Кіріспе

Дизельдік-электрлік локомотивтер класы British Rail Class 55, сондай-ақ Deltic немесе English Electric Type 5 деп белгілі, 1961 және 1962 жылдары British Railways үшін English Electric компаниясы салған дизельдік локомотивтер класы. Жиырма екі локомотив салынды, олар Эдинбург пен Лондонның Кингс-Кросс арасындағы Шығыс жағалау магистральдық желісінде (ECML) жолаушылармен жоғары жылдамдықты экспресс қызметтерін көрсету үшін жобаланған. Олар прототиптік локомотив DP1 Deltic-тен (DP1 нөмірі ешқашан тағайындалмаған) "Deltic" атауын алды, ол өз кезегінде Napier Deltic қуат агрегаттарының құрметіне аталды. 1961 жылы пайдалануға берілген кезде 55 класы әлемдегі ең қуатты жеке дизельдік локомотивтер болып саналды. Олардың ресми ең жоғары жылдамдығы 160 км/сағ (100 миль/сағ) болды және Ұлыбританияға алғашқы тұрақты 160 км/сағ дизельдік жолаушылар қызметін енгізді. Дегенмен, олар одан да жоғары жылдамдыққа қабілетті болды және қызмет ішінде ресми максимумнан асып түсетін жағдайлар жиі кездесетін, әсіресе соңғы жылдары, жазық учаскелерде 180 км/сағ-қа дейін, ал Сток Бэнкке түсетін бағытта 200 км/сағ-қа дейін жылдамдыққа жететін. Сәттіліктеріне қарамастан, Deltic локомотивтерінің коммерциялық қызмет мерзімі 20 жылды құрады. 1978 жылдан бастап олар келесі буынның жоғары жылдамдықты дизельдік локомотивтерімен, "InterCity 125" жоғары жылдамдықты пойыздарымен (HST) ығыстырылды. Deltic локомотивтері негізінен Кингс-Кросс – Йорк, Эдинбург және Халл бағыттарындағы екінші деңгейдегі қызметтерге көшірілді, бірақ 1981 жылға дейін Hull Executive сияқты жоғары бағыттардағы пойыздарды да пайдаланды. Deltic локомотивтерін пайдаланудың жоғары құны флотты басқаша пайдалануға мүмкіндік бермеді, сондықтан барлық локомотивтер 1980 жылдың қаңтары мен 1981 жылдың желтоқсаны аралығында қызметтен алынды. Локомотивтердің алтауы сақтау үшін сақталды.

