Кіріспе

Филантропиялық ұйым және оның кампусы Дублинде, Ирландия

Корольдік Дублин қоғамы (RDS) (Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath) – Ирландияның мәдени және экономикалық өркендеуіне қол жеткізу мақсатымен 1731 жылдың 25 маусымында «Дублин қоғамы» ретінде құрылған ирландтық филантропиялық ұйым және мүшелер клубы. RDS Баллсбридждегі 160 000 м² аумақты кампусымен танымал. Аумақта «RDS Arena», «RDS Simmonscourt», «RDS Main Hall» және басқа да кеңістіктер бар, олар тұрақты түрде көрмелер, концерттер және Дублин ат спорты шоуы немесе Leinster регби матчтары сияқты спорттық іс-шаралар үшін қолданылады. 1820 жылы Корольдік Дублин қоғамына IV Георг корольдік демеушілік берді. RDS мүшелер клубы – бұл тек мүшелеріне арналған клуб, ол өз аумағындағы спорттық іс-шараларға және апталық түскі және кешкі асқа ерекше қолжетімділік ұсынады. RDS – Сельскохозяйственный панель бойынша Сенад Эйреннің (Ирландияның Жоғарғы Палатасы) сайлауына үміткерлерді ұсына алатын тоғыз ұйымның бірі.

Атауы мен тарихы

Қоғамды Дублин философиялық қоғамының мүшелері, негізінен Томас Приор, «Дублин шаруашылығын, өндірісті және басқа да пайдалы өнерді жақсарту қоғамы» ретінде құрды. 1731 жылдың 1 шілдесінде – қоғамның екінші отырысында – оның атауының соңына «және ғылымдар» деген сөз қосылды. Қоғамның кең ауқымды мақсаты – экономикалық белсенділікті ынталандыру және Ирландияда жұмыс орындарын құруға көмектесу болды. Құрылған алғашқы жылдары Дублин қоғамы егіншілік технологияларына, жерді мелиорациялауға, орман шаруашылығына, бояу заттарын өндіруге, зығыр өсіруге және басқа да ауыл шаруашылығы салаларына назар аударды. Ол бұл мақсат үшін 500 фунт стерлинг көлемде қаражат жинауды ұсынды және өзі 130 фунт стерлинг үлестірді. 1740 жылға қарай сыйлық схемасы 900 фунт стерлинг жинады, келесі қаңтарда оған сот үкімі шығарылды және сыйлықтар қыш ыдыстар, мақта, былғары, зығыр, жер өлшеу, сондай-ақ бірқатар суретшілер мен мүсіншілерге берілді. 1761 жылы Ирландия Парламенті ауыл шаруашылығын, орман шаруашылығын, өнерді және өндірісті дамыту үшін Дублин қоғамына 12 000 фунт стерлинг беруге дауыс берді. Бұл қаржы Дублин қоғамы тарататын сыйлықтардың көлемін арттыруға жұмсалды. Парламент Дублин қоғамына 1784 жылға дейін үзіліс-үзіліспен қаржы берді, содан кейін 5000 фунт стерлингтік жылдық парламенттік дауыс құрылды және 1800 жылы Граттан Парламенті таратылғанға дейін осылай болды. 1820 жылы Георг IV қоғамның меценаты болғанда «Royal» префиксі қабылданды. 1922 жылы Ұлыбританиядан Ирландияның тәуелсіздігіне қол жеткізгеніне қарамастан, RDS корольдік меценаттығын сақтап қалған Ирландиядағы бірнеше ұйымның бірі болып табылады.

