Кіріспе

Ежелгі Мағриб аймағындағы Мавритания – ежелгі Мағриб аймағының латынша атауы. Ол қазіргі Алжирдің орталық бөлігінен Атлантика мұхитына дейін, қазіргі Марокконың солтүстік бөлігін қамтиды, сондай-ақ солтүстіктегі Жерорта теңізінен Атлас тауларына дейін созылған. Бұл аймақтың бербер тегіндес жергілікті тұрғындары римдіктерге маври және масаесил деп белгілі болған. Б.з.д. 25 жылы Мавритания патшалары Римнің бағыныштылары болды, ал шамамен б.з. 44 жылы аймақ Римге қосылып, екі провинцияға бөлінді: Мавритания Тингитана және Мавритания Цезариенсис. Христиан діні 3 ғасырдан бастап осы аймақта тарала бастады. Мавританияның Жерорта теңізі жағалауында б.з.д. 4 ғасырға дейін Карфагенмен сауда үшін сауда порты болған, бірақ аймақтың ішкі бөлігін темір дәуірінде осы аймақта қоныстанған бербер тайпалары бақылаған. Атлас патшасы – аспан шарларын ойлап тапқан Мавританияның аңызға толы патшасы. Маври тайпасының алғашқы тарихи патшасы Бага б.з.д. 218-201 жылдардағы Екінші Пуника соғысы кезінде билік құрған. Маврилер Нумидиямен тығыз байланыста болды. Бокх I (б.з.д. 110 ж.) – Нумидия патшасы Югуртаның әкесі болған. Б.з.д. 33 жылы Бокх II патшаның қайтысынан кейін Рим бұл аймақты б.з.д. 33 жылдан б.з.д. 25 жылға дейін тікелей басқарды. Мавритания б.з.д. 25 жылы Рим империясының клиенттік патшалығына айналды, осы кезде римдіктер Нумидиялық Джуба II-ні өз клиенттік патшасы етіп тағайындады. Ол б.з. 23 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның Римде білім алған ұлы Птолемей Мавританияны биледі. Император Калигула б.з. 40 жылы Птолемейді өлімге кестірді. Рим императоры Клавдий б.з. 44 жылы Мавританияны тікелей Рим провинциясы ретінде қосып алды және оны императорлық губернатордың (прокуратор Августи немесе легат Августи про-претор) басқаруына берді.

Патшалар

Аты Өкімет мерзімі Ескертпелер Суреттер атласы 6 ғ. б.з.б. Мавретанияның мифтік патшасы Багас шамамен 225 ж.б.з.д. Бокхус I шамамен 110 – 80 ж.ж. б.з.д. Мастанесос шамамен 80 ж.ж. б.з.д. – 49 ж.б.з.д. Богд 49 – шамамен 38 ж.б.з.д. Бокхус II-мен бірге билеген Бокхус II 49 – шамамен 33 ж.б.з.д. Богдпен бірге билеген Джуба II 25 ж.б.з.д. – 23 ж.б.з. Римнің қарауындағы патша Птолемей 20 – 40 ж.б.з. Мавретанияның соңғы патшасы Джуба II-мен бірге билеген Калигуланың қолынан қаза тапты.

Рим-мавр патшалықтары

III ғасырдағы дағдарыс кезінде Мавританияның бір бөлігін бербер тайпалары қайта басып алды. 3 ғасырдың соңына қарай римдіктердің тікелей билігі бірнеше жағалау қалаларымен (мысалы, Мавритания Тингитанадағы Септем және Мавритания Цезариенсисіндегі Черчелл) шектелді. Ішкі аймақтар туралы тарихи мәліметтер аз, бірақ олар жергілікті бербер билеушілерінің бақылауында болған сияқты. Олар жергілікті қалаларды қоса алғанда, римдік мәдениеттің белгілі бір деңгейін сақтап, әдетте рим императорларының жоғары билігін мойындады. Вандалдық патшалықтан алыс орналасқан Батыс патшалығы – Мавритания Тингитана мен Цезариенсистің шекарасындағы Алтава қаласы болды. Алтава мавр-римдік патшалығының географиялық орнының және, ең бастысы, Рим империясының әскери, діни, әлеуметтік-мәдени және әкімшілік ұйымын қабылдауының арқасында Батыс Латын әлемінің құрамында болғандығы анық. Алтава кейін Гармул немесе Гармулес патшалығының астанасы болды, ол Африкадағы Византия билігіне қарсы тұрды, бірақ 578 жылы жеңіліске ұшырады. Византия тарихшысы Прокопий 530 жылдары Мавритания Цезариенсистің көп бөлігін бақылаған Мастиг есімді тағы бір тәуелсіз билеушіні атап көрсетеді. VII ғасырда сегіз мавр-римдік патшалық болды: Алтава, Уарсенис, Ходна, Аурес, Неменхас, Капса, Дорсале және Кабаон. Араб шапқыншылығына қарсы соңғы қарсылық 7 ғасырдың екінші жартысында, негізінен мавр-римдік патшалықтармен, аймақтағы соңғы византиялық әскерлердің және Алтаваның христиан патшасы Цецилийдің басшылығымен жалғасты, бірақ 703 жылы толық жеңіліспен аяқталды (патшайым Кахина шайқаста қаза тапқан кезде).

