Кіріспе
Қазіргі Ливиядағы ежелгі қала Лептис немесе Лепцис Магна, ежелгі дәуірде басқа атаулармен де белгілі, Жерорта теңізіндегі Вади Лебданың сағасында орналасқан Карфаген империясының және Рим Ливиясының көрнекті қаласы болды. Б.з.т. 500 жылдан бұрын пунистік қоныс ретінде құрылған қала, Рим императоры Септимий Севердің туған жері болғандықтан, оның тұсында айтарлықтай кеңейді. Мұнда 3-август легионы берберлердің шабуылына қарсы қаланы қорғау үшін орналастырылды. 238 жылы Гордиан III-нің бұйрығымен легион таратылғаннан кейін, қала III ғасырдың соңында шабуылдарға көбірек ұшырады. Диоклетиан қаланы провинция астанасы ретінде қайта орнатты, және ол 439 жылы вандалдар басып алғанға дейін қайтадан гүлденді. 533 жылы Шығыс Рим империясының құрамына қайта енді, бірақ берберлердің шабуылдары тоқтамады және бұрынғы маңыздылығын ешқашан қалпына келтіре алмады. Қала мұсылман шапқыншылығы кезінде құлап, содан кейін тасталып кетті. Қала тасталып қалғаннан кейін, құм төбелерінің астында керемет жақсы сақталды. 1920 жылдары Италияның Ливияны оккупациялау кезінде итальян археологтары қаланың қазбасын жүргізді.
Leptis or Lepcis Magna, also known by other names in antiquity, was a prominent city of the Carthaginian Empire and Roman Libya at the mouth of the Wadi Lebda in the Mediterranean. Established as a Punic settlement prior to 500 BC, the city experienced significant expansion under Roman Emperor Septimius Severus , who was born in the city. The 3rd Augustan Legion was stationed here to defend the city against Berber incursions. After the legion's dissolution under Gordian III in 238, the city was increasingly open to raids in the later part of the 3rd century. Diocletian reinstated the city as provincial capital, and it grew again in prosperity until it fell to the Vandals in 439. It was reincorporated into the Eastern Empire in 533 but continued to be plagued by Berber raids and never recovered its former importance. It fell to the Muslim invasion in and was subsequently abandoned. After being abandoned, the city was remarkably preserved as it lay buried beneath layers of sand dunes. In the 1920s, the city was unearthed by Italian archaeologists during Italy's occupation of Libya.
Пуниктер
Пуникалық қала б.з.д. 7 ғасырының екінші жартысында негісталды. Бұл кезде Лептис туралы көп мәлімет белгілі емес, бірақ ол б.з.д. 515 шамасында Доридің жақын жерде грек колониясын құруға жасаған әрекетін тойтаруға жеткілікті күшті болған сияқты. Көптеген пуникалық елді мекендер сияқты, Лептис Карфаген империясының құрамына кірді және Карфагеннің Пунистік соғыстарда жеңіліске ұшырағаннан кейін Римнің бақылауына өтті. Лептис б.з.д. 111 жылдан кейін белгілі бір кезеңге дербес болды.
Рим Республикасы
Рим Республикасы қаланы бақылау үшін бірнеше колонистерді және шағын гарнизонды бірге жіберді. Қала гүлденіп, тіпті күміс пен қоладан өз монеталарын шығаруға рұқсат алды. Оның монеталарында мәдениеттердің араласуын көрсететіндей пуни жазуларымен қатар Геркулес пен Дионис суреттері бейнеленген. Көп ұзамай қалаға итальяндық саудагерлер қоныстанды және Ливияның ішкі аймақтарымен пайдалы сауда-саттық бастады. Қала негізінен айналасындағы құнарлы егістік жерге тәуелді болды, онда көптеген зәйтүн майын сығу қондырғылары қазылып алынған. Б.з.д. 46 жылға қарай, қаланың зәйтүн майы өндірісі соншалық деңгейге жетті ki, қала Юлий Цезарьге жыл сайын үш миллион фунт майды салық ретінде беруге қабілетті болды.
