Кіріспе

Аортаның коарктациясы (CoA немесе CoAo), сондай-ақ аорта тарылуы деп аталады, бұл аортаның тарылуымен туа біткен жағдай, әдетте, артериялық өзек (регрессиядан кейін артериялық байланыс) қосылатын жерде. Коарктация сөзі "сығу немесе тарту; тарылу" дегенді білдіреді. Коарктациялар көбінесе аорталық доғада кездеседі. Аорталық доға коарктациясы бар нәрестелерде кішкентай болуы мүмкін. Коарктация кезінде жүректің басқа да кемшіліктері болуы мүмкін, әдетте жүректің сол жағында пайда болады. Пациентте коарктация болғанда сол қарынша көбірек жұмыс істеуге мәжбүр болады. Аорта тарылғандықтан, аорта арқылы қанды дене төменгі бөлігіне жеткізу үшін сол қарынша қалыптыдан әлдеқайда жоғары қысым тудыруы керек. Егер тарылу жеткілікті түрде ауыр болса, сол қарынша коарктация арқылы қанды итеруге жеткіліксіз болуы мүмкін, нәтижесінде дене төменгі жартысына қан жеткізілмейді. Физиологиялық тұрғыдан толық пішінде үзілген аорталық доға ретінде көрінеді.

Белгілері мен симптомдары

Жеңіл жағдайларда балаларда бастапқыда ешқандай белгілер мен симптомдар байқалмауы мүмкін, ал олардың жағдайы өмірдің кейінірек кезеңінде ғана анықталуы мүмкін. Аорта коарктациясымен туған кейбір балаларда аорта стенозы, қарыншалар аралық қабырғасының ақаулары, ашық артериялық өзекше немесе митральді клапан аномалиялары сияқты қосымша жүрек ақаулары болуы мүмкін. Коарктация ұл балаларда қыз балаларға қарағанда шамамен екі есе жиі кездеседі. Ол көбінесе Тернер синдромы бар қыздарда кездеседі. Жеңіл тарылуларда (коарктация) симптомдар болмауы мүмкін. Егер симптомдар пайда болса, оларға тыныс алудың қиындауы, нашар тамақтану немесе тамақтануда қиындықтар, және дұрыс дамудың тежелуі жатады. Кейіннен балаларда қан ағынымен байланысты проблемалар мен жүректің үлкейюіне байланысты симптомдар дамуы мүмкін. Олар бас айну немесе тыныс алудың қиындауы, есінен тану немесе есінен тануға жақын болу, кеудеде ауыру, жоғары шаршағыштық немесе әлсіздік, бас ауруы немесе мұрыннан қан кету сезінуі мүмкін. Аяқтары мен табандары суық болуы немесе жаттығу кезінде аяқтарында ауыру сезімі (аралық клаудикация) болуы мүмкін. Қарын ішегі бариймен толтырылғанда, кері 3 немесе E белгісі көрінуі мүмкін, бұл стенозға дейінгі және стенозdan кейінгі кеңею аймақтарының көрінісін көрсетеді. Аорта коарктациясын магниттік-резонанстық ангиография арқылы дәл анықтауға болады. Жасөспірімдер мен ересектерде эхокардиограмманың нәтижелері нақты болмауы мүмкін. Аорта коарктациясының ауырлығын 3D-контрастты МРТ арқылы өлшенген аортаның ең кішкентай көлденең қимасының ауданы (дене бетінің ауданына қарай түзетілген), сондай-ақ фазалық контрастты магниттік-резонанстық томография арқылы өлшенген төменгі аортадағы орташа жүрек соғуына түзетілген ағынның тежелуінің жиынтығы бойынша бағалауға болады.

Алдын алу

Өкінішке орай, коарктациялардың алдын алу мүмкін емес, себебі олар көбінесе туған кезде болады. Коарктациядан зардап шегетін науқастар үшін ең жақсысы – ерте диагностикалау. Коарктацияға алып келуі мүмкін кейбір белгілер Тернер синдромы, екі жақшалы аорта клапаны және басқа да отбасылық жүрек аурулары сияқты патологиялармен байланысты. Кейбір жағдайларда, стент орнатылған немесе орнатылмаған күйінде, тарылған артерияны кеңейту үшін ангиопластика жасалуы мүмкін. Коарктация даму қаупі жоғары ұрықтар үшін жаңа, тәжірибелік емдеу әдісі зерттелді, онда анасы жүктіліктің 34 аптасынан кейін күніне үш рет (3 x 3-4 сағат) 45% оттегімен дем алады. Оттегі плацента арқылы ұрыққа беріледі, нәтижесінде ұрықтың өкпе тамырлары кеңейеді. Соның салдарынан ұрықтың қан айналымы жүйесі арқылы қан ағысы, соның ішінде жетілмеген дуга арқылы да қан ағысы артады. Тиісті ұрықтарда емдеудің шамамен екі-үш апталық кезеңінде аорта дугасының айқын үлғаюы байқалды. Ұзақ мерзімді нәтиже өте жақсы. Дегенмен, кейбір науқастарда бұрынғы коарктация орнында тарылу (стеноз) немесе кеңею пайда болуы мүмкін. Аорта коарктациясы түзетілмеген немесе түзетілген барлық науқастарға мамандандырылған туа пайда болған жүрек аурулары орталықтарында бақылау қажет.