Өнер

Суретшілерге жүлделерді табысты табыстауы және осы саладағы қоғамдық қызығушылықтың артуы нәтижесінде RDS өнер мектебін құру туралы шешім қабылдады. Ол сол кездегі Лорд-лейтенант, Лорд Честерфилдтің сәтті өтініші арқылы үкіметтік қолдауға өтініш жасады және 1746 жылы 500 фунт стерлингтік жылдық грант алды. Сурет салу мектебі 1750 жылы құрылды және бастапқыда адам денесінің суретіне, пейзажға және әшекейге баса назар аударды, ал 1760 жылдары архитектуралық сурет салу да қосылды. Оқу тегін болды және әртүрлі мамандықтар мен әлеуметтік топтардың адамдары арасында танымал болды. 1780 жылдары оқыған және кейін Вашингтондағы Ақ үйді жобалаған Джеймс Хобан есімді көрнекті студент болды. RDS өнер мектептерінде оқыған немесе қоғамның жүлделерін алған суретшілер: Джеймс Барри, Джордж Барретт, Фрэнсис Денби, Эдвард Смит, Джон Хоган. 1867 жылы кең ауқымды бастаманың бөлігі ретінде үкімет RDS өнер мектебін өз бақылауына алды, ол кейіннен Дублин Метрополитендік өнер мектебіне, ал одан кейін Ұлттық өнер және дизайн колледжіне айналды. Жыл сайынғы RDS Visual Art Awards жүлделеріне 1878 жылдан бері табысталып келе жатқан RDS Taylor Art Award жүлдесі кіреді. Бұл жүлде қазір 10 000 евроға бағаланады және ирландиялық бейнелеу өнерінің түлектеріне беріледі. RDS Visual Art Awards жүлде қорының жалпы сомасы 30 000 евроны құрайды. RDS Taylor Art Award-тың бұрынғы белгілі жеңімпаздары: Уолтер Осборн, Уильям Орпен, Сеан Китинг, Мейни Джелет, Колин Мидлтон, Нора МакГиннес және Луи Ле Брокки, сондай-ақ Эмон О'Кейн, Дороти Кросс, Джеймс Хэнли және Конор Уолтон сияқты заманауи суретшілер.

Музыка

RDS классикалық музыкамен байланысы 1886 жылы алғаш рет ұйымдастырылған концерттер сериясымен басталды. Март айынан бастап кезең-кезеңмен өткізілген бұл концерттерде Корольдік Ирландия музыка академиясының оқытушылары Корелли, Хайдн және Бетховен шығармаларын орындады. Кейінгі жылдары RTÉ телеарнасы бірнеше RDS концерттерін жазды. RDS камералық концерттері 1980-ші және 1990-шы жылдарға дейін жалғасты, оларда Андрас Шифф, Джесси Норман, Исаак Стерн және Найджел Кеннеди сияқты әртістер өнер көрсетті. Соңғы RDS камералық концерті 2002 жылдың қазан айында өтті, онда ирландтық пианист Хью Тинни өнер танытты. 1983 жылдан бастап RDS Feis Ceoil фестивалінің негізгі орнына айналды. 2003 жылы RDS алғаш рет Feis Ceoil жоғары сыныптық сайысының жеңімпаздарының біріне 10 000 евро көлеміндегі музыкалық стипендиясын тағайындады. Қазіргі таңда RDS Music Bursary екі жүлде ұсынады: 15 000 евро және RDS Jago жүлдесі – 5 000 евро. Екі жүлде де өнер көрсету мүмкіндігімен бірге беріледі. Сонымен қатар, RDS Collins Memorial Performance Award сыйлығы әр жыл сайын бұрынғы Музыкалық стипендия жеңімпазына тапсырылады, ол Blackwater Valley Opera Festival-де кәсіби өнер көрсетуге мүмкіндік береді.

Ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығы Дублин қоғамының құрылуынан бері үнемі маңызды мәселе болып келген. Алғашқы он сегіз айда Қоғам соңғы ауыл шаруашылығы жаңалықтары туралы материалдарды қайта басып шығарды немесе жариялады, мысалы, Джетро Туллдің «Тіллу» кітабы, «топырақты өзгерту арқылы зығырдың жақсаруы туралы» мақаласы және «батпақты және құлайған жерлерді кептірудің жаңа әдісі». Қоғам келесі жылы шөп шаруашылығы, шафран егу, суды басқару, хмель шаруашылығы, ара шаруашылығы, жүн өндіру және жер жырту туралы қосымша жариялымдар жасады. Олар сондай-ақ, жаңадан жасалған ауыл шаруашылығы машиналарын қалай пайдалану керектігін көрсету бойынша демонстрациялар өткізді. Орман шаруашылығы да ерте кезеңнен бастап қолдау көрсетілді, Қоғамның жазбалары 1742 жылдан бастап орманды көбейту үшін сыйлықтардың артып келе жатқанын көрсетеді. 1766-1806 жылдар аралығында Ирландияда 55 миллионнан астам ағаш Қоғамның бастамаларымен отырғызылды. Осы уақыттан бастап Дублин қоғамы ауыл шаруашылығы және ботаникалық тәжірибелер мен бастамаларды жүргізу үшін қала маңындағы жерді мерзіміне жалға алды. 1790 жылы, Ирландия Парламентінен қаржылық қолдау алған Қоғам Гласневиндегі жерді жалға алып, оны ботаника бойынша халыққа білім беруге дайындау мақсатымен пайдаланды. Ол бақтарды басқару үшін шотландиялық тәжірибелі бағбанмен бірге Ботаника профессорын тағайындады. 1799 жылы кеңселер мен жылыжайлар аяқталғаннан кейін 1800 жылы Дублин ботаникалық бағы ашылды және 1877 жылға дейін Қоғамның қамқорлығында болды, содан кейін мемлекетке берілді. 1845 жылы Ботаникалық бақта RDS картоптың шілдесінің алғашқы белгілерін анықтады, бұл Ирландияға қатты әсер етті. Қоғам осы ауруды жақсы зерттегендерге 20 фунт стерлинг сыйлық ұсынды. Ауыл шаруашылығы және ғылым туралы білімін пайдалана отырып, Қоғам өз ғалымдарына ем табуға нұсқау берді, бірақ Ботаникалық бақта және Линстер Хаустағы Қоғамның зертханасында көптеген сынақтар мен тәжірибелерге қарамастан, олар таба алмады. Бірінші көктемгі көрме 1831 жылдың сәуір айында Линстер Хаус, Килдер көшесінде өткізілді, мақсаты – елдегі ең жақсыларын көрсету арқылы мал шаруашылығындағы ең жақсы селекциялық тәжірибелерді ынталандыру болды. 1848 жылы көрменің төрешілері ағылшын селекционерлерінің жақын арада ирландиялық мал сатып алатынына сенімді болды, себебі көрмедегі малдың сапасы осындай болды. Олардың сенімділігі 1856 жылы Париждегі Халықаралық мал көрмесінде расталды, онда ирландиялық қысқа мүйізді ірі қара мал ағылшын және шотландтық әріптестерінен гөрі көп жүлде алды. Көктемгі көрме 1881 жылы Баллсбриджтегі RDS алаңына көшірілді және 1992 жылы соңғы Көктемгі көрме өткізілгенге дейін сонда жалғасты. Ауыл шаруашылығымен байланысы бүгінгі күнге дейін сақталып келеді және ол Қоғамның қайырымдылық миссиясының маңызды бөлігін құрайды. RDS Орман және ағаш алқаптары сыйлықтары 1988 жылдан бері жыл сайын табыс етіледі және 2017 жылы төрт түрлі санатқа бөлінген 15 000 евро сыйлық қоры болды. 2016 жылы RDS, IIEA-мен бірлесіп, Ирландия үшін «Климатқа бейімделген ауыл шаруашылығы» жоспарының негізін жасады. Қоғам жыл сайын Ирландиядағы ең жақсы ірі қара малға, соның ішінде экономикалық селекциялық индекс (EBI) сүт сиырларына сыйлық беруді жалғастыруда. 2021 жылы RDS Ирландияның азық-түлік жүйесі жөніндегі ұлттық диалогтарды өткізді, бұл Ирландияның Біріккен Ұлттар Ұйымының 2021 жылғы Азық-түлік жүйелері саммитіне қатысуының бір бөлігі болды.

