Кіріспе

Foligno (Италияның ежелгі қаласы, Перужа провинциясында, Шығыс орталық Умбрияда, Топино өзенінің жағасында орналасқан. Өзен Апеннин тауларынан шығып, Клитуно өзенінің кең жазығына құяды. Қала Перужаның оңтүстік-шығысында, Тревидің солтүстік-батысында және Спеллоның оңтүстігінде жатыр. Фолиньо белсенді епископтық орталық, ал оның азаматтық аудандарының бірі – Сан-Джованни Профиамма, бұрынғы Форо Фламинио епископтығының тарихи орны. Бұл орын латын католиктерінің титулярлық орталығы болып сақталады. Фолиньо теміржол станциясы Римнен Анконаға созылған басты теміржол желісінің бөлігі және Перуджаға қарайтын тоғыс нүктесі. Сондықтан, қала Италияның орталық аймағындағы пойыздерді жөндеу және техникалық қызмет көрсету орталығы болып табылады. Осы себепті, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас әскерлерінің қарқынды әуе шабуылына ұшырады, нәтижесінде қаланың көрінісі салыстырмалы түрде жаңарды, бірақ ортағасырлық ескерткіштері сақталған. Рим дәуірінен қалған маңызды іздер жоқ, тек қала орталығының дұрыс жоспарланған көшелері ғана қалды. Басқа да ресурстарға қант фабрикалары, металлургия, тоқыма, құрылыс материалдары, қағаз және ағаш өнеркәсібі жатады. Соғыстан кейін қаланың жазықтағы орны және теміржол байланыстарының артықшылығы қала маңындағы кең аумақтың дамуына әкелді, бұл көлік және ауаның ластануы проблемаларын, сондай-ақ Умбрияның ылғалды жерлеріне зиян келтіруге себеп болды. Foligno Орталық Италиядағы маңызды тас жол торабында орналасқан, ал қала орталығынан тыс жерде Foligno әуежайы бар.

Тарих

Фолиньо, б.з.д. VIII ғасырға дейін (болжамды) умбрлермен негізі қаланған. Б.з.д. 295 жылы Сентинум шайқасынан кейін римдіктер басып алып, ежелгі Фулгиния құдайының культынан Фулгиния деген ат берді. Классикалық Рим дәуірінде қала алдымен муниципалитет, кейін префектура орталығы және, ақырында, ежелгі Виа Фламиния жолындағы маңызды Statio principalis ретінде маңызға ие болды. Рим империясының соңғы жылдары қала құлдырауға ұшырады. Империя құлағаннан кейін Фулгиния Сполет герцогтығының құрамына кірді, 881 жылы сарациндер шабуыл жасап, 915 және 924 жылдары мадьярлар қиратты. Сондықтан тұрғындары көшіп, жақын орналасқан Civitas Sancti Feliciani (бұрынғы Castrum Sancti Feliciani) төңірегіне қоныстанды. Бұл қала, 3 ғасыда епископ және шейіт Фелициано жерленген, қабырғаларымен нығайтылған шіркеу болды және сол кезде де халқы бар еді. Жаңа орынға сонымен қатар Фламини Форумынан (қазіргі Сан-Джованни Профиамма) адамдар тартылды. Бұл көршілес қала және бұрынғы епископтық, ол Лиутпранд басқарған ломбардтар тарапынан қиратылған, бірақ Латын Католик титулдық орталығы болып қала берді. Фолиньо жаңадан гүлденіп, өсіп, 1165 жылы император Фридрих Барбароссаның арқасында еркін қала мәртебесіне ие болды. Алдымен Гвельфтер партиясын қолдап, император Фридрих II-нің капитаны Коррадо Гвискардо басып алғаннан кейін, Гвельфтер Перуджаның қатал қарсыласы ретінде Гибеллинге айналды. 13 ғасыр соғыстары кезінде қала жиі қолы ауысты, 1305 жылға дейін күшті Гвельфтер әулеті Тринци оны басып алды және Киелі Тақтың жартылай тәуелсіз өкілі ретінде әрекет етті. Осы кезеңде Фолиньо гүлденіп, байлығының шыңына жетті және әсіресе 15 ғасырда, әулеттің өнерге демеуінің арқасында өнер орталығы болды (мысалы, Палаццо Тринци). Ол Ассизи, Беванья, Джано, Монтефалько, Ноцера және Спеллоны қоса алғанда, үлкен аумақты бақылады. Коррадо Тринци Папалық билікке қарсы шыққаннан кейін, 1439 жылы Папа Евгений IV кардинал Джованни Вителлески басқаратын әскерді Фолиньоға қарсы жіберді. Тұрғындар қақпаларын ашты, ал Коррадо 1441 жылы Сориано қамалында басылып өлтірілді. Содан бері Фолиньо 1860 жылға дейін Папалық мемлекетке қарасты, Наполеон дәуірін қоспағанда, ол Рим Республикасының (1799) және кейіннен Франция империясының (1809-1814) құрамына кірді. Азаматтар Рисоргименто соғыстарына белсенді қатысты және 1860 жылдың 14 қыркүйегінде Савой әскерлері қаланы басып алып, Италия Корольдігіне қосты. Қала бірнеше ірі жер сілкіністерінен зардап шекті, соның ішінде 1832 және 1997 жылғылары.

Мәдениет

Фолиньо қаласы 15 ғасырда көрнекті сурет салу мектебімен танымал болды, ал қаланың атын Ватиканда сақталатын «Фолиньо Мадоннасы» алып жүреді. Бұл картинаны урбин суретшісі Рафаэль ақсүйек Сигизмундо ди Комитибус үшін салған. Дантенің «Құдайлық комедиясының» алғашқы басылған нұсқасы 1472 жылдың 5-6 сәуірінде Иоганнес Ноймейстер мен Эвангелиста Мейдің басып шығаруымен Фолиньодағы Орфини сарайында жарық көрді, онда 300 данаға жететін қағаздар дайындалды. Сонымен қатар, қала қасиетті Анжела Фолиньоның (1248–1309) туған жері ретінде де белгілі.