Кіріспе

Британдық дизельді көп агрегатты пойыздардың 158 класы 1989 және 1992 жылдар аралығында British Rail Engineering Limited (BREL) компаниясының Derby Litchurch Lane Works зауытында жасалды. Көбінесе екі вагонды жиынтықтар құрастырылды, бірақ үш вагонды жиынтықтар да шығарылды. 1990 жылдың қыркүйегінде ScotRail компаниясы алғашқы Express Sprinter пойызын пайдалануға қосты. Бұл модель тез арада Мидлендс, Солтүстік Англия, Уэльс және Оңтүстік-Батыс аймақтарындағы екінші деңгейдегі бағыттарға енгізілді. 158 класы көптеген ескі DMU пойыздарын, сондай-ақ бірнеше локомотивпен тасымалданатын пойыздарды алмастыруға мүмкіндік берді; бұл, негізінен, қолданыстағы Sprinter пойыздарын басқа бағыттарға ауыстыру арқылы іске асырылды. 158 класының аймақтық қызметтерде пайдаланылатын басқа құрамдармен салыстырғанда жолсеріктерге арналған жақсартылған ыңғайлылығын пайдалану үшін 1990 жылдардың ортасында Alphaline бренді іске қосылды; ол жекешелендіруден кейінгі кезеңде де біраз уақыт қолданылды. 1990 жылдардың ортасында British Rail компаниясының жекешелендірілуі нәтижесінде 158 класының пойыздары жаңадан құрылған әртүрлі операторларға, олардың бұрынғы бағыттары бойынша бөлінді. Олар сол кезде салыстырмалы түрде жас болғандықтан, көптеген операторлар оларды келесі онжылдықтарға сақтап қалуды жөн көрді. Northern Rail және Arriva Trains Wales сияқты бірнеше операторлар өздерінің 158 класының парктерін жаңғыртты және түрлі жаңа мүмкіндіктермен жабдықтады, мұндай жаңартулар көбінесе қолжетімділікті арттыру, жолаушыларға арналған ақпараттық жүйелер, Wi-Fi байланысы және дәретханаларды сақтауға арналған резервуарларды қамтыды. 2020 жылдары көптеген 158 класы операторлары 170 класты Turbostar, 185 класты Desiro және 197 класты Civity көп агрегатты пойыздары сияқты жаңа құрамдармен ауыстыруды бастады немесе толығымен ауыстырды.

Өмірбаян

1980 жылдардың басында British Rail (BR) әртүрлі жобалар бойынша бұрынғы онжылдықтарда салынған бірінші буын DMU-дың (дизель-электр пойыздар) үлкен паркін пайдаланды. Осы сала бойынша ұзақ мерзімді стратегияны қалыптастыру кезінде British Rail жоспарлаушылары, ескірген осы пойыз құрамаларын пайдалануды жалғастыру үшін қажетті жөндеу бағдарламаларын жүргізуге байланысты елеулі шығындар туындатынын мойындады, әсіресе асбест сияқты қауіпті материалдарды тасымалдау және жою қажеттілігіне байланысты. Ұстап тұруға байланысты жоғары шығындарды ескере отырып, жоспарлаушылар бірінші буынға жаңа буын DMU-дың әзірленуі мен енгізілу перспективаларын қарастырды. Концепциялық кезеңде екі түрлі тәсіл ұсынылды: біреуі бастапқы (сатып алу) және ағымдағы (қызмет көрсету және пайдалану) шығындарды барынша азайтуға басымдық беретін «теміржол автобусы», ал екіншісі – қазіргі парктен артық өнімділік бере алатын, әсіресе қашықтыққа жүретін қызметтерде тиімді болатын, неғұрлым күрделі DMU. 150 және 151 сыныптағы пойыз құрамалары екеуінің де табыстылығына байланысты үлкен өндіріс тапсырысын алу мақсатында жан-жақты бағалаудан өтті. Тестілеу нәтижесінде 150 сыныбының жол жүру сапасының өте жақсы екені және 50 пайыздық қозғалтқыш тоқтаған кездегі жұмыс талаптары толық орындалғаны анықталды, сондай-ақ Gmeinder GM190 финалдық жетек блогының тиімділігі де жоғары болды. Көбінесе екі вагонды жиынтықтар құрастырылды. 17 жиынтық үш вагонды құрастырылды; олардың сегізіндегі ортаңғы вагон сыныптың басқа жиынтықтарына ауыстырылды, ал тағы сегізі жаңартылып, 159 сыныбы деп қайта аталды. British Rail Engineering Limited (BREL) компаниясының бастапқыда салған көптеген жиынтықтары тек стандартты сыныптық орындықтармен жабдықталды; Шотландиядағы бірнеше жиынтықтар бір вагонның кішкентай бірінші сыныптық бөлімімен жабдықталды. Кейіннен бірнеше жиынтықтарға бірінші сыныптық орындықтар қосылды. Жолаушылар вагондары кондиционермен жабдықталған, бұл Ұлыбританиядағы өңірлік пойыздар үшін алғашқы рет болды.