BR шығарылғаннан кейінгі операциялар

Жеке меншік дизельдік локомотивтерге BR жолдарында тыйым салынғанмен, теміржол әуесқойларына осы сыныптың соңғы шығарылуынан көп ұзамай Deltic-тің негізгі желіге оралуын көру мүмкіндігі туды. 1982 жылғы 27 ақпанда British Rail Engineering Limited компаниясының Донкастер зауытында асыққан түрде ұйымдастырылған «Дельтиктерге қоштасу» ашық күніне қатысқаннан кейін, 55 002 өз күшімен Донкастерден шығып, ECML арқылы Ұлттық теміржол мұражайына жеңіл локомотив ретінде келді. Дельтиктің негізгі желіде ресми түрде қайта жұмыс істеуіне бірнеше жыл уақыт керек болды. Deltic-тің негізгі желіге оралып, өз күшімен жүргенін көруге келесі мүмкіндік 1985 жылғы сәуірде туды. D9000 (ScotRail басшылығының өтініші бойынша) жеңіл локомотив ретінде Хаймаркет депосынан Пертке ашық есік күніне жіберілді. ScotRail менеджері Крис Гриннің сол кездегі газеттегі пікірлерінен кейін D9000-нің ScotRail желілерінде тұрақты жұмыс істеуіне үміт болды. Алайда, Крис Гриннің 1986 жылы жаңа құрылған Network SouthEast басқару тобына ауысуы бұл үмітке тосқауыл қойды. Бірақ ол D9000-мен байланысын үзбеді. Ол D9000 және D9016 локомотивтерін орналастыру үшін Network South East деполарын ұйымдастырды, ал Virgin Rail Group басшылығына келгеннен кейін D9000 1990 жылдардың соңында Virgin CrossCountry қызметтерінде жазғы сенбі күндері пайдаланылды. 1990 жылдары Ұлыбритания теміржолдарындағы өзгерістер дизельдік локомотивтерді сақтауға жаңа перспектива ашты. Британдық теміржол кезінде жеке меншік дизельдік локомотивтерге жолдарда жұмыс істеуге рұқсат берілмеген. Жекешелендірумен ашық теміржолдар пайда болды – жолдар мен инфрақұрылым Railtrack-ке тиесілі болды, ол белгілі бір төлем үшін бекітілген локомотивтер мен пойыздарға өз жолдарында жұмыс істеуге рұқсат берді. Сақталған локомотивтердің иелері енді барлық басқалармен тең дәрежеде болды. Шындығында, Deltic локомотивтерінің қуаттылығы мен жылдамдығы оларды басқа, баяу сақталған дизельдерге қарағанда қазіргі заманғы теміржол желісіне оңай бейімдеуге мүмкіндік берді. 1996 жылы Deltic 9000 қоры Deltic 9000 Locomotives Ltd (DNLL) болып тіркелді, оның мақсаты локомотивтерді магистральдық қызметке қайтару болды. 1996 жылғы 30 қарашада D9000 Royal Scots Grey «Deltic Deliverance» чартерін Эдинбургтен Кингс-Кроссқа дейін тартты. Алайда, бұл тур Бервик-апон-Твидте локомотивтің қозғалтқыш бөлімінде өрт шыққаннан кейін мерзімінен бұрын аяқталды. D9000 2003 жылға дейін Anglia Railways және Virgin CrossCountry үшін көптеген чартерлік және қызметтік пойыздарды тасымалдады. Кейін DNLL-дің басқа Deltic локомотиві, D9016 Gordon Highlander негізгі желіге қайта оралды (уақытша бояуы Портербруктың үй түстеріне негізделген, ол реставрацияны қаржыландыруға көмектескен), сондай-ақ Deltic Preservation Society-нің D9009 Alycidon және 55 019 Royal Highland Fusilier локомотивтері де қайта жұмыс істеді. 1997 мен 2003 жылдар аралығында барлық төрт негізгі желілік сертификатталған локомотивтер жиі жалға алынып, Венеция Симплон Ориент Экспресі сияқты арнайы рейстерде пайдаланылды. Бұл кезеңнің ең жарқын сәті 1999 жылғы 22 мамырда болды, D9000 Royal Scots Grey, D9009 Alycidon және 55 019 Royal Highland Fusilier локомотивтері бір күні Шығыс жағалаудағы негізгі желіде жұмыс істеді. D9000 Лондон Виктория мен Брэдфорд Форстер сквері арасындағы «Джордж Мортимер Пуллман» британдық Пуллман пойызын, ал DPS Deltics локомотивтері Кингс-Кросс пен Йорк арасындағы екі чартерлік пойызды тартты. Брэдфордтан қайтып келе жатқанда, D9000 Донкастердегі 1-ші платформада тоқтатылды, ал 55 019 жоғарыдан өтетін желіден өтті. D9000 содан кейін 55 019-ды Белл Айлге дейін ұстанды, онда ол Лондонға Викторияға қарай бұрылды. 2003 жылы DNLL таратылды, нәтижесінде D9000 және D9016 жеке тұлғаларға сатылды. 