Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1940–1945 жылдардағы Люксембургтің нацистік бақылауы
1940–1945 Nazi control of Luxembourg
Екінші дүниежүзілік соғыста Люксембургтің неміс оккупациясы 1940 жылдың мамырында нацистік Германия Люксембург Ұлы Герцогтігін басып алғаннан кейін басталды. Люксембург ресми түрде бейтарап болғанымен, ол француз Мажино желісінің соңындағы стратегиялық маңызды жерде орналасқан еді. 1940 жылдың 10 мамырында неміс Вермахты Люксембургке, Бельгияға және Нидерландыға шабуыл жасады. Люксембург бастапқыда әскери басқаруға берілді, бірақ кейін азаматтық басқаруға көшірілді және ақырында тікелей Германияға қосылды. Немістер Люксембургті германдық мемлекет деп есептеді және олардың пікірінше, шетелдік француз тілі мен мәдениетінің ықпалын жоюға тырысты. Көптеген люксембургтіктер қарсылық көрсетті немесе немістермен ынтымақтастық жасағанымен, екеуі де халықтың аз бөлігін құрады. 1942 жылдан бастап, неміс азаматтары ретінде, көптеген люксембургтіктер неміс әскеріне қатарына алынды. Холокост кезінде шамамен 3500 люксембургтік еврей қаза болды. Одақтастардың елді азат етуі 1944 жылдың қыркүйегінде басталды, бірақ Арденн шабуылына байланысты ол 1945 жылдың басына дейін толыққан жоқ.
The German occupation of Luxembourg in World War II began in May 1940 after the Grand Duchy of Luxembourg was invaded by Nazi Germany. Although Luxembourg was officially neutral, it was situated at a strategic point at the end of the French Maginot Line. On 10 May 1940, the German Wehrmacht invaded Luxembourg, Belgium and the Netherlands. Luxembourg was initially placed under a military administration, but later became a civilly administrated territory and finally was annexed directly into Germany. The Germans believed Luxembourg to be a Germanic state, and attempted to suppress what they perceived as alien French language and cultural influences. Although some Luxembourgers joined the resistance or collaborated with the Germans, both constituted a minority of the population. As German nationals, from 1942, many Luxembourgers were conscripted into the German military. Nearly 3,500 Luxembourgish Jews were murdered during the Holocaust. The liberation of the country by the Allies began in September 1944, but due to the Ardennes Offensive it was not completed until early 1945.
Инвазияның қарсаңы
1939 жылы 1 қыркүйекте Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Люксембург үкіметі қиын жағдайға түсті. Бір жағынан, халықтың көңілі Бельгия және Францияға жақын болды; екінші жағынан, 1867 жылғы Лондон шартынан бері елдің бейтараптық саясатының нәтижесінде үкімет көрші елдерге қатысты сақтықпен бейтарап позиция сақтады. 1 қыркүйекте Люксембург радиосы хабар таратуын тоқтатты. 1940 жылдың көктемінде Германия және Франциямен шекараға қамалдар салынып, бекітілді. Бұл құрылыс жасаушысының атымен аталған Шустер желісі, ірі бетонды кедергілер мен темір есіктерден тұрды. Бұл кедергілердің ресми мақсаты – кез келген басқыншы әскердің жылдамдығын төмендету және Люксембургтің бейтараптығына кепілдік берген елдерге басқыншыларға қарсы шаралар қабылдау үшін уақыт беру болды. Алайда, неміс әскерінің күшімен салыстырғанда, бұл тек символдық мәнге ие болды және халықты уақытша тыныштандыруға көмектесті. Келісім шарттарының шектеулеріне байланысты Люксембургтің жандармдар мен еріктілерден тұратын шағын корпусынан басқа әскері болған жоқ. 1940 жылдың көктемінде бірнеше қате дабылдардан кейін Германия мен Франция арасындағы әскери қақтығыс ықтималдығы артты. Германия Люксембургтің болат өнеркәсібі үшін кокстің экспорттауын тоқтатты.
