның соңғы жылдарында оған ұлы күтім жасады.

Өлім

Уорд 1822–1824 жылдары, чероки тайпасы қалған жерлерінен күштеп шығарылғанға дейін қайтыс болды. Ол және оның ұлы Файвкиллер Нэнси Уордтың мазарында, қазіргі Теннесси штатының Бенттон қаласының оңтүстігіндегі қонақүй орнынан алыс емес төбеде жерленген.

Мұра

Черокилердің ауызша тарихында айтылғандай, Наньехи өмірінің соңғы жылдарында "халқымыздың үлкен қатарының аяқпен батысқа қарай бет алғанын" бірнеше рет көреді. Аналар балаларын құшақтап, әкелер арқаларында кішкентай балаларымен, әжелер мен аталар үлкен бушақтарын арқаларына иеленіп келе жатыр. Олар батысқа қарай аттанғанда, олардың артынан "Унака" (Ақ сарбаздар) еріп келе жатқан. Олар жол бойы әлсіздердің, аурулардың, сапарды көтере алмағандардың денелерін қалдырып кеткен. Теннессидегі Американдық революцияның қыздарының бөлімі оның құрметіне аталды. 1923 жылы Теннесси штатының Чаттануга қаласындағы DAR-дың Нэнси Уорд бөлімшесі Бентон жеріндегі екі Уорд қабіріне ескерткіш орнатты. Полк округінің тарихи және генеалогиялық қоғамы өз генеалогиялық кітапханасында Нэнси Уорд бөлмесін ұстап тұрады. Теннесси штатының Полк окруғы Нэнси Уорд мұражайын ашу үшін қаржы жинауға тырысуда. Оңтүстік Каролина штатының құжаттары, Джеймс Мунидің "Черокилер тарихы, мифтері және қасиетті формулалары", сондай-ақ Дрейпер жинағында мәліметтер бар. Теодор Рузвельт өзінің 1905 жылғы "Батысты жеңу" кітабында оны еске алады. Джеймс Абрахам Уокер шамамен 1906 жылы жасаған Нэнси Уордтың мүсіні 1912 жылы сатылды. Ол 70 жылға жуық Теннесси штатының Грейнгер округіндегі зиратта тұрды, бірақ 1980 жылдардың басында ұрланды. 2024 жылы "Тұқымыңды іздеу" бағдарламасында чероки актері Уэс Студи оның тікелей ұрпағы екені анықталды.