Кіріспе
Адам жүрегінің сол қарыншасы мен аорта арасындағы клапан. Аорта клапаны – адам және көптеген жануарлар жүрегіндегі сол қарынша мен аорта арасында орналасқан клапан. Бұл жүректің төрт клапанының бірі және екі ай тәрізді клапанның бірі, екіншісі – өкпе клапаны. Аорта клапаны әдетте үш жапырақшадан тұрады, бірақ халықтың 1-2%-ында туа біткеннен екі жапырақшасы болады. Аорта клапаны – жүректегі қан жүйелік айналымға түсуден бұрын өтетін соңғы құрылым. Оларды сол коронарлық, оң коронарлық және коронарлық емес жапырақшалар деп атауға болады. Анатомия мамандары оларды дәстүрлі түрде сол артқы (сол коронарлық артерияның басталуы), алдыңғы (оң коронарлық артерияның басталуы) және оң артқы деп атайды.
The aortic valve is a valve in the heart of humans and most other animals, located between the left ventricle and the aorta. It is one of the four valves of the heart and one of the two semilunar valves, the other being the pulmonary valve. The aortic valve normally has three cusps or leaflets, although in 1–2% of the population it is found to congenitally have two leaflets. The aortic valve is the last structure in the heart the blood travels through before stopping the flow through the systemic circulation. They may be called the left coronary, right coronary and non coronary cusp. Anatomists have traditionally named them the left posterior (origin of left coronary), anterior (origin of the right coronary) and right posterior.
Функция
Сол жақ қарынша жиырылғанда (систола), сол жақ қарыншадағы қысым артады. Сол жақ қарыншадағы қысым аортадағы қысымнан жоғары көтерілгенде аорта клапаны ашылады, бұл қанның сол жақ қарыншадан аортаға шығуына жағдай жасайды. Қарынша систоласы аяқталғанда, сол жақ қарыншадағы қысым күрт төмендейді. Сол жақ қарыншадағы қысым төмендегенде, клапан шығысындағы вихрьдің инерциясы аорта клапанын жабуға себеп болады. Аорта клапанының жабылуы екінші жүрек дыбысының (S2) A2 компонентін құрайды.
Жетіспеушілік
Аорта клапанының жабылуы жүйелік қан айналымында жоғары қысымды сақтауға және сол жақ қарыншадағы қысымды төмендетуге мүмкіндік береді, соның арқасында өкпеден қан ағыны сол жақ қарыншаны толтыра алады. Аорта клапанының функциясын кенеттен жоғалту жедел аорталық реггитацияға (немесе жедел аорталық жеткіліксіздікке) және қалыпты диастолалық қан қысымының төмендеуіне алып келеді, бұл кең импульстік қысым мен күшті импульстерге себеп болады. Эндокард диастола кезінде қанмен қамтамасыз етіледі, сондықтан жедел аорта реггитациясы жүрекке қан ағынын азайтуы мүмкін. Осының салдарынан жүрек жеткіліксіздігі мен өкпе ісінуі дамуы мүмкін. Аорта жеткіліксіздігінің біртіндеп нашарлауы созылмалы аорта реггитациясына әкеледі, бұл жүрекке бейімделуге мүмкіндік береді (жедел аорта реггитациясынан өзгеше). Бұл бейімделу сол жақ қарыншаның кеңеюі және қалыпты толтыру қысымына оралу арқылы жүзеге асырылады.
Стеноз
Аорта клапанының толық ашылмауы, көбінесе кальцификация салдарынан туындаған аорта клапанының тарылуы, клапан арқылы қан ағысының жылдамдығының артуына және қысым градиентінің үлкеюіне алып келеді. Аорта тарылуының диагнозы осы градиенттің мөлшерін анықтауға байланысты. Бұл жағдай сол қарыншаның гипертрофиясына да себеп болады.
Клиникалық маңызы
Жұмыс істейтін жағдайдағы клапан қалыпты физиологияны қамтамасыз етеді, ал клапанның жұмыс істемеуі сол жақ қарыншаның гипертрофиясына және жүрек жеткіліксіздігіне алып келеді. Дисфункционалды аорта клапандары көбінесе шаршаңқылық, әлсіздік және физикалық күш салу кезінде тыныс алудың қиындығы сияқты белгілермен жүрек жеткіліксіздігі ретінде білінеді. Аорталық рефлюкстің (кері ағымның) жиі кездесетін себептері – аортаның кеңеюі, бұрынғы ревматизм, инфекциялық эндокардит сияқты инфекциялар, аорта клапанының дегенерациясы және Марфан синдромы. Аорталық стеноз (тарылу) ревматизм және дегенеративті кальцификация салдарынан да туындауы мүмкін. Ең көп кездесетін туа біткен жүрек ақауы – Тернер синдромында жиі кездесетін екі жапырақшалы аорта клапаны (екі жапырақшаның бірігуі). Диагноз қойылғаннан кейін клапанды жөндеу немесе ауыстырудың екі мүмкіндігі бар.
