Кіріспе

Польшалық өнертапқыш Казимеж Прожинский (4 сәуір 1875 – 13 наурыз 1945) – кинематография саласында қызмет еткен поляк өнертапқышы. Ол Лумиер ағайындарынан бұрын-ақ «Плеограф» деп аталатын алғашқы кинокамерасына патент алды, содан кейін Gaumont компаниясы үшін кинопроекторды жақсартты. Ол сонымен қатар қолмен ұсталатын, кеңінен қолданылған «Аэроскоп» камерасын да ойлап тапты.

Өмірбаян

Варшавада туған Прожинский Польшада да, Бельгияда да білім алып, Франция, Англия және АҚШ-та белсенді болды. Ол фотограф Станислав Антоний Прожинскийдің немересі болды, оны Польшаның конгресс өкіметтері фотосуреттердің фонына поляк патриоттық символдары қойылғаны үшін айыптап, соттады. Ол сондай-ақ белсенді поляк педагогы, жазушысы және баспагері Конрад Прожинскийдің ұлы болды. 1894 жылы Казимеж Прожинский алғашқы кинокамералардың бірін жасады. Бұл Плеограф, немесе фотосуретке түсіріп, суреттерді көрсетуге арналған құрылғы, Люмьер ағайындары патент алғанға дейін жасалған. Прожинский сонымен қатар Польшада 20 ғасырдың басында бірнеше фильм түсірді, сондай-ақ кинопроектордың жапсырмасын жетілдірді, алғашқы қолмен ұсталатын кинокамераны жасады және дыбыс пен бейне жолын синхрондау әдісін ойлап тапты. Казимеж Прожинский өмірінің көп бөлігін шетелде өткізді. 20 ғасырдың басында Францияда және Англияда қысылған ауамен жұмыс істейтін Аэроскоп (1909) камерасын ойлап тапты және өндірді. Аэроскоппен түсіру кезінде операторға сол кездегі барлық камералардағыдай қолмен айналдырудың қажеті болмады, сондықтан ол камераны екі қолымен басқара алды. Бұл қолмен ұсталатын камерамен қиын жағдайларда және тікұшақтан түсіруге мүмкіндік берді. Фильм түсіру алдында камера жүйесіне велосипедтік дөңгелектерді соруға қолданылатын арнайы сорғы арқылы қысылған ауа сорылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың майданында британ армиясының жауынгерлік операторлары жүздеген жеңіл және салыстырмалы түрде ықшам Аэроскоп камераларын қолданды, кейіннен 1920 жылдардың соңына дейін жаңалықтар операторлары қолданды, содан кейін Eyemo және кейінірек Bolex сияқты заманауи серіппелі камералар пайда болды. Дегенмен, екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда 1940 жылы британдық жауынгерлік операторлар Аэроскоп камераларын сорғымен суарғандарының архивтік суреттері сақталған. 1918 жылдың қарашасында Польша тәуелсіздік алғаннан кейін Прожинский ағылшын әйелі Дороти және балалары Казимеж кіші және Иренамен бірге отанға оралды. Бастапқыда оның өнертабысы үшін іскерлік серіктестер табу қиын болды. 1922 жылы ол Oko (поляк тілінде: көз) компаниясын құруға қол жеткізді, ол өзінің құрастырған қарапайым әуесқой камерасын сол атпен таныстырды, оны Прожинский мектептер мен халық үшін жаппай өндіруді жоспарлады. 1920 жылдардағы экономикалық дағдарыс Казимеж Прожинскийдің жоспарларын тоқтатты. Ол қарапайым үй кинопроекторлары және соқырларға арналған оқу машиналарын сияқты басқа да өнертабыстармен айналысты, бірақ олардың ешқайсысын жаппай өндіре алмады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және Польшаның неміс оккупациясы кезінде неміс гестапосы оның шеберханасын табады. Олар Прожинскийді және оның әріптесін құлсатуда айыптап тұтқындады. 10 күннен кейін босатылған Прожинский барлық күдікті жоя алмады. Гестапо оны қуғынға түсті, сондықтан тұтқындалудан қашу үшін жиі көшіп-қонып жүрді. 1944 жылдың 25 тамызында Варшава көтерілісі кезінде ол тұтқындалды. Казимеж Прожинский 1945 жылдың көктемінде нацистік Маутхаузен концлагерінде 129957 нөмірімен азаттыққа дейін көп ұзамай қайтыс болды. Казимеж Прожинский Болеслав Матушевский және Ян Щепаникпен бірге поляк киносы мен кинематографиясының ең маңызды пионерлерінің бірі саналады.