2003 жылғы шілдеден 2005 жылғы наурызға дейін Deltic локомотивтері негізгі желіде пойыз тартқан жоқ. 2005 жылы негізгі желіге қысқа уақытқа оралғаннан кейін, DPS соңғы Deltic локомотивін (55 019) 2005 жылдың соңында, жыл ішінде үш тур өткізгеннен кейін кері алды. D9015 Tulyar қазіргі уақытта Бароу Хиллде толық жөндеуден өтіп жатыр, ал 55 022 The King's Own Yorkshire Light Infantry қазіргі уақытта BR көк түске боялған, негізгі желіде жұмыс істеуге сертификатталған және Ұлттық теміржол мұражайынан жұмыс істейді. 55 019 D9009-бен бірге толық жұмыс істеуге дайын, ал D9016 қазіргі уақытта бір ғана қозғалтқышпен жұмыс істей алады. 2006 жылғы 23 қыркүйекте 55 022 (D9000) Royal Scots Grey Barrow Hill-де ұзақ және жан-жақты қалпына келтіру жұмыстарынан кейін негізгі желіге қайта оралды, бұл жұмыстарды иелері атынан DPS жүргізді. Ол SRPS «Moray Mint» теміржол рейсін Эдинбургтен Инвернесске дейін, Перт арқылы сапарлап, Абердин арқылы кері тартты. Екі аптадан кейін болған екінші рейсінде №2 қозғалтқышқа ауыр зақым келді. Қозғалтқыш «төсегінен шығып кеткен аяқ» зардабына ұшырады, яғни қозғалтқыш жетекшесі қозғалтқыш корпусынан бөлініп кетті. Бұл Royal Scots Grey локомотивін жұмыс істеуге мүмкіндік берді, бірақ тек бір ғана қозғалтқышпен. 2007 жылғы қаңтарда, 55 022-ден ақаулы қуат блогы алынып, сақтауға қойылды және теміржолға бейімделген теңіздік Napier Deltic қозғалтқышымен ауыстырылды. Жұмыс 2007 жылғы тамызда Royal Scots Grey локомотивін қалпына келтіру тобымен аяқталды. East Lancs Railway-де кең ауқымды сынақтардан өткеннен кейін, локомотив 2007 жылғы қазан айында RTC-нің «Autumn Highlander» рейсінде 50 049 және 40 145 локомотивтерімен бірге алғашқы рейсін жүзеге асырды. 55 022 2008 жылы бірнеше чартерлік рейстерді сәтті тартты, бірақ салдарынан май суытқышта табылуына байланысты ауыстырылған теңіздік қозғалтқышқа қатысты алаңдаушылықтар туды. Тамыздың соңында локомотив үлкен рейстерден алынып тасталды. Локомотив басқа сақталған теміржолдарға барып, негізгі желіге тіркелмеген локомотивтерді тасымалдау арқылы магистральдық қызметін жалғастырды. 2007 жылғы қаңтардың ортасында Peak Rail және D9016 Gordon Highlander иесі арасында үш жылға локомотивті сақталған желіге беруге келісімге келді. D9016 теміржолдағы жөндеу және қалпына келтіру жұмыстарын алатыны күтілді. Алайда, локомотивті Harry Needle Railroad Company-ға сату және одан кейінгі хабарламалар 2008 жылғы 27 және 28 қыркүйектегі соңғы рейстерінен кейін бөлшектерді алып, соңында бұзуға дайындалуы мүмкін екенін көрсетті. Бұрынғы хабарламаларға қарамастан, HNRC қыркүйек айының соңғы аптасында локомотивті сатуға шығарды және Gordon Highlander Preservation Group үлкен ұсыныс жасағанына қарамастан, ол қабылданбады, ал локомотивтің жақын болашағы (және иесі) белгісіздікке толы болды. Кейіннен, 2008 жылғы қазан айында DRS баспасөз хабарламасында D9016 Gordon Highlander локомотивін Harry Needle Railroad Company (HNRC) компаниясынан сатып алғанын жариялады: «Компания HNRC-мен локомотивті жұмыс жағдайына келтіру үшін жұмыс істеп жатыр, бірақ қазіргі уақытта (2009 жылғы маусым) локомотив әлі де Бароу Хиллде сақтаулы және күтім күтуде. Локомотивті дереу қызметке қайтару жоспарланбаса да, DRS локомотивті болашақта магистральдық қызметке қайтаруға сенімді. DRS локомотивтің атын сақтауға ниеттенді». 2009 жылғы 29 желтоқсанда D9016 Beaver Sports (Yorks) Limited компаниясы сатып алғаны туралы хабарланды. Одан кейін ол (бір қозғалтқышта) East Lancashire Railway және Great Central Railway желілерінде жұмыс істеді, толық жұмыс жағдайына келтіру жұмыстары күтілуде. 2011 жылғы сәуірде 55 022 GB Railfreight компаниясымен Солтүстік Блиттен Линемұт алюминий зауытына боксит тасымалы үшін жалданып алынды. Бұл жалдау сәуірден шілдеге дейін жалғасуы жоспарланған. 2013 жылғы мамырдан 2015 жылғы қарашаға дейін 55 022 GBRF компаниясымен First ScotRail EMU пойыздарын жөндеуге жөнелтті. Олар Yoker мен Kilmarnock арасында қозғалыс жасаған барлық EMU пойыздарын қамтыды. Пойыздың бағыты, ішінара жер асты тоннельдеріндегі өрт сигнализациясын Deltic қозғалтқышының шығарылымдарынан тудыратын жағдайды болдырмау үшін, Craigendoranға дейін созылды.