Британдық теміржол

ScotRail – British Rail компаниясының 1990 жылдың қыркүйегінде Class 158 пойыздарын жолаушылар тасымалына алғаш рет енгізген бөлімшесі болды. Бұл пойыздар Глазго Куин-стриттен Эдинбург-Уэверлиге, сондай-ақ Абердин және Инвернесс қалаларына бағыттарда пайдаланылды. Кейін Class 158 пойыздары Ұлыбританияның басқа аймақтарында да қолданысқа енді, атап айтқанда Мидлендс, Солтүстік Англия, Уэльс және Оңтүстік-Батыс өңірлерінде.

Жекешелендіруден кейінгі кезең

Британдық теміржолы жекешелендірілгеннен кейін, 158-класстың локомотивтері бірнеше желілік компанияларға таратылды.

ScotRail

ScotRail-дің алғашқы жекешелендірілген кәсіпорны 46 вагондан тұратын паркті мұра етті, ол қызметтерін жалғастырды. 1999 жылы басты экспресс бағыттарында жаңадан салынған 170 класты Turbostar пойыздары енгізілгеннен кейін, 158 класты парктің саны алтыға азайтылды, ал қалғандары Солтүстік желісі сияқты екінші деңгейдегі бағыттарға жіберілді. 2003 жылы парктің бір бөлігін Central Trains компаниясына қарасты 156 класты пойыздармен алмастыру жоспары қарастырылды, себебі соңғылары ScotRail-дің 158 класты пойыздары жүзеге асырып жатқан қысқа қашықтықтағы кейбір бағыттарға көбірек сай келеді деп есептелді. Алайда, бұл жоспар іске аспады және 2000 жылдардың ортасына қарай ScotRail-дің 158 класты пойыздарының жұмысы қысқа қашықтықтағы (мысалы, Глазго Куин-стриттен Эннислендке) сапарлардан ауылдық желілерге және алыс қашықтыққа экспресс бағыттарына дейін, басқа экспресс пойыздарын толықтырып жүрді. 2010 жылы бұл пойздар Глазго Орталық станциясында Глазго Орталықтан Эдинбургке Шотс арқылы, содан кейін Глазго Орталықтан Уифлетке дейін қатынай бастады. Қосымша қуатты қамтамасыз ету үшін басқа операторлардан қосымша бірнеше пойыз сатып алынды. Жекешелендіруден кейін вагондардың жөндеу және қайта бояу жұмыстары жүргізілді. ScotRail франшизасы 158 класты пойыздарға өзінің түсін қолданды, ал First ScotRail франшизаны бақылауға алғаннан кейін оларды қайта бояды. Қазіргі таңдағы флот шотландтық Saltire-ге негіделген көк және ақ түсті тұрақты түске ие, Transport Scotland 2008 жылдың қыркүйегінде франчайзи өзгерген жағдайда да өзгеретін емес, Шотландияның барлық пойыздары үшін тұрақты түс белгіленгенін мәлімдеді. Вагон ішінде де бірнеше рет жөндеу жұмыстары жүргізілді. Соңғы жөндеу жұмыстары 25 вагонды қайта бояуды, жаңа орындықтарды, қосымша жүк кеңістігін және жаңа жолгерлерге арналған ақпараттық жүйелерді қамтыды. Сондай-ақ, унитаздарға қосымша резервуарлар орнатылды.