The outbreak of World War II on 1 September 1939 put Luxembourg's government in a delicate situation. On the one hand, the population's sympathy lay with Belgium and France; on the other hand, due to the country's policy of neutrality since 1867's Treaty of London, the government adopted a careful non belligerent stance towards its neighbours. As of 1 September, Radio Luxembourg stopped broadcasting. In spring 1940, fortifications were erected along the borders with Germany and France. The so called Schuster Line, named after its constructor, consisted of massive concrete roadblocks with steel doors. The official aim of these road blocks was to slow down the progress of any invading army and give time for the guarantors of Luxembourg's neutrality to take counteractions against the invaders. However, compared to the massive power of the German forces, it had only symbolic character and helped to calm down the population. Except for its small Corps des Gendarmes et Volontaires, Luxembourg did not possess an army, due to the treaty's restrictions. After several false alarms in the spring of 1940, the probability of a military conflict between Germany and France grew. Germany stopped the export of coke for the Luxembourgish steel industry.
Инвазия
Шустер желісінің болат есіктері 1940 жылғы 10 мамырда сағат 03:15-те, шекарадағы Our, Sauer және Mosel өзендерінің шығыс жағында неміс әскерлерінің қозғалысы байқалғаннан кейін жабылуға бұйрық берілді. Осы уақыт аралығында, азаматтық киім киген неміс арнайы күштері, Люксембургте тұратын немістердің көмегімен – «Штосструп Лютцельбург» деп аталатын топ – радио хабарларын саботаж жасауға және Германия-Люксембург шекарасындағы бекіністерді бұзуға тырысты, бірақ олардың әрекеттері сәтсіз аяқталды. Патшалық отбасы Колмарбергтегі резиденциясынан Люксембург қаласындағы Ұлы Герцог сарайына эвакуацияланды. Неміс басқыны, 1-ші, 2-ші және 10-шы танкілік дивизиялардан тұрады, сағат 04:35-те басталды. Олар айтарлықтай қарсылыққа тап болмады, тек бірнеше көпірлер қиратылды және жер миналары орнатылды, себебі Люксембург ерікті корпусының көп бөлігі казармаларында қалды. Люксембург полициясы неміс әскерлеріне қарсылық көрсетті, бірақ бұл көп нәтиже бермеді; астана түске дейін басылып алынды. Жалпы Люксембургтік қазалар 75 полиция және әскердің тұтқындалуынан, алты полиция қызметкерінің жаралануынан және бір әскердің жаралануынан құралды. Сағат 08:00-де генерал Роберт Петие басқаратын француздың 3-ші жеңіл атқыштар дивизиясының бөлімшелері, полковник Жуфо басқаратын 1-ші Спахи бригадасы және 5-ші бронетанкті батальонның 2-ші ротасы неміс күштерін тексеру үшін оңтүстік шекарадан өтті; бұл бөлімшелер кейіннен Мажино желісінің артына шегінді. 1940 жылғы 10 мамырдың кешіне қарай, елдің көп бөлігі, оңтүстік бөлігін қоспағанда, неміс күштері басып алды. Эш-сюр-Альзетте кантонынан 90 000-нан астам азаматтар неміс әскерінің ілгерілеуі салдарынан эвакуацияланды. 47 000 адам Францияға, 45 000 адам Люксембургтің орталық және солтүстік бөлігіне қашты. Ұлы Герцогиня Шарлотта және премьер-министр Пьер Дюпонг үкіметі соғыс аяқталғанға дейін Канадаға қоныстанғанға дейін Франция, Португалия және Ұлыбританияға қашты. Лондонға жер аударылған Шарлотта ұлттық бірліктің маңызды символына айналды. Оның үлкен ұлы және мұрагері Жан 1942 жылы британ армиясына ерікті болып қосылды. Тек үкіметтік комиссияның төрағасы және Депутаттар палатасының 41 мүшесі ғана ресми өкілдер ретінде қалды.
The steel doors of the Schuster Line were ordered closed on 10 May 1940 at 03:15, following movements of German troops on the east side of the border rivers Our, Sauer and Mosel. In the meantime, German special forces dressed as civilians and supported by Germans living in Luxembourg the so called Stoßtrupp Lützelburg tried to sabotage radio broadcasting and the barricades along the German Luxembourgish border but their attempt failed. The Royal Family was evacuated from its residence in Colmar Berg to the Grand Ducal palace in Luxembourg City. The German invasion, made up of the 1st, 2nd, and 10th Panzer Divisions began at 04:35. They encountered no significant resistance save for some bridges destroyed and some land mines, since the majority of the Luxembourgish Volunteer Corps stayed in their barracks. Luxembourgish police resisted the German troops, however, to little avail; the capital city being occupied before noon. Total Luxembourgish casualties amounted to 75 police and soldiers captured, six police wounded, and one soldier wounded. At 08:00, elements of the French 3rd Light Cavalry Division of General Robert Petiet, supported by the 1st Spahi Brigade of Colonel Jouffault and the 2nd company of the 5th Armoured Battalion, crossed the southern border to conduct a probe of German forces; these units later retreated behind the Maginot Line. By the evening of 10 May 1940, most of the country, with the exception of the south, was occupied by German forces. More than 90,000 civilians evacuated from the canton of Esch sur Alzette as a consequence of the advance. 47,000 fled to France, 45,000 fled into the central and northern part of Luxembourg. Grand Duchess Charlotte and the government of prime minister Pierre Dupong fled to France, Portugal and the United Kingdom, before finally settling in Canada for the duration of the war. Charlotte, exiled in London, became an important symbol of national unity. Her eldest son and heir, Jean, volunteered for the British Army in 1942. The only official representative left behind was , head of a governmental commission, as well as the 41 members of the Chamber of Deputies.