Операциядан кейінгі асқынулар

Хирургиялық емдеу стеноздық сегментті резекциялау және қайта анастомоз жасауды қамтиды. Бұл операцияға тән екі асқыну – сол жақ қайталамалы нерв парализі және шилоторакс, себебі қайталамалы көмекейлік жүйке және көкірек түтік жақын орналасқан. Шилоторакс – қиын асқыну, және көбінесе ұзақ тізбекті май қышқылдарын жою және орта тізбекті триглицеридтермен толықтыру арқылы консервативті емдеумен шешіледі. Консервативті емдеу нәтиже бермесе, хирургиялық араласу көбінесе қажет болады. Флюоресцеин бояуы шилдің ағу орнын анықтауға көмектеседі.

Жанама әсерлер

Бұрын гипертония 140/90 мм рт.ст. қан қысымы деп анықталған, бірақ Американдық кардиология колледжі/Американдық жүрек қауымдастығының жұмыс тобы оны ересектерде 130/80 мм рт.ст. немесе одан жоғары қан қысымы деп қайта қарады. Бұл жүрек үшін ауыр проблема және көптеген басқа да асқынуларға әкелуі мүмкін. Нидерландтың Гронинген қаласында 120 коарктация жөндеуден өткен пациенттерді зерттеуде, жиырма тоғыз пациенттің (25%) өмірінің кейінгі жылдары жөндеуден кейін гипертония дамыды. Гипертонияға әкелетін көптеген факторлар болғанымен, коарктация жөндеуден өткен адамдар – операция жасалған жасына қарамастан – жалпы халықтан гөрі кейінірек өмірде гипертонияға ұшырау ықтималдығы әлдеқайда жоғары. Байқаусыз қалған созылмалы гипертония артериялық аймақта ертерек атеросклерозға және коарктация жөндеуден өткен пациенттердің уақыт өте келе жоғары деңгейде ертерек өліміне әкелуі мүмкін. Ишемиялық жүрек ауруы (ИЖА) коарктация жөндеуден өткен пациенттер үшін маңызды мәселе болып табылады. Процедурадан кейін көп жылдар өткен соң, жүрек ауруы коарктациямен ауыратын пациенттерге әсер ету ғана емес, сонымен қатар ауырлық деңгейі бойынша алаңдатарлықтай жоғары қарқынмен прогрессірлейді. Бір зерттеуде коарктацияға ұшыраған пациенттердің төрттен бірі жүрек ауруынан қайтыс болды, олардың кейбіреулері жас жаста қайтыс болды. Қан қысымы төменгі және жоғарғы аяқтар арасында >20 мм рт.ст. айырмашылықты көрсеткен кезде коарктацияның қайталануын (рекоарктацияны) анықтау үшін көптеген зерттеулерде клиникалық критерийлер қолданылады. Бұл процедура көбінесе нәрестелерде кездеседі және ересектерде сирек болады. Нәрестелердің 10,8% екі жасқа толмастан рекоарктациядан өтті, ал тағы 3,1% үлкен балалар рекоарктация жасады. Аорта коарктациясы бар адамдарда екі жапырақшалы аорта клапаны ауруы болуы мүмкін. Пациенттердің 20% - дан 85% - ы осы ауруға шалдыққан. Екі жапырақшалы аорта клапаны ауруы жүрек жеткіліксіздігіне үлкен үлес қосады, ол өз кезегінде коарктациямен ауыратын пациенттердің кейінгі өлімінің шамамен 20% құрайды.

Тарих

Бұл жағдай 20 ғасырдың ортасына дейін көбінесе анықталмаған еді. 1945 жылға дейінгі жағдай тарихы негізінен өлімнен кейінгі жазбалар арқылы түсінілді, оның алғашқы сериясы 1928 жылы жарияланды, онда 1791 жылға дейінгі жағдайлар қарастырылған. Аорта коарктациясына жасалған алғашқы хирургиялық операцияны Кларенс Крэфоорд пен Г. Найлин 1944 жылдың 19 қазанында Швецияның Стокгольм қаласында 12 жастағы балаға жасады. Әңгімелердегі тарихи мәліметтерде 1832 жылы Бейрутте жасалған қазба жұмысынан кейін француз ақыны Альфонс де Ламартиннің қызы Юлияға аорта коарктациясы диагнозы қойылған алғашқы жағдай сипатталған. Осы қолжазба әлі күнге дейін Ливан тауындағы маронит монастырінің бірінде сақтаулы.