Ғылым

Қоғамның алғашқы кезеңінде ғылым ауыл шаруашылығы және өнеркәсіппен тікелей байланысты болды. Бұл байланыс он тоғызыншы ғасырдың басына дейін сақталды; мысалы, Ботаникалық бақтар ғылым мен ауыл шаруашылығына, сондай-ақ ветеринария ғылымындағы қоғамдық лекцияларға қызығушылық тудырды. Алайда, ғылым 18-ғасырдың соңында химия және физика кафедраларын қоғамның қаржыландыруымен, 1790 жылдары қоғам үшін үлгілер жинау үшін Ирландияны аралаған геологты жұмысқа алу және 1792 жылы минералдар кабинетін сатып алу арқылы өз алдына жеке саласын қалыптастыра бастады. Дублин қоғамы 1797 жылдан бастап түрлі тақырыптар бойынша ғылыми лекциялар өткізе бастады, ал 1824 жылы физика және химия бойынша лекциялар жұртшылыққа ашық болды. 1810 жылы Хокинс үйінде үлкен зертхана және лекция залы салынды, ал қоғам Лейнстер үйіне көшкен кезде сондай ғимарат салынды, бұл ғылым туралы қоғамдық лекцияларды жалғастыруға мүмкіндік берді (қазіргі Оирехтас ғимаратындағы Дайл палатасында). 1835 жылы RDS Британдық ғылымды дамыту қауымдастығын бірлесіп ұйымдастырды, және 1957 жылы қайтадан ұйымдастырды, ал 1838 жылдан бастап Дублиннен тыс жерлерде ғылыми лекцияларға демеушілік көрсетуді бастады. 1903 жылы Қоғам алғаш рет Ирландияға радий әкелді және RDS мүшелері Джон Джоли мен Уолтер Стивенсон жасаған тәжірибелік әдістер арқылы қатерлі ісікке қарсы емдеудің алғашқы түрлерінің бірі жасалды, бұл халықаралық деңгейде үлкен құрметке ие болды. Бұл кейіннен «Дублин әдісі» деп аталды. 1914 жылы Қоғам Ирландияның ауруханаларына радон жеткізу үшін Ирландияның радиум институтын құрды, және 1952 жылы Ирландияның радиология институты құрылғанға дейін бұл функцияны орындады. 1961 жылы RDS атом энергиясы бойынша алғашқы көрмені өткізді, ол 1963 және 1966 жылдары жалғасты, оған 30 000-нан астам адам қатысты. Жас ғалымдар мен технология көрмесін физиктер Том Берк және Тони Скотт бастады, соңғысы RDS ғылыми комитетінің мүшесі болды. Көрме 1966 жылдан бері RDS-та өткізіліп келеді. Бүгінде RDS Ирландияда ғылымды дамытуды жалғастыруда, екі жылда бір рет Ирландияда және шетелде тұратын ирланд ғалымдарына 20 000 евро сыйлықпен Бойль медалін табыс етеді. Бойль медалі 1899 жылдан бері табыс етіліп келеді және Ирландияның ең беделді ғылыми марапаты болып саналады. RDS бастауыш ғылыми жәрмеңкесі бастауыш мектеп сыныптарын ғылыми гипотезаларды зерттеуге ынталандырды және 2017 жылдан бастап Ирландияның үш қаласында өткізілді, барлық үш жерде 7 000-нан астам бала қатысты. RDS бастауыш ғылыми жәрмеңкесі үкімет тапсырысымен дайындалған «Ирландия мектеп жүйесіндегі STEM білімі» есебінде бейресми ғылыми білім берудің оң үлгісі ретінде көрсетілді. 2019 жылы RDS Science Blast жобасын әзірледі және ESB бас демеуші ретінде тартылды. Science Blast жобасын RDS басқарады және іске асырады. Бірінші жылы 10 000-нан астам бастауыш сынып оқушысы STEM саласымен айналысты. RDS STEM Learning – бастауыш сынып мұғалімдеріне сабақта ғылымды оқытудағы сенімділігін арттыруға бағытталған үздіксіз кәсіби даму бағдарламасы.

Графтон көшесі

Қоғам 1766-67 жылдары Графтон көшесінде үй салып, оны алғашқы штаб-пәтері ретінде пайдаланды және 1767 жылғы 3 желтоқсанда алғаш рет онда жиналды. Ішкі су жолдарының жақсартуы жөніндегі комиссарлар кеңсесінің, кейіннен Корольдік Ирландия академиясының штаб-пәтеріне айналған Navigation House-қа жақын орналасқан. Ғимаратты Кристофер Майерс жобалаған болуы мүмкін, алайда Томас Айвори мұражайлық кеңістіктің бір бөлігін жобалауға қатысқан. Сурет салу мектептері ғимараттардың арт жағында орналасқан және олардың да жобасын Майерс жасаған. Қоғамның Графтон көшесіндегі соңғы отырысы 1796 жылғы 4 тамызда өтті, одан кейін ғимарат 3000 фунт стерлингке сатылды.