Вандалдар патшалығы

Вандалдар 420 жылдардан бастап римдік провинцияны жаулап алды. 431 жылы Хиппо-Региус қаласы ұзақ қоршаудан кейін вандалдардың қолына түсті, ал 439 жылы Карфаген де құлады. Теодосий II 441 жылы вандалдармен күресу үшін әскер жіберді, бірақ ол Сицилиядан әрі ілгерілемеді. Валентиан III басқарған Батыс империясы 442 жылы вандалдармен бейбіт келісімге келді, осымен олардың Проконсулдық Африканы бақылауы бекітілді. Келесі 90 жыл бойы Африка вандалдардың билігінде болды. Вандалдар 533-534 жылдардағы Вандал соғысында Африкадан қуылды, содан кейін Мавритания, кемінде, атақты түрде Рим провинциясы болып қайта жаңғырды. Вандалдар Африкадағы Рим диоцезінің бұрынғы провинцияларын көбінесе сақтап қалды, бірақ олардың үлкен бөлігі, соның ішінде Мавритания Тингитананың дерлік барлық бөлігі, Мавритания Цезаренсис және Мавритания Ситифенсис, сондай-ақ Нумидия мен Биззаценаның ішкі аймақтарының көп бөлігі, бербер тайпаларының шапқындарынан жоғалды, олар енді Маври (кейінірек маврлар) деп аталады, бұл Мавритания провинциясындағы бербер тайпаларының жалпы атауы болды.

Африканың преториандық префектурасы

533 жылы Белисарий басқарған рим әскері вандалдарды жеңіске бұйырды. 534 жылдың сәуір айында Юстиниан жаңадан алынған территориялардың әкімшілік ұйымдастырылуына қатысты заң жариялады. Бірақ Юстиниан ескі әкімшілік бөліністі қайта орнатты, алайда Карфагендегі бас губернаторды преториандық префекттің ең жоғары әкімшілік шеніне көтерді, соның арқасында Африка диоцезінің Италия префектурасына дәстүрлі бағыныштылығы тоқтатылды (ол кезде Италия әлі де остготтардың билігінде болған).

Африка экзархаты

Император Морис 585 және 590 жылдар аралығында преториандық префекттің және әскери магистрдің жоғарғы азаматтық билігін біріктірген "Эзарх" лауазымын құрды, сондай-ақ Константинопольден айтарлықтай тәуелсіздікке ие болды. Екі экзархат құрылды: біреуі Италияда, оның орталығы Равенна қаласында (сондықтан Равенна экзархаты деп аталды), екіншісі Африкада, Карфагенде орналасқан және Батыс Жерорта теңізіндегі империяның барлық иеліктерін қамтыды. Африканың алғашқы эзархы патриций Геннадий болды. Мавритания Цезарь және Мавритания Ситифенци бірігіп, жаңа Мавритания Прима провинциясын құрды, ал Мавритания Тингитана, тиімді түрде Септем қаласына дейін қысқартылып, испандық жағалаудағы (Испания) бекіністермен және Балеар аралдарымен біріктіріліп, Мавритания Секунда құрылды. Африкалық эзарх Мавритания Секундаға ие болды, ол визиготтармен қоршалып алынған Оңтүстік Испаниядағы шағын бекіністен аспады. Испанияның соңғы бекіністері 624 жылы визиготтар тарапынан басып алынды, нәтижесінде "Мавритания Секунда" Гибралтардың қарсы жағындағы Септем бекінісімен шектелді.

Дін

Христиан діні Мавританияда 3-шы ғасырда болғандығы белгілі. Аймақта салыстырмалы түрде кеш пайда болғанына қарамастан, ол осы аймақтарда жылдам тарады. Мавритания Цезариенін қалалық аймақтарында қабылданса да, шеткері аймақтар рим-бербер дінін сақтап қалды.