Уэльске арналған көлік

Жекешелендірудің алғашқы күндері 158 класты Express Sprinter пойыздары Wales & West компаниясының Оңтүстік Уэльстен Солтүстік-Батыс Англияға, Солтүстік Уэльске, Корнуоллге және Лондон Уотерлооға қатынайтын Alphaline бағыттарындағы қашықтығы ұзақ қызметтерінде, сондай-ақ Кембриан желісінде және оның бойындағы кейбір Central Trains қызметтерінде тұрақты түрде қолданылды. Wales & Borders (2001) және Arriva Trains Wales (2003) компаниялары осы типтегі пойызды ұқсас бағыттарда пайдалануды жалғастырды, жалпы 40 пойыз бөлініп, Кембриан желісіндегі қызметтердің барлығын 158 класс пойыздарымен қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. 2006 жылдың соңына дейін 16 пойыз (158815, 158817 және 158842–158854) лизингтік компанияға қайтарылды, себебі Arriva бұрын басқа пойыз операторларымен бөліскен 175 Coradia класының барлық паркін толығымен пайдалану мүмкіндігіне ие болды. Қалған 24 пойыздық 158 класс Express Sprinter паркі 2007 жылы Макинллетте салынған арнайы депода орналасты. Қажетті «шыны кабина» стиліндегі жүргізуші басқару элементтерін орнатудағы бастапқы қиындықтарға қарамастан, Arriva-ның 158 класс Express Sprinter пойыздары Ұлыбританияда ETCS 2-деңгейлі сигнализация жүйесімен тұрақты пайдалануға жабдықталған алғашқы парк болды. ETCS жүйесімен коммерциялық жұмыс 2011 жылдың 28 наурызында басталды. Осыған сәйкес, пойыздар Орта Уэльс пен Бирмингем арасындағы Кембриан желісінің барлық бағыттарында жүреді, сондай-ақ басқа да қашықтығы ұзақ бағыттарда 175 Coradia пойыздарын толықтырады. 2009 жылы Arriva Лондонға тікелей бағыт ашуды ұсынды, бірақ бұл ұсыныс кейіннен теміржол реттеуші органымен қабылданбады. 2010 жылдың желтоқсаны мен 2012 жылдың қазаны аралығында ATW 158 кластық паркін толықтай жөндеуден өткізді, оның барысында ішкі бөліктерінің көбі «жаңа» жабдықтармен ауыстырылды. Уэльс Ассамблеясы Үкіметі 7,5 миллион фунт стерлинг қаржыландырған жұмысқа ішкі және сыртқы бояу, орындықтарды ауыстыру, қабырға жабындары, кілемдер, жарықтандыру, жүк сөрелері және дәретхана жабдықтары кірді. Сонымен қатар, жолаушыларға арналған ақпарат жүйесі орнатылды, ал таңдалған орындықтарда ұялы телефондар мен ноутбуктерді зарядтауға арналған розеткалар пайда болды. 2010 жылдардың басындағы жөндеуден бұрын, парк 1990 жылдардың соңында Wales & West компаниясы жасаған жөндеуден кейін ішкі бөлігіне аз ғана өзгеріс енгізілді (ескі орындықтардың матасы ауыстырылды және CCTV орнатылды), ал сыртқы жағы Arriva түсіне ішінара боялды. Есік басқару элементтері мен сыртқы бағыт көрсеткіштері осы жөндеу жұмыстарына дейін ауыстырылған бірнеше бөліктердің бірі болды. 2018 жылдың тамызының соңында ATW PRM стандартына сәйкес келетін алғашқы 158 класс пойызын пайдалануға енгізді. 2018 жылдың 14 қазанында 158 класс паркі жаңа оператор – Transport for Wales компаниясына берілді. 2019 жылдың ақпанында алғашқы пойыз Transport for Wales түсінде көрінді. 2018 жылдың өзінде Transport for Wales компаниясы 2023 жылға қарай 158 кластық пойыздарын жаңадан салынған 197 класс пойыздарымен алмастыруды жоспарлап отырғаны хабарланды.