Хокинс көшесі

1796 жылы Лиффи өзеніне жақын Хокинс көшесінде қоғамның ірі, арнайы штаб-пәтері салынды. 1820 жылы ғимарат бұзылып, оның орнына Корольдік театр тұрғызылды.

Лайнстер үйі

1815 жылы қоғам Лейнстер герцогының резиденциясын – Лейнстер үйін сатып алып, онда табиғат тарихы мұражайын ашты.

RDS бас залы

Дублиндегі RDS ғалымының бас залы – көрмелер, концерттер және басқа да мәдени шаралардың маңызды орталығы. Мысалы, ол әр қаңтарда «Жас ғалымдар мен технологиялар» көрмесін қабылдайды.

RDS Арена

RDS Arena (көбінесе RDS деп аталады) жыл сайынғы Дублин атты шоуын қоса алғанда, ат спорты іс-шараларын өткізу үшін салынды. Дегенмен, ол көбінесе басқа спорттық жарыстар үшін де қолданылады, негізінен футбол және регби. 1990 жылдың қыркүйегінен 1996 жылдың сәуіріне дейін ол «Шамрок Роверс» футбол клубының өз алаңындағы ойындарын қабылдады, 1992 жылдың 19 ақпанында Ирландия Республикасы мен Уэльс құрамалары арасындағы матч өтті, сондай-ақ 2007 және 2008 жылғы FAI кубогының финалдары осы аренада өткізілді. 2007 және 2008 жылдары аренаның сыйымдылығы 18 250 орынға дейін ұлғайтылды (қосымша отыру орындарымен трибуналар салынды), және қазір бұл алаңды «Лейнстер Регби» командасы өз алаңындағы ойындарға пайдаланады. Клуб сонымен қатар «Лейнстер Регби» дүкенін RDS-ке (екі парад айналымының арасында) көшірді, ол матч күндері ашық болады. Жабдықталған Англис трибунасы – аренадағы ең көне трибуна, оның астында шағын терраса орналасқан. Англис трибунасының қарамағысында Grandstand трибунасы орналасқан, онда телеарналар үшін платформа бар және 2008 жылы шатырымен жабылған. Қақпалардың артында Солтүстік және Оңтүстік трибуналары орналасқан, олар ат спорты жарыстары үшін уақытша алынып тасталады, артық кеңістік беру үшін. DART теміржолы RDS ғимаратына жақын өтеді, ал Лансдаун және Сэндимаунт ең жақын аялдамалар болып табылады. RDS-ке 4, 7, 18 және 27x автобус маршруттары жүреді, олар Меррион-роуд көшесіндегі RDS-тің Бас кіреберісінің алдында тоқтайды.

Дублин атты шоуы

Алғашқы Дублин ат спорты шоуы 1864 жылы өтті және Ирландия Корольдік ауыл шаруашылығы қоғамымен бірлесіп ұйымдастырылды. Алғашқы, тек қоғамның күшімен өткізілген ат спорты шоуы 1868 жылы ұйымдастырылды және ол тарихындағы ең алғашқы "секіру" жарыстарының бірі болды. Уақыт өте келе ол жоғары деңгейдегі халықаралық ат спорты жарысына, ұлттық көрмеге және Ирландиядағы маңызды ойын-сауық шарасына айналды. 1982 жылы RDS ат спортынан әлем чемпионатын қабылдады және оны сол жылғы Дублин ат спорты шоуының құрамына енгізді. Дублин ат спорты шоуында 130-дан астам сынып бар, оларды мынадай ат спорты түрлеріне бөлуге болады: көрме сыныптары, өнер көрсету сыныптары және секіру сыныптары. COVID-19 пандемиясының салдарынан 2020 жылдың 20 сәуірінде RDS Дублин ат спорты шоуының 15-19 шілдеге жоспарланған шараның, 1940 жылдан бері алғаш рет, тоқтатылғанын хабарлады.

