Кіріспе
1953 жылы Моррис Энгель мен Реймонд Абрашкиннің түсірген «Кішкентай қашқын» фильмі – 1953 жылғы американдық тәуелсіз драмалық фильм. Оның сценарийін Реймонд Абрашкин (Рей Эшли) Моррис Энгель және Рут Оркин бірлесіп жазды, ал режиссурасын да олар бірлесіп жүзеге асырды. Фильм Кони аралында жалғыз қалған баланың оқиғасын баяндайды. Басты рөлде Ричи Андруско, ал оның үлкен ағасын Ричард Брюстер сомдады. Фильм 14-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетіліп, «Күміс арыстан» сыйлығымен марапатталды және 26-шы «Оскар» сыйлығының «Ең үздік сценарий» номинациясына ұсынылды. Француз жаңа толқынына ықпал еткен бұл фильмді қазіргі киносыншылар натуралистік стилі мен басты рөлдерде кәсіби актерлерді емес, жаңадан бастағандарды пайдаланғаны үшін маңызды туынды деп санайды. 1997 жылы Конгресс кітапханасы оны «мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар» деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізді. Бұл фильм Энгельдің үш көркем фильмінің біріншісі және ең танымал туындысы. Одан кейін 1956 жылы «Махаббат пен қант конфетері», ал 1957 жылы түсіріліп, 1960 жылы көрсетілген «Тойлар мен сәбилер» фильмдері жарық көрді. Үш фильм де стильдік тұрғыдан ұқсас және қолмен ұсталатын 35 мм камералармен түсірілген. «Кішкентай қашқын» және «Махаббат пен қант конфетері» фильмдерінде қолданылған камералар дыбысты жазбауға мүмкіндік бермегендіктен, диалогтар мен дыбыс эффектілері түсірілімнен кейін дубляждалды. Ал «Тойлар мен сәбилер» фильмі портативті камерамен түсірілген алғашқы көркем фильм болып табылады, ол синхронды дыбыс жазуға мүмкіндік берді.
Little Fugitive is a 1953 American independent drama film co written and co directed by Raymond Abrashkin (credited as Ray Ashley), Morris Engel, and Ruth Orkin, which tells the story of a child alone on Coney Island. It stars Richie Andrusco as the title character, and Richard Brewster as his older brother. The film was screened at 14th Venice International Film Festival, where it was awarded the Silver Lion, and nominated for Best Writing, Motion Picture Story, at the 26th Academy Awards. An acknowledged influence on the French New Wave, the film is considered by modern day critics to be a landmark film because of its naturalistic style and groundbreaking use of nonprofessional actors in lead roles. In 1997, it was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as being "culturally, historically, or aesthetically significant". The film is the first and best known of Engel's three feature films. It was followed by Lovers and Lollipops in 1956 and Weddings and Babies, which was filmed in 1957 and released in 1960. All three films were stylistically similar and were filmed with hand held 35 mm cameras. The cameras used for Little Fugitive and Lovers and Lollipops did not record sound, so the dialogue and sound effects had to be dubbed subsequent to filming, but Weddings and Babies holds the distinction of being the first fictional feature filmed with a portable camera that allowed for synchronized sound.
Сюжет
Жеті жасар Джоуи Нортон Бруклиндегі төменгі орта таптағы бір пәтерде тұрады. Жаз бойы ағасы Ленни жесір анасы жұмыс істегенде оған қарау керек, бұл Ленниді біршама ренжітеді. Джоуи жылқыларды жақсы көреді және Ленни мен оның достарымен ойнағанды жақсы көреді, бірақ олар оны жиі таңдап алады. Леннидің он екінші туған күні ол Гармоника мен ақша алады, оны Кони Айлендке жұмсайды, ал келесі күні ол достары Гарри мен Чарлимен бірге барады. Алайда ол Джоймен бірге түскі асқа келгенде, олар әжелерінің ауырып қалғанын және аналары бір күнге оны күтіп-бағу үшін кететінін біледі, бұл Ленниге Кони Айлендке сапарын кейінге қалдыруға тура келеді, сондықтан ол үйде қалып, Джойге бөбектермен