Шығыс Мидлендс темір жолы

158 класты экспресс-спринтерлік пойыз құрамы Шығыс Мидлендс аймағындағы аймақтық теміржолдар орталығымен 156 класты супер-спринтерді ұзақ қашықтықтағы, «Альфалайн» деп аталған экспресс қызметтерін ауыстыру үшін енгізілді. Жекешелендіруден кейін Central Trains бұл қызметтерді іске қосты, бірақ осындай қызметтер үшін 170 класты Turbostar пойыз құрамының ірі паркін сатып алып, 158 класты пойыз құрамын Бриммингем Нью-Стриттен Херефордқа және Дербиден Матлокқа дейінгі екінші деңгейдегі бағыттарға көшirdi. East Midlands Trains (EMT) Central Trains-тен мұрагерлік еткен 25 пойыз құрамына ие болды, сондай-ақ бірнеше құрам First Great Western және South West Trains-тен ауыстырылды. EMR-дің 158 класты экспресс-спринтерлік пойыз құрамдары ұзақ қашықтықтағы экспресс қызметтерін (мысалы, Норвичтен Ливерпульге) және Нотингемнен Матлокқа, Лестерден Линкольн Орталық станциясына дейінгі экспресс емес, екінші деңгейдегі бағыттарда жұмыс істейді. Сағат сайынғы Норвич – Ливерпуль бағытындағы қызмет, әсіресе Ливерпуль мен Ноттингем арасындағы жолаушылар тығын шығуына байланысты сынға ұшырады. Бұл 2007 жылдың қарашасынан бастап EMT франшизасында Транспорт департаментінің екі вагондық пойыз құрамын белгілеуіне байланысты болды. Тұрақты және шамадан тыс тығын шығу салдарынан, кейбір жолаушылар кейде қалғандықтан, DfT өзінің қателік жасағанын мойындады.