Аорталық клапанды жөндеу
Аорта клапанын жөндеу немесе аорта клапанын қайта құру – бұрынғы және жұмыс істемей қалған аорта клапанының пішіні мен қызметін қалпына келтіруді білдіреді. Көбінесе ол аорталық кері ағымын (регрюгитацияны) емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар, аорта аневризмасын емдеу үшін, немесе сирек жағдайларда туа біткен аорта стенозын емдеу үшін қажет болуы мүмкін.
Аорталық клапанды ауыстыру
Аорта клапанын ауыстыру – туа пайда болған клапанды протездік клапанмен алмастыру. Дәстүрлі түрде бұл хирургиялық процедура (хирургиялық AVR немесе SAVR) болған, бірақ катетер арқылы протездік клапанды енгізу арқылы жасалатын, транскатетерлік аорта клапанын ауыстыру (TAVR) немесе TAVI транскатетерлік аорта клапанын имплантациялау сияқты хирургиялық емес нұсқа да бар. SAVR мен TAVR арасындағы таңдау көбінесе ашық жүрек хирургиясының тәуекеліне және басқа ашық жүрек хирургияларының көрсеткіштеріне (мысалы, коронарлық шунттау, басқа клапандық дисфункция) байланысты. Бенталл процедурасы – аорта клапаны, аорта тамыры және жоғары көтерілетін аорта бір операцияда ауыстырылатын хирургиялық процедураның бір түрі. Жасанды жүрек клапандарының екі негізгі түрі бар: механикалық және тіндік. Механикалық клапандар металдан жасалады және уақыт өте келе өзгеріп дамыған ("доп және тор", "екі жапырақ"). Механикалық клапандарда клапанға қан ұюының алдын алу үшін өмір бойы антикоагулянттар қолдану қажет, себебі қан ұюы эмболияға, көбінесе инсультқа әкелуі мүмкін. Бұл әдіс әдетте жас адамдарға артық тиеді, өйткені олар тіндік клапандарға қарағанда ұзақ қызмет етеді. Бұл клапандардың пішіні қалыпты жүрек клапандарына ұқсамайды. Тіндік жүрек клапандары көбінесе жануарлар тіндерінен жасалады, жануарлар жүрек клапанының тінінен немесе жануарлар перикардының тінінен, көбінесе шошқадан. Тіндер қабылдануын және кальцификацияның алдын алу үшін антигендерді алып тастау арқылы алдын ала өңделеді. Бұл клапандар қалыпты клапандарға ұқсас, оларда жапырақтары мен синустары болады. Жануарлар тінінен жасалған клапандарға баламалар бар. Кейбір жағдайларда адамның аорта клапанын имплантациялау мүмкін. Бұлар гомотранспланттар деп аталады. Гомотрансплант клапандарын пациенттер сыйлайды және пациент қайтыс болғаннан кейін алынады. Гомотрансплант клапандарының қызмет ету мерзімі шошқа тінінен жасалған клапандармен шамалас болуы мүмкін. Аорта клапанын ауыстырудың тағы бір әдісі – Росс процедурасы (Дональд Росс атымен) немесе өкпе автотрансплантаты. Росс процедурасы хирургиялық операцияға барып, аорта клапанын алып тастап, оны пациенттің өзінің өкпе клапанымен ауыстыруды қамтиды. Содан кейін пациенттің өкпе клапанын алмастыру үшін өкпе гомотранспланты (қаза болған адамнан алынған өкпе клапаны) немесе клапандық протез қолданылады. Алғашқы минималды инвазивті аорта клапанының хирургиялық операциясы 1996 жылы Кливленд клиникасында жасалды.
Эндокардит
Эндокардит - жүректің инфекциясы және көбінесе жүрек клапандарының үстінде өсімділер пайда болады. Аорта клапанына да әсер етуі мүмкін, бірақ ол ең көп кездесетін жер емес.
Бағалау
Аорта клапанын бағалау бірнеше тәсілмен жүзеге асырылуы мүмкін. Стетоскоппен тыңдау (аускультация) жылдам және оңай. Ол екінші жүрек дыбысына A2 компонентін қосады және тыныс алу кезінде ("бөліну") өзгереді. Трансторакалды эхокардиография (ТТЭ) алғашқы тексеру ретінде қолданылады, себебі ол инвазивті емес. ТТЭ арқылы клапанның дисфункциясын бағалау үшін стеноз және жеткіліксіздіктің дәрежесін анықтауға болады. Аорта стенозы және жеткіліксіздігі үшін трансэзофагеалды эхокардиография жиі қолданылмайды, өйткені зонд пен аорта клапаны арасындағы бұрыш оптималды емес (көріністің ең жақсы терезесі – трансгастральды көрініс). Клапанды бағалау үшін МРТ және КТ қолданылуы мүмкін, бірақ ТТЭ-ге қарағанда одан әлдеқайда сирек қолданылады. Клапан арқылы максималды жылдамдықты, клапан ашылуының ауданын, кальцификацияны, морфологияны (үш жапырақты, екі жапырақты, бір жапырақты) және клапанның мөлшерін (сақина, қуыстар, синотубулярлық қосылыс) анықтау – аорта клапанын бағалау кезіндегі жиі қолданылатын параметрлер. Аорта клапанын инвазивті түрде өлшеу жүрек катетеризациясы кезінде жүзеге асырылуы мүмкін, онда сол қарынша мен аортадағы қысым бір уақытта өлшенеді.