қамқорлық жасай алады. Ленни өз достарына жаңалықты айтып береді, олар Джоуиді өлтірудің түрлі таңғажайып және қорқынышты жолдарын ойлап тауып, ойын ойнауға шешім қабылдайды. Гарри әкесінің мылтығын ұрлап алады, Ленни Джоуиді бос жерге алып келіп, оны көреді. Үлкендер тек пантомимамен атыс жасайды, бірақ Джоуи кезегі келгенде, Гарри камераға оқ салады. Джоуи ату кезінде көзін жабады, ал Ленни көйлегіне кетчуп салып, өзін атып алғандай етіп көрсетеді. Чарли мен Гарри Джойге жасырынып қашуды айтады, полицияға хабарлаудан бұрын оған бір сағат уақыт береміз дейді. Джоуи Ленниге анасы қалдырған алты долларды алып, азық-түлік сатып алады да, кетеді. Көшедегі полиция қызметкерлері қорқытып, Джоуи Кони Айлендке баратын пойызға түседі. Ол атпен жүреді, суретке түседі, карнавал ойынын ойнайды және көп тағам сатып алады. Ол поникке мініп, оны төлеуге жеткілікті ақшасы жоқ, оны құлатып тастайды. Жағажайға жеткеннен кейін Джоуи бос шыны бөтелкелерді жинап жүрген баланы көреді. Ол не істеп жатқанын білмесе де, Джоуи көмектесе бастайды, ал бала әр бөтелке үшін бес цент депозитті жағалау астындағы стендте сатып алуға болатынын түсіндіреді. Жігіттің ағасы Жоуимен қарапайым бастапқы жолдан түскен ақшаны бөлісуге рұқсат бермейді, сондықтан Джоуи пониге мініп ақша табу үшін өздігінен жолға шығады. Ол бөтелкелерді жинау мен понилерге мініп жүреді, бірақ поникте жұмыс істейтін жақсы жігіт Джей Джоуиге кім қарап отырғанын сұрайды, бұл оны қорқытып, қашып кетуге мәжбүр етеді. Джоуи кешке дейін Кони Айлендте бекер жүріп, ал келесі күні таңертең де жағажайдың астында ұйықтап жатыр. Ол Джей жұмысқа келгенде пониде жүреді, бұл жолы Джей Джойге жұмыс ұсынды деген сылтаумен Джойдің мекенжайын алады. Джей Джойдің телефон нөмірін қарап, Ленниге Джойдің қайда екенін айтады, бірақ Джой Джейдің телефоннан қайтып келе жатқанда полиция қызметкеріне сәлем беріп жатқанын көріп, қайтадан қашады. Ленни пониге мініп, Джоуиның жоғалғанын білгенде, ол кіші інісін іздеуді бастайды. Бір кезде ол Джойді парашютпен секіруден көріп, жағажайдағы көпшілік арасында жоғалтады. Ақырында жаңбыр жаңбыр жағажайды тазартады, Ленни Джоуидің бөтелкелерді жинап жатқан жалғыз тұлғасын көреді. Ағалары үйлеріне апалары қайтып келгенше бірнеше минут бұрын барады. Ол кеткеннен бері олар тек үйде отырып, теледидар көріп отыр деп ойлап, келесі демалыс күндері оларды Кони аралына таза ауамен шығарып жібереді.
Қалыптастыру жазбалары
Джоуидің басты кейіпкерін Ричи Андруско ойнады, ол ешқашан басқа фильмде түспеген кәсіби емес актер, ал көптеген басқа рөлдерді де кәсіби актерлер емес адамдар сомдады. Режиссер, сценарист және монтажшы Рут Оркин жағажайда баласы бар әйел рөлінде шағын эпизодта ойнады. Кейін актер Джей Уильямс режиссер, сценарист және продюсер Раймонд Абрашкинмен бірлесіп "Дэнни Данн" атты жасөспірімдерге арналған ғылыми-фантастикалық романдар сериясын жазды. Кони-Айлендтегі фотографты Уилл Ли ойнады, ол кейін "Сезам көшесі" сериалында Мистер Хупер рөлімен танылды.
Өндіріс жазбалары
Фильм Кони-Айленд пен Бруклинде, ерекше жасырын белбеулі камераны қолданып түсірілді. Бұл Энгельге үш аяқты штатив немесе үлкен түсірілім тобынсыз жұмыс істеуге мүмкіндік берді, сондай-ақ мыңдаған нью-йорктіктерді олардың білмеуіне жағажайға келгендей актерлер ретінде пайдалануға болатын. Бұл жаңашылдық "Little Fugitive" фильмінің мүмкін болуының "шынайы себебі" болды. Камераны Steadicam-нің прототипі деп санауға болады, және оны Энгель мен оның досы, өнертапқыш Чарли Вудрафф жасаған. Чарли Вудрафф – екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери фотограф, Энгель оны "механикалық және инженерлік гений" деп атаған. Стенли Кубрик және Жан-Люк Годар сияқты режиссерлер осы ерекше камераны қарызға алуға ұмтылған деген ақпарат бар.