Ұлы Батыс темір жолы

Wales & West франшизасы (кейін Wessex Trains) бастапқыда Wessex Main Line бағытындағы қашықтығы ұзақ қызметтерде он екі Class 158 Express Sprinter бірлігін пайдаланды. Қосымша бірліктер сатып алынуымен бұл бірліктер үш вагондық құрамға дейін кеңейтілді. 158 және 159 сыныпты үш вагондық бірліктерден айырмашылығы, ортаңғы вагоны пайдаланылмаған кабинасы және әртүрлі өлшемдегі өткелдерді жалғауға арналған адаптері бар жүргізуші мотор болды. 2006 жылы First Great Western (FGW) Great Western және Wessex франшизаларын біріктіру нәтижесінде Wessex Trains автопаркін мұра етті. FGW кейін бұрынғы Wessex Trains Class 158 бірліктерінің көп бөлігін бұрынғы First TransPennine Express бірліктерімен ауыстырды. Бұл FGW-ның Porterbrook компаниясына тиесілі барлық 158 сыныпты бірліктерге ие болуы үшін жасалды. 2007 жылдың соңы мен 2008 жылдың басында FGW Class 158 Express Sprinter автопаркі жаңартылды. Жақсартулар: орындықтардың қайта тігілуі, интерьердің қайта боялуы немесе жаңасымен алмастырылуы, интерьерлік жарықтандыруға өзгерістер енгізілуі және дәретханалардың толықтай ауыстырылуы. Сонымен қатар, терезелер қауіпсіздігі жоғары ламинатталған шынымен алмастырылды және галогенді өрт сөндіргіштер көбіктік өрт сөндіргіштермен ауыстырылды. Бірліктердің қозғалтқыштары да күрделі жөндеуден өтті және бірліктер FGW-ның ерекше лаванд және көк түстеріне боялды. Қазіргі таңдағы автопарк Эксетер Сент-Дэвидс және Плимут / Пензанс, Кардифф Орталық және Таунтон / Портсмут порты, сондай-ақ Ұлы Малверн / және Веймут арасындағы қашықтығы ұзақ бағыттарда пайдаланылады. Олар сонымен қатар Тарка желісінде Барнстапл мен Эксетер Орталық арасындағы қызметтерде, бұл бағытта бұрын жүріп келген 143 сыныпты 'Pacers' бірліктерін алмастырды. Great Western Railway жалпы 18 бірлікті пайдаланады, оның алтауы гибридті (бір жағына басқа бірліктен алынған жүргізуші вагоны қосылған екі вагондық бірлік), біреуі үш вагондық бірлік, ал қалған 11-і екі вагондық жиынтықтар.

Солтүстік пойыздар

Жекешелендіру процесінің нәтижесінде Солтүстік-шығыс аймақтық темір жолынан «Солтүстік Рух» (кейіннен Arriva Trains Northern) құрылды. «Солтүстік Рух» 158 кластың көптеген локомотивтерін мұра етті, олардың көпшілігі TransPennine Express бағыттарында, ал қалғандары Батыс Йоркшир метросының қаржыландырылатын бағыттарында пайдаланылды. First North Western (Regional Railways North West компаниясынан тараған) Ньютон-Хитте орналасқан сегіз 158 класты локомотивке ие болды, олар орта және ұзақ қашықтықтағы әртүрлі бағыттарда қолданылды. Бұл локомотивтер Солтүстік темір жолы франшизасы басталғанда Лидс Невилл Хилл депосына ауыстырылды. Бірқатар 158 локомотивтері Мерсейтрейвлдің қаржылық қолдауымен жұмыс істеді, тіпті олар Мерсейсайд маңына жақын өтпесе де. Мұндай қаржылық қолдаудың мақсаты – 156 кластың дизель-электр пойыздарын (DMU) Батыс Йоркширден Мерсейсайдтың ең жүктемелі бағыттарына ауыстыру болды. 2006 жылы First TransPennine Express өзінің 158 класты локомотивтерін жаңа 185 Desiro және 170 Turbostar локомотивтерімен алмастыра бастады. 158 класты локомотивтер кейіннен Солтүстік темір жолы, Орталық пойыздар, Оңтүстік-Батыс пойыздары және Бірінші Ұлы Батыс пойыздарына берілді. Франшиза өзгергеннен кейін, 2016 жылдың сәуір айында барлық «Солтүстік» локомотивтері Arriva Rail North компаниясына өткізілді. 2010 жылдар бойы «Солтүстік» компаниясы 158 класты локомотивтерін жөндеу бағдарламасын жүргізді, ол үш вагонды дизель-электр пойыздарынан (DMU) басталып, кейіннен екі вагонды локомотивтерге дейін жетті. 2018 жылы «Солтүстік» компаниясы Abellio Scotrail компаниясынан қосымша сегіз 158 класты локомотив сатып алды; алғашқы бірнеше локомотивтер 2018 жылдың ақпан айында, ал қалғандары 2018 жылдың желтоқсан айында жеткізілді. 2020 жылдың 1 наурызында локомотивтер франшизаның жаңа операторы Northern Trains компаниясына берілді.