Рим империясы
Кеннет Д. Мэтьюс-младший былай деп жазады: Август билік құрған кезде Лептис Магна цивитас либера эт иммунис, яғни еркін қауым ретінде жіктеліп, оған губернатордың бақылауы ең аз болды. Осылайша Лептис өкімет басындағы екі суфетін және римдік эдильдерге ұқсас мхзмді, кіші магистраттар ретінде сақтап қалды. Сонымен қатар, ʾaddir ʾararim немесе praefectus sacrorum, nēquim ēlīm және, мүмкін, он бес мүшеден тұратын қасиетті колледж сияқты қасиетті лауазымдар да болды. Лептис Магна Рим императоры Тиберий билікке келгенге дейін осылай күйінде қалды. Бірақ, көп ұзамай ол Рим Африкасының маңызды қалаларының біріне және ірі сауда орталығына айналды. Рим әкімшілігі кезінде қала тез дамыды. Нерон тұсында амфитеатр салынды. 64 немесе 65 жылы елді мекен муниципалитет статусын алды, ал Траян тұсында колонияға дейін жетті. Лептис император Септимий Севердің туған қаласы болғандықтан, AD193 жылы ең үлкен даңққа ие болды. Септимий өзінің туған қаласын басқа провинциялық қалалардан жоғары қойды, және ол қалаға шашқан құрылыстар мен байлық Лептис Магнаны Африкадағы үшінші маңызды қалаға айналдырып, Карфаген мен Александриямен бәсекелестірді. 205 жылы ол императорлық отбасымен бірге қалаға келіп, зор құрмет көрсетті. Северус жасаған өзгерістердің арасында жаңа, сәнді форум құру және кемежайларды қайта жаңарту болды. Табиғи бейіш теңіздің лайлануына бейім болған, бірақ Северан жасаған өзгерістер бұл жағдайды нашарлатты. Шығыс кемежайлар жақсы сақталған, себебі олар көбінесе пайдаланылмады. Лептис Сахара арқылы жүзеге асырылатын түрлі құнды тауарлар саудасы арқылы гүлденді, олардың ішінде піл сүйегі, гладиаторлар аренасы үшін жабайы жануарлар, алтын шаң, карбункул, эбон сияқты қымбат ағаштар және страустың қауырсыны бар еді. және бұл сценарийдің орын алуы енді күмәнді. Басқа, ықтимал сценарийлер жылыну деңгейінің төмендеуіне және осыған байланысты теңіз деңгейінің төмендеуіне әкеледі: алайда, теңіз деңгейі олардың барлығында шамамен 10 000 жыл бойы көтерілуді жалғастырады. Егер жылыну 1,5°C-пен шектелсе де, жаһандық теңіз деңгейінің көтерілуі 2000 жылдан кейін (және жоғары жылыну деңгейі одан да көп болады) күтілуде, сондықтан RCP 8.5 (~ диапазонымен) бойынша теңіз деңгейінің 2100 жылғы деңгейі 4000 жылға дейін басып өтеді. Осылайша, Лептис Магнаның қираған жерлері теңіз деңгейінің көтерілуінен қауіп көрмейтіндей болуы үшін, оларды теңіз қабырғалары сияқты бейімделу шараларымен қорғамаса, бұл мәселе уақыттың сұрағы.
During the reign of Augustus, Leptis Magna was classified as a civitas libera et immunis, or a free community, over which the governor had an absolute minimum of control. As such Leptis retain its two suphetes at the head of its government, with the mhzm, similar to the Roman aediles, as minor magistrates. In addition there were such sacred officials as the ʾaddir ʾararim or praefectus sacrorum, the nēquim ēlīm, and probably a sacred college of fifteen members. Leptis Magna remained as such until the reign of the Roman emperor Tiberius, when the city and the surrounding area were formally incorporated into the empire as part of the province of Africa. It soon became one of the leading cities of Roman Africa and a major trading post. The city grew rapidly under Roman administration. During the reign of Nero, an amphitheater was constructed. The settlement was elevated to municipium in AD 64 or 65 and to colonia under Trajan
Leptis achieved its greatest prominence beginning in AD193, as the hometown of emperor Septimius Severus. Septimius favored his hometown above all other provincial cities, and the buildings and wealth he lavished on it made Leptis Magna the third most important city in Africa, rivaling Carthage and Alexandria. In AD205, he and the imperial family visited the city and bestowed great honors. Among the changes that Severus introduced were the creation of a magnificent new forum and the rebuilding of the docks. The natural harbor had a tendency to silt up, but the Severan changes made this worse, and the eastern wharves are extremely well preserved, since they were scarcely used. Leptis prospered through trans Saharan trade in various valuable goods, including ivory, wild animals for the gladiatorial arena, gold dust, carbuncle, precious woods like ebony, and ostrich feathers. and is no longer considered very likely. The other, more plausible scenarios result in lower warming levels and consequently lower sea level rise: yet, sea levels would continue to increase for about 10,000 years under all of them. Even if the warming is limited to 1.5°C, global sea level rise is still expected to exceed after 2000 years (and higher warming levels will see larger increases by then), consequently exceeding 2100 levels of sea level rise under RCP 8.5 (~ with a range of ) well before the year 4000. Thus, it is a matter of time before the Leptis Magna ruins are threatened by rising water levels, unless they can be protected by adaptation efforts such as sea walls.