Кіріспе
Бір суретті жасау үшін екі немесе одан көп экспозицияны біріктіру. Фотография мен кинематографияда көп экспозиция – бір суретті жасау үшін екі немесе одан көп экспозицияны біріктіру, ал қос экспозиция екі сурет үшін қолданылады. Экспозиция мәндері бірдей немесе әртүрлі болуы мүмкін.
In photography and cinematography, a multiple exposure is the superimposition of two or more exposures to create a single image, and double exposure has a corresponding meaning in respect of two images. The exposure values may or may not be identical to each other.
Шолу
Көбінесе, камералардың жарыққа сезімталдығы уақытқа байланысты өзгереді. Мысалы, бір секундтық экспозиция – камера бейнесінің бір секунд бойы жарыққа бірдей сезімталдығын көрсетеді. Бір нәрсенің қос экспозиция екенін анықтау шарты – сезімталдықтың көтеріліп, кейін төмендеуі. Көп экспозицияның ең қарапайым мысалы – екі жартылай экспозиция жасалып, содан кейін біріктіріліп, толық экспозицияға айналуы. Кейбір жеке экспозициялар, мысалы, "жарық және бұлыңғырлық" электрондық импульсті жарық пен қоршаған ортаның жарығын бірге қолданады. Бұл эффект Дирак дельта функциясы (импульсті жарық) және тұрақты, шектеулі тіктөртбұрышты терезе арқылы шамалануы мүмкін. Мысалы, Дирак тарағы мен тіктөртбұрышты импульстің комбинациясынан құралған сезімталдық терезесі көп экспозиция болып саналады, тіпті сезімталдық экспозиция барысында ешқашан нөлге жете қоймаса да.
Тарихи бірнеше экспозициялы фотосурет
Виктория дәуірінен бастау алатын хронофотографияның тарихи техникасында, қысқа да тең уақыт интервалдарымен бірнеше жылдам фотосуреттер түсірілді. Бұл фотосуреттерді бір суретте бірнеше экспозицияны біріктіру үшін бір-бірінің үстіне жабуға болатын.
Аналогты
Фотография мен кинематографияда көп рет экспозициялау – камераның жалюзисін бірнеше рет ашып, пленканы бірнеше рет әр түрлі суреттермен экспозициялау әдісі. Нәтижесінде алынған суретте бастапқы сурет үстіне келесі сурет(тер) қосылады. Бұл әдіс кейде көркемдік эффект ретінде қолданылады және әуесқой суреттер жасауға немесе бастапқыда сахнада болмаған адамдар мен заттарды қосуға мүмкіндік береді. Ол фотомонтаждар жасауда жиі қолданылады. Көп рет экспозициялау үшін қолмен айналдырылатын камераны пайдалану ыңғайлырақ саналады. Автоматты айналдыру камераларында сурет түсірілгеннен кейін пленка әдетте келесі кадрға жылжиды. Кейбір жетілдірілген автоматты камераларда көп рет экспозициялау опциясы бар, бірақ оны әр экспозиция алдында орнату қажет. Көп рет экспозициялау мүмкіндігі бар қолмен айналдырылатын камераларды бірінші экспозициядан кейін екі рет экспозициялау үшін орнатуға болады. Көп рет экспозициялау бір кадрды бірнеше рет экспозициялайтындықтан, артық экспозицияны болдырмау үшін алдымен теріс экспозицияны түзету керек. Мысалы, кадрды дұрыс экспозициямен екі рет ашу үшін -1 EV түзету жасау керек, ал төрт рет ашу үшін -2 EV. Бұл жарықтандырылған нысанды екі (немесе одан да көп) түрлі позда қараңғы фонға қарсы суретке түсіргенде қажет болмауы мүмкін, себебі фондық аймаққа жарық түспейді. Орташа және төмен жарық көп рет экспозициялау үшін өте қолайлы. Әр түрлі көріністерді бір суретте біріктіргенде штатив қажет болмауы мүмкін. Бірақ, мысалы, ай тұтылуының толық процесін көп рет экспозициялауда тұрақты штатив қажет. Екі экспозициядан артық суреттерді де біріктіруге болады, бірақ пленканың артық экспозицияланбауына назар аудару керек.
Цифрлық
Цифрлық технология суреттерді Adobe Photoshop немесе GIMP сияқты фоторедактор бағдарламалық жасақтамаларын пайдалану арқылы бір-бірінің үстіне қоюға мүмкіндік береді. Бұл суреттердің мөлдірлігін өзгертуге және бір суретті екінші суреттің үстіне жабуға мүмкіндік береді. Олар қабаттарды көбейту режиміне қоюға да мүмкіндік береді, бұл түстерді араластырып, суреттердің түсін солғызбайды немесе мөлдір етпейді. Көптеген цифрлық SLR камералары сыртқы бағдарламалық қамтамасыз етуді қажет етпей, бір суретте бірнеше экспозиция жасауға мүмкіндік береді. Ал кейбір bridge камералары бір кадрда бірнеше рет (кейде тоғызға дейін) тізбектеп суретке түсіре алады. Бұл жоғары динамикалық диапазонды бейнелеумен ұқсас, ол бірнеше кадрды бірден түсіріп алып, содан кейін барлық қажетті кадрларды бір кадрға біріктіреді.
Көркем өнердегі бала асырап алу
Техниканы тікелей фотосуретке қолданудан басқа, бейнелеу суретшілерінің туындылары көп экспозиция эффектісінен шабыттанды. Мысалы, Джоан Семмельдің 2012 жылғы "Транзициялар" атты май бояуымен салынған туындысы және Иан Хорнақтың 1978 жылғы "Ханна Тиллихтің айнасы: Рембрандттың үш ағашы – Еденнен қуылғандар" атты акрил бояуымен салынған туындысын атауға болады (төменде көрсетілген).
Ұзақ мерзімді тәуекелдер
Дәстүрлі кинокамераларда ұзақ экспозиция бір ғана экспозиция болып табылады, ал электрондық камераларда ұзақ экспозицияны көптеген экспозицияларды біріктіру арқылы жасауға болады. Бұл орташалау уақыт терезесі функциясын қолдануға мүмкіндік береді, мысалы, Гаусс функциясы экспозиция уақытының ортасына жақын уақыт кезеңдерін күшейтеді. Көптеген экспозициялардан ұзақ экспозицияны синтездеудің тағы бір жолы – ағымдағы кадрға ең көп салмақ беріп, алдыңғы кадрларды жылғытпалы экспоненциалды терезе арқылы жоғалумен экспоненциалдық түрде ыдыратуды пайдалану.
Көп экспозициялы сканерлеу пленкасы
Динамикалық диапазонды арттыру үшін пленка сканерін пайдалана отырып, слайдтар, пленкалар немесе негативтер сияқты мөлдір бейнелерді сканерлеу кезінде көп экспозиция әдісін де қолдануға болады. Көп экспозиция кезінде түпнұсқа әр түрлі экспозиция деңгейімен бірнеше рет сканерленеді. Артық экспозицияланған скан суреттің көлеңкелі бөліктерін жарықтандырады және сканерге осы жердегі көбірек бейне ақпаратын түсіруге мүмкіндік береді. Содан кейін деректер кеңейтілген динамикалық диапазонды қамтитын бір HDR сурет ретінде есептелінеді. Көп экспозицияны қолдайтын сканерлеу бағдарламалық қамтамасының мысалдары – VueScan және SilverFast.