Ұсынылған Deltic локомотивтері

Бо Бо локомотивтері, бір 18 цилиндрлі Deltic қозғалтқышын қолдана отырып, 1960 жылдан бастап пайдалануға енгізілген British Rail 37 кластың 3-түрлі локомотивтеріне балама ретінде ұсынылды. Co-Co "Супер Дельтик" жобасы ұсынылды, бірақ салынбады. Локомотивтер соңында 50-ші классқа жатқан локомотивтерге өте ұқсас болар еді, бірақ сәл ұзағырақ. Үш жобаның барлығында 9 цилиндрлі турбоқозғалтқышқа негізделген екі 18 цилиндрлі турбоқозғалтқыш болған, ол British Rail 23 кластың "Baby Deltic" локомотивтерінде қолданылған, ал локомотивтер 51-ші класс деп белгіленген. 55-ші класс локомотивтерінің қозғалтқыштары турбоқозғалтқыштармен жабдықталмаған, бірақ оларда центрифугалық тазарту үрлеуіштер болған.

Темір жол үлгілері

Бірінші ОО калибрлі модельді Hornby Dublo 2 нұсқада шығарды. D9012 "Crepello" 2 рельстік нұсқасы, ал D9001 "St Paddy" 3 рельстік нұсқасы болды. Екінші ОО калибрлі модельді Lima бастапқыда екі нұсқада шығарды: D9003 "Meld" BR Green түсінде; және 9006 "The Fife & Forfar Yeomanry" BR Blue түсінде. Осы модельдер N калибрінде (1:160 масштабта) да шығарылды, бірақ олар ұзаққа созылмады, себебі Lima британдық контурлы өнімділігін ОО калибріне шоғырландыруға шешім қабылдады. Содан бері Bachmann "Deltic" машинасының жаңа нұсқасын шығарды, ол ОО калибрлі "Branchline" және N калибрлі "Graham Farish" топтамаларында қол жетімді. Bachmann "Deltic Prototype" моделін де ОО калибрінде шығарды (бұрын тек Kitmaster немесе Dapol компанияларынан пластикалық жиынтық ретінде қол жетімді болған), бірақ бұл модель Locomotion Models – Ұлттық Теміржол Мұражайының модельдік теміржол бөлімі – тапсырыс берген еді және әдетте модельдік дүкендерде сатылмады. "Graham Farish" N калибрлі моделі жеке модель ретінде де, "Merseyside Express" пойыз жиынтығының бір бөлігі ретінде де қол жетімді. 2012 жылы Hornby Railways BR Class 55 моделін шығарды, ол BR Blue және BR Green түсіндегі ОО калибріндегі прототиптің қарапайым көшірмесі болды. Бұл модель негізінен Lima-ның ескі құралынан жасалған, бірақ жаңа шассимен жабдықталған. Accurascale 2022 жылдың жазында шығарылатын әртүрлі түстердегі ОО калибрлі "Deltics" моделінің жаңа топтамасын жариялады. 2023 жылдың ақпан айында Hornby дыбыспен жабдықталған (R30297TXS) English Electric DP1 'Deltic' Deltic локомотивінің прототипін ОО калибріндегі жаңа Dublo құралымен шығарды.