Энгельдің бірегей фотоаппараты
Энгель 1939 жылы досы Пол Страндтың «Туған жер» фильмі үшін 100 футтық пленка орамдарын пайдаланып, шағын 35 мм-лік Bell and Howell Eyemo камерасымен бір минутқа жуық фильм түсіруді сұрағанда, тәжірибелі фотожурналист болған. Бірақ Страндтың қолмен ұстауға арналған камераны ауыр металл негізге орнатып, одан әрі ауыр ағаш үш аяққа бекіткеніне ол көңілі қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскери фотограф болған, бірақ соғыс жылдары жауынгерлік түсірілімдерге арналған аккумуляторлық 35 мм-лік қолмен ұсталатын Cunningham Combat Camera туралы білуі мүмкін. Үлкен, төртбұрышты камера мылтық сияқты орнатылып, екі жағынан тұтқалармен оператордың кеудесіне жақын ұсталатын, ал көріс жоғары орналасқан видоискатель арқылы жүзеге асырылатын. 200 футтық пленка катушкасымен ол екі минут бойы түсірілім жүргізе алатын. Әскерилер қолданған тағы бір маңызды кинокамера – Bell and Howell Eyemo, ол көзге жақын ұсталып, 20 секундтық түсірілімге мүмкіндік беретін камера болды. Соғыстан кейін Энгель және әскери қызметте танысқан инженер Чарльз Вудрафф Каннингэм камерасын азаматтық мақсаттар үшін әлдеқайда кішірек камераға қайта жабдықтап, өзгертті. Энгель түсіндірді: «Мен үшін жасалған бұл камера шағын 35 мм-лік, қолмен ұсталатын, иыққа сүйеніп тұратын, қос тіркеу штифтерімен және екі линзалы іздеу және оптикалық жүйесі бар камера болды». Ол Каннингэмнің 35 мм 200 футтық алмастырылатын пленка катушкаларын пайдаланды, олар линза, мотор, затвор және видоискательден тұратын камера корпусымен пленка қақпасында кездесетін. Бір-бірімен байланыстырылған екі линза видоискатель линзасы мен камераның бірдей фокусқа келтірілуін қамтамасыз етті, дәл Энгельдің сүйікті фотокамерасы Rolleiflex сияқты. Rolleiflex сияқты, видоискатель де жоғарыдан қаралатын. Бетке қарағанда белге жақын ұсталғандықтан, камера Eyemo-ға қарағанда тұрақтырақ және көзге түспейтін болды. «Жай ғана иық белбеуінің көмегімен, - деді Энгель, - мен «Шағын қашқын» фильмінің эстетикалық және мобильдік стилінің негізі болған камераға ие болдым». Кино сабақтарын жүргізуші Джоэл Шлемовиц былай деді: «Кони-Айлендтің жағажайларында, ойын-сауық орындарында қашқан жас бала туралы фильмнің сюжеті осы көзге түспейтін камераның артықшылықтарына сай келетін жағдайларда түсіруге мүмкіндік берді. Rolleiflex-тен алынған кеуде деңгейіндегі конфигурация фильмге бала актермен визуалды байланыс сезімін беруге көмектесті, камераны жасөсперімнің әлемге қарауындай бір деңгейге орналастырды».
Сыни жауап
Фильм алғашқы жарық көрген кезде сыншылардың жоғары бағасына ие болды. Франсуа Труфо «400 соққы» (1959) фильмін түсіргенде оның спонтанды өндіріс стилінен шабыттанды және жылдар өткен соң «Егер жас американдық Моррис Энгель болмағанда, ол бізге тәуелсіз өндіріс жолын көрсетпегенде, біздің Жаңа толқынымыз ешқашан пайда болмас еді [осы] керемет фильм арқылы» деді. Қазіргі заманғы сыншылар да фильмді жоғары бағалаған. Денис Шварц оны «Кішкентай бюджетте, бір топ фотографтар жасаған тамаша инди классикасы» деп атады. Бұл 1950 жылдардың қалалық балалық шақтың тазалығын толыққанды бейнелейтін әсерлі, лирикалық комедиялық драма. [ ] Диалогтар аз болды, оқиғаның мақсаты жоқ, фильмде драма жетіспеді, балалар өте қарапайым болды және олардың мәселесі ұсақ-түйек еді, дегенмен бұл әдемі түсірілген фильм әлемді қызығушылық пен қорқынышпен қараған баланың көзімен көрсетіп, ұмытылмас әсер қалдырды. Олардың шынайы күш-жігері көрініс тапқандықтан, көруге көңіл көтеріңкі болды. Энгель 2005 жылы қайтыс болғаннан кейін фильм Нью-Йоркте көрсетілгенде, киносыншысы Джошуа Лэнд: «Кішкентай қашқын – өткен Бруклиннің әдемі түсірілген құжаты. Мұндағы драма түйіршікті қара-ақ кинематографияда, күннің үздіксіз қозғалысынан туындаған жарық өзгерістеріне ден қоюда жатыр. Бұл – «Ой, жігіттер!» деген кезеңнің атмосферасымен және каубойлар мен жылқылар, комикстер мен бейсболдың мифтік бейнелерімен толы Американың қалалық өмірінің маңызды бір бөлігі» деп жазды. Rotten Tomatoes сайтында фильмнің мақұлдау деңгейі 45 сынға негізделген 93% құрайды, орташа бағасы 8.4/10; сайттың «сыншылардың консенсусы» былай деді: «Жай әңгіме жақсы айтылған, Кішкентай қашқын қаланың бала көзінен көрініс береді, ол жаңартылғандай шынайы».
Қайта жасау
Джоанна Липпер 2005 жылы фильмді жаңартып шығарды, оның әлемдік премьерасы 2006 жылы Сиэтл халықаралық кинофестивалінде «Жаңа американдық кино» конкурсы аясында өтті.