Әскери әкімшілік
1940 жылдың 10 мамырының таңында неміс дипломаты фон Радовиц Люксембург үкіметінің бас хатшысына неміс үкіметінен меморандум тапсырды, онда Германияның Ұлы Герцогтіктің аумақтық тұтастығын немесе саяси тәуелсіздігін өзгерту ниеті жоқ екені жазылған. Келесі күні Люксембургте әскери басқару құрылды. Люксембургтің мүдделерін Альберт Веррер басқарған, жоғары дәрежелі мемлекеттік қызметкерлерден құралған және Депутаттар палатасы бекіткен үкіметтік комиссия өкілдік етті. Полковник Шумахер елдің мәселелеріне кең көзқарас танытып, оларды үкіметтік комиссиямен ақылдасып шешуге дайындық танытқандықтан, осы комиссия мен әскери билік арасында жақсы қарым-қатынас орнады. 1940 жылдың 13 шілдесінде Люксембург қаласында, Люксембург атанған лицейдегі неміс тілі мұғалімі Дамиан Краценберг басшылығымен Volksdeutsche Bewegung (VdB) құрылды. Генри Генрих, Дюпон Брюкнер болып өзгерді. 1941 жылдың 18 ақпанында: Баск елінің солтүстігінен шыққан дәстүрлі бас киім – берет киюге тыйым салынды.
Early on 10 May 1940, the German diplomat Von Radowitz handed the general secretary of the Luxembourgish government a memorandum from the German government, stating that Germany had no intention of changing the territorial integrity or political independence of the Grand Duchy. The following day, a military administration for Luxembourg was set up. Luxembourgish interests were represented by a governmental commission under Albert Wehrer, which consisted of senior civil servants and had been legitimated by the Chamber of Deputies. There was a good relationship between this commission and the military authorities, as Colonel Schumacher showed a broad minded attitude towards the country's problems and a willingness to solve these in consultation with the government commission. On 13 July 1940, the Volksdeutsche Bewegung (VdB) was founded in Luxembourg City under the leadership of Damian Kratzenberg, a German teacher at the Athénée de Luxembourg. Henri became Heinrich, Dupont became Brückner. 18 February 1941: Wearing a beret (a traditional cap from the Northern Basque Country) was forbidden.
Католик шіркеуі
Люксембургтегі католик шіркеуі соғыс кезінде салыстырмалы түрде үндемеді және еврейлердің тағдыры мен нацистік режимге қатысты ешқандай ашық ұстаным қабылдамады. Бір жағынан, епископ Жозеф Лоран Филипп аурудан төсекке жатып қалды, сондықтан белсенді қарсылық көрсетуге мүмкіндігі болмады. Екінші жағынан, епископ оккупанттарды одан әрі ашуландырып, соғыс кезінде қатты шектелген шіркеудің осал діни өмірін қауіпке ұшыратуды қаламады. Дегенмен, епископ Филипп нацистік басшылармен кездесуден бас тартты және лауазымы бос қалған жағдайда дайындық жасады. Нацистердің діни саясаты шіркеудің өмір сүруіне тікелей қауіп төндірді: октава мерекесі мен би процессиясы сияқты діни шараларға тыйым салынды, христиандық ұйымдар таратылды, мектептердегі діни білім жойылды және діни ордендерге тыйым салынды. Епископтың басты мақсаты – пасторлық қамқорлықты сақтау еді. Осыны сақтау үшін ол жекелеген мәселелерде мойынсұнуға дайын болды. Сондықтан ол Zivilverwaltung-тың (азаматтық әкімшіліктің) шараларына қарсы ресми наразылық білдірмеді және дін қызметкерлерін «жаңсақ» әрекеттерден аулақ ұстауға тырысты. 1920 жылдары Германия Люксембургтің екінші ірі экономикалық серіктесі болды, Франция мен Ұлыбританиядан оқсып озды. Германия оның ауыр өнеркәсіп өнімдерін көптеп сатып алып, Люксембургтің көмір қажеттілігінің 90% -ын қамтамасыз еткендіктен, кішкентай ел Германияға тәуелді болды және оның қысымына немесе қауіп-қорқыныштарына бейім болды. Бірнеше танымал католик және коммунистік отбасылар, көптеген приходтар мен приораттар да бірқатар еврей люксембургтік азаматтарды және шетелдік еврейлерді жасырып, қауіпсіздікте ұстады.