Концерттер

Соңғы жылдары бұл орын көптеген рок, ауыр металл және поп-артистердің музыкалық аламаты ретінде пайдаланылды. Брюс Спрингстин 1988 жылдан бері он бір рет сахнаға шықты: The Tunnel of Love Express Tour (1988), The Other Band Tour (1993), The Reunion Tour (1999), The Rising Tour (2003), The Magic Tour (2008), үш рет The Working on a Dream Tour (2009) және екі рет The Wrecking Ball Tour (2012) турлері аясында. Ол 2003 жылдың мамыр айында "The Rising Tour" кезінде 40 000 адамның алдында, 2008 жылдың мамыр айында "Magic Tour" кезінде аренада 115 500 адамға, ал "Working on a Dream" турнесінде 80 000-нан астам адамға концерт берді. 2008 жылдың маусым айында американдық Paramore тобы RDS Arena-да өздерінің алғашқы ирландиялық концертін өткізді. Бас аренада өнер көрсеткен танымал орындаушылардың арасында: Iron Maiden, Bon Jovi, Kanye West, Майкл Джексон, Тина Тернер, Кайли Миноуг, Radiohead, Шания Твен, The Cure және Metallica бар. U2 1993 жылдың 27 және 28 тамызында "Zooropa" турнесінің екі күнін бас аренада өткізді. 1988 жылдың 30 сәуірінде Симмонскорттың бас залында "Евровидение" ән байқауы өтті, онда Селин Дион жеңіске жетті. Алты жыл бұрын, 1981 жылдың 4 сәуірінде, бұл орын байқауға да төңкерілді, онда британдық поп-тобы Bucks Fizz жеңімпаз атанды.

Кәсіби күресу

2005 жылы RDS WWE SummerSlam Еуропалық турнесі аясында WWE SmackDown іс-шарасын қабылдады. Іс-шараға Stone Cold Steve Austin, John Cena, Kurt Angle және Rey Mysterio сияқты балуандар қатысты.

Регби одағы

RDS – Лейнстер регбиінің үй аренасы. RDS-де Лейнстер командасының Pro14 және Heineken Кубогындағы ойындары, сондай-ақ маусымға дайындық ойындары өтеді. 2008 жылдың наурыз айында Лансдаун Роудты жаңартуға байланысты Лейнстер мектептерінің аға кубогының финалы RDS-те өткізілді. 2009 жылдың 21 қарашасында Ирландия және Фиджи арасындағы күзгі халықаралық матч ойналды.

Футбол қауымдастығы

Шамрок Роверс ФК 1990 және 1996 жылдар аралығында RDS стадионында өз алаңындағы матчтарын өткізді, соның ішінде 1994–95 жылғы УЕФА кубогында Горник Забрже командасына қарсы. Стадион 1992 жылғы ақпан айында Ирландия Республикасы мен Уэльс арасындағы халықаралық ойынды, 1994 жылғы 16 жасқа дейінгі УЕФА чемпионатын, 2007 және 2008 жылдары FAI кубогының финалын, сондай-ақ 2008–09 жылғы УЕФА кубогының Санкт-Патрикс Атлетик пен Герта Берлин арасындағы матчын қабылдады. Сент-Пэт сонымен қатар 2009 жылдың 27 тамызында Еуропа лигасының бірінші маусымының плей-офф кезеңінде Аренада Стяуа Бухарестпен кездесті. Ирландия Республикасы 2010 жылдың 25 және 28 мамырында Парагвай және Алжир командаларымен екі халықаралық жолдастық матч өткізді.

Басқа

1983 жылы Ирландия құрамасы Дэвис кубогының Әлемдік тобында бір рет қана ойнады. Джон МакЭнроуды қамтитын АҚШ құрамасына қарсы матч әдеттегідей Фицвильямда емес, RDS-де өтті, онда күн сайын 6000 көрерменге арналған орын болды. 1986 жылы RDS үш күн бойы Болшой балетінің қойылымдарын өткізу үшін үлкен балет залына айналды. 2023 жылдың сәуір айында RDS-де Irish Poker Open турнирі өткізілді.

Емтихандар

RDS Рождествоға дейін және мамыр/маусым айларында Дублин университетінің колледжінің емтихандарын, ал сәуір айында – Тринити колледжінің Дублин емтихандарын, сондай-ақ басқа да емтихандарды қабылдайды.