Кіріспе

Жүрек соғуынан пайда болатын шу

Жүрек дыбыстары – жүрек соғуынан және оның арқасында жүректегі қан ағынынан туындайтын шулар. Атап айтқанда, бұл дыбыстар жүрек қақпақшалары жабылып қалғанда туындайтын турбуленттілікті көрсетеді. Жүрек аускультациясы кезінде дәрігер стетоскоп арқылы осы ерекше және айқын дыбыстарды тыңдай алады, олар жүрек жағдайы туралы маңызды есту деректерін ұсынады. Денсаулығы жақсы ересектерде екі қалыпты жүрек дыбысы болады, олар көбінесе әрбір жүрек соғуымен бірге естілетін «луб» және «дуб» деп сипатталады. Бұл – бірінші жүрек дыбысы (S1) және екінші жүрек дыбысы (S2), олар тиісінше атриовентрикулярлық және жартылай ай тәрізді қақпақшалардың жабылуынан пайда болады. Осы қалыпты дыбыстардан басқа, жүрек шуы, қосымша дыбыстар және S3 және S4 галоптық ырғақтар сияқты әртүрлі дыбыстар да болуы мүмкін. Жүрек шуы қан ағынының турбуленттілігінен туындайды және турбулентті ағын ретінде естілуі үшін камералар арасындағы қысымның айырмашылығы кемінде 30 мм сынқ бағанасы болуы керек. Ауру жағдайында қысымы жоғары камера қанды қысымы төмен камераға ағызады, бұл қысымның басымдығына байланысты солдан оңға немесе оңнан солға қарай қысымдық ауытқуға әкеледі. Турбуленттілік жүрек ішінде немесе сыртында пайда болуы мүмкін; егер ол жүректен тыс пайда болса, онда бұл турбуленттілік «шу» немесе тамырлық шу деп аталады. Шулар физиологиялық (қалыпты) немесе патологиялық (аномальды) болуы мүмкін. Аномальды шулар жүрек қақпақшасының ашылуын шектейтін стенозға байланысты болуы мүмкін, нәтижесінде қан ағыны арқылы турбуленттілік пайда болады. Аномальды шулар жарамсыз қақпақшалардың жабылу кезінде қанның кері ағылуына мүмкіндік беретін қақпақшалық жеткіліксіздік (регургитация) кезінде де пайда болуы мүмкін. Әртүрлі шулар жүрек циклының әртүрлі бөліктерінде естіледі, бұл шудың себебіне байланысты.

Бірінші жүрек дыбысы

Бірінші жүрек дыбысы немесе S1, "lub dub" дыбысының "lub" бөлігін құрайды және M1 (митральді клапанның жабылуы) және T1 (трикуспидтік клапанның жабылуы) компоненттерінен тұрады. Әдетте M1, T1-ден сәл бұрын болады. Ол қарыншалардың жиырылуының немесе систоланың басында трикуспидтік және митральді (бикуспидтік) клапандардың жабылуынан туындайды. Қарыншалар жиырыла бастағанда, әр қарыншадағы папиллярлық бұлшық еттер де жиырылады. Папиллярлық бұлшықеттер трикуспидтік және митральді клапандардың жапырақшаларына хорда тендиналары (жүрек талшықтары) арқылы бекітіледі. Папиллярлық бұлшықеттер жиырылғанда, хорда тендиналары тартылып, қанның жүрекшелерге кері ағып кетуін болдырмайды. Хорда тендиналары парашюттегі сымдар сияқты жұмыс істейді, клапан жапырақшаларына жүрекшелерге сәл көтерілуге мүмкіндік береді, бірақ жапырақша шеттерінің кері қайтуына және қанның кері ағылуына жол бермейді. Клапанды жабатын қысымды қарыншалардың жиырылуы тудырады, емес папиллярлық бұлшықеттердің өзі. Қарыншалардың жиырылуы АВ клапандары жабылуға және жартылай айлық клапандар ашылуға аздап бұрын басталады. Хорда тендиналарының кенеттен тартылуы және қарыншалардың жабық жартылай айлық клапандарға қарсы қысымы қанды жүрекшелерге қарай итеріп жібереді, ал парашют сияқты клапандар қан ағынын жапырақшаларында ұстап, клапанды күшпен жабады. S1 дыбысы клапандардың қан ағынын кенеттен тоқтатуынан туындаған қандағы дірілдеуден пайда болады. T1-дің қалыптыдан да кешігуі оң қарынша тармағының блокадасында естілетін S1-дің бөлінуіне себеп болады.

Тыныс алудың әсері

Ингаляция кеуде қуысының ішіндегі қысымды төмендетеді, бұл көбірек веналық қанның оң жақ жүрекке қайтуына жағдай жасайды (вакуум тәрізді әсер арқылы қанды оң жақ жүрекке тартады). Сондықтан, оң жақ жүрек шуылы әдетте ингаляция кезінде күшейеді. Кеуде қуысының ішіндегі қысымның төмендеуі (әлдеқайда теріс болуы) жүректің сол жағына кері әсер етеді, қанның айналымға шығуын қиындатады. Сондықтан, сол жақтан естілетін шуылдар ингаляция кезінде әдетте әлсірейді. Пациенттің аяқтарын 45 градусқа көтеріп, жатып қалғанда жүректің оң жағына веналық қанның қайтуын арттыру ингаляция кезінде болатын ұқсас әсерді тудырады. Ингаляция кезінде аускультация кезінде естілетін патологиялық емес S2-нің бөлінуі де мүмкін. Экcпирация кезінде гемодинамикалық өзгерістердің керісі жүреді: сол жақтан естілетін шуылдар әдетте экспирация кезінде күшейеді.

Мүнілерді өзгертетін шаралар

Жүректің қалыптан тыс дыбыстарының қарқындылығы мен ерекшеліктерін өзгерте алатын бірнеше шаралар бар. Бұл шаралар әртүрлі жүрек дыбыстарын ажыратуға және жүрек дыбысын тудыратын жүрек аномалиясын анықтауға көмектеседі.

Басқа да қалыпсыз дыбыстар

Жүрек соққысы – Жүрек соққысы дегеніміз, қазіргі заманғы инвазивті емес бейнелеу техникаларымен анықтауға болатын қысқа, жоғары жиілікті дыбыстар. Ұқыпты үскірік – Перикардит кезінде, яғни жүрек айналасындағы перикард қабынуында перикардтың ұқыпты үскірігі естіледі. Бұл – қабынып қалған перикардтың екі қабатының бір-біріне тиюінен туындайтын ерекше, сықырлайтын, жоғары жиілікті дыбыс. Ол жүрек жиырылғанда (систола) ең жақсы естіледі, бірақ көбінесе жүрек босаңсқанда (диастола) басында және соңында да естілуі мүмкін. Дене күйі мен тыныс алуға өте сезімтал және сағат сайын өзгеруі мүмкін.

Жүрек дыбыстарын жазу

Электрондық стетоскоптарды пайдалану арқылы жүрек дыбыстарын ноутбук немесе MP3 жазғыш сияқты сыртқы жазба құрылғысына тікелей шығарып жазуға болады. Сол қосылымды стетоскоптың құлаққаптары арқылы бұрын жазылған аускультацияны тыңдау үшін де пайдалануға болады, бұл шуларды және басқа да жүрек дыбыстарын егжей-тегжейлі зерттеуге, жалпы зерттеу мақсатында да, сондай-ақ нақты пациенттің жағдайын бағалауға да мүмкіндік береді.