Оңтүстік-Батыс темір жолы

Қазіргі уақытта Оңтүстік-Батыс темір жолы 158 класты пойыздарды Эксетер-Сент-Дэвидс және Солсбериден Ватерлооға, сондай-ақ Солсбериден Саутгемптон Орталық арқылы Ромзиге қатынайтын бағыттарда пайдаланады. Барлық бес 158 класты пойыз жекешелендіру процесінің нәтижесінде Virgin CrossCountry компаниясына берілді; олар кейіннен Свуд арқылы Суиндон мен Бирмингем арасындағы жолдарда қолданылды. 2003 жылы компанияның 158 класты пойыздары жаңадан салынған және жоғары жылдамдықты дизельді бұрылатын пойыздармен ауыстырылды.

Апаттар мен оқиғалар

2005 жылғы 3 желтоқсанда 158856 бірлігі жол апатына ұшырап, екі жолаушы жолдан өтіп бара жатқанда қаза тапты. Темір жол апатын тергеу бөлімі (RAIB) жол өткеліндегі қауіпті бағалауды жеткіліксіз деп сынға алды. 2008 жылдың 1 ақпанында дәл сол 158856 бірлігі Барроу-апон-Соар маңында, тиеу машинасының салдарынан жаңа ғана қиратылған жол үстіндегі көпірдің сынықтарымен соқтығысты. Тиеу машинасының жүргізушісі темір жолға жақын жерге материал жеткізгеннен кейін, тиеу корпусын толық түсіруді ұмытып, жаяу жүргіншілер көпіріне соқтығысып, оның жоғарғы бөлігін рельске құлатты. Дизель-электр пойыз (ДМU) бір минуттан кейін көпірдің сынықтарына тап болды. Үш адам, оның ішінде жүргізуші де, ауруханаға жеткізілді. 2010 жылдың 22 қаңтарында 158701 бірлігі бұрыс тіреулердің себебінен рельстен шығып кетті. Бір адам жеңіл жарақат алды. 2013 жылдың 21 шілдесінде 158774 бірлігі бос тұрғанда 156402 бірлігімен соқтығысты. Сегіз жолаушы жарақат алды. Мұның себебі жүргізушінің қателігі болды. 2017 жылдың 1 сәуірінде 158758 бірлігі соққыға қарсы тоқтағыштармен соқтығысты. Себебі – жүргізушінің қателігі. 2021 жылдың 31 қазанында Оңтүстік-Батыс темір жолының 159 класты 159102 бірлігі, Солсбери туннелінің түйіскен жерінде, Фишертон туннеліне жақын жерде, Батыс темір жолының 158 класты 158762 және 158763 бірліктерімен соқтығысты. RAIB-тің алдын ала есебінде, нашар адгезия жағдайларының нәтижесінде SWR пойзының қызыл сигналды өткізіп кеткені анықталды. Апат кезінде 158763 бірлігі жарамсыз деп танылды. 2024 жылдың 6 ақпанында 158856 бірлігі құлаған ағашқа соқтығысып, екі станция арасында рельстен шығып кетті. Пойыздағы 31 жолаушының бірі жарақат алды. RAIB апатты тергеутің басталды.

Таиландтың мемлекеттік темір жолы

1990–1991 жылдары BREL Таиланд мемлекеттік темір жолы үшін 158-ші класс негізінде алты үш вагонды ASR класс локомотивтерін құрастырды.

Әскери флоттың мәліметтері

Оператордың кіші класы саны. Вагон бірлігі нөмірі 158/0 ScotRail 402158701–158736, 158738–158741 Great Western Railway 13158745, 158747–158750, 158760, 158762, 158765–158769, 158771–53158798, 158950–158951, 158958–158959 Түрлендірілген 83158800–158801, 158803–158805, 158807, 158809, 158811 158/9 Northern Trains 102158901–158910.