The Catholic Church in Luxembourg was relatively silent during the war, and took no public stance regarding the fate of the Jews or the Nazi regime. On the one hand, the Bishop, Joseph Laurent Philippe, was bedridden due to illness, and was therefore in no state to provide active opposition. On the other hand, the Bishop did not want to further antagonise the occupiers and endanger the already precarious religious life of the Church, which was heavily restricted during wartime. Bishop Philippe did, however, refuse to meet with the Nazi leadership, and made preparations in case his post should fall vacant. The Church saw its very existence threatened as it was pushed out of public life by the anti religious policies of the Nazis: public religious events such as the Octave celebration or the dancing procession were banned, Christian organisations were dissolved, religious education in schools was abolished, and a ban on the religious orders was put in place. The Bishop's primary concern was to maintain pastoral care. In order to preserve this, he was prepared to give way on individual points. Thus, he made no official protest against the measures of the Zivilverwaltung, and tried to keep members of the clergy from "ill considered" actions. In the 1920s, Germany once again became Luxembourg's second biggest economic partner, far ahead of France or Britain. As Germany was a large buyer of its heavy industry products, and provided 90% of Luxembourg's coal needs, the smaller country was dependent on Germany and susceptible to its pressures or threats. Several well known Catholic and Communist households, and many parishes and priories, also kept a number of Jewish Luxembourgish civilians and foreign Jews hidden and safe.
Пассивті кедергі
Бұл кезеңде Люксембургте зорлық-зомбылықсыз пассивті қарсылық кеңінен таралған. 1940 жылдың тамызынан бастап, люксембургтіктер патриоттық белгілерді (ұлттық түстерді немесе Ұлы герцогиняның бейнесін) тағып, VdB-нің шабуылдарын күшейтті, осылайша "Шыналы соғысы" (Spéngelskrich) басталды. 1941 жылдың қазан айында неміс оккупанттары люксембургтік азаматтардан ұлтын, ана тілін және нәсілдік тобын атауды сұрап сауалнама жүргізді, бірақ немістер күткенінің керісінше, барлық сұраққа жауап берушілердің 95% "люксембургтік" деп жауап берді. Неміс азаматы екендерін мойындаудан бас тарту жаппай тұтқындауға алып келді. Әскерге шақыруға халықтың наразылығы зор болды. 1942 жылдың 31 тамызында 1920-1927 жылдары туған барлық еркектерге әскери міндеттілік таратылатыны туралы жарияланғаннан кейін, солтүстік Вильц қаласында ереуіл басталды. Ереуіл тез арада басылып, көшбасшылары тұтқындалды. 20 адам арнайы сотта (неміс тілінде "Standgericht") тез арада сотталып, жақын орналасқан Хинзерт концлагерінде атылып өлтірді.
Non violent passive resistance was widespread in Luxembourg during the period. From August 1940, the Spéngelskrich (the "War of Pins") took place as Luxembourgers wore patriotic pin badges (depicting the national colours or the Grand duchess), precipitating attacks from the VdB. In October 1941, the German occupiers took a survey of Luxembourgish civilians who were asked to state their nationality, their mother tongue and their racial group, but contrary to German expectations, 95% answered "Luxembourgish" to each question. The refusal to declare themselves as German citizens led to mass arrests. Conscription was particularly unpopular. On 31 August 1942, shortly after the announcement that conscription would be extended to all men born between 1920 and 1927, a strike began in the northern town of Wiltz. The strike was quickly repressed and its leaders arrested. 20 were summarily tried before a special tribunal (in German, a "Standgericht") and executed by firing squad at nearby Hinzert concentration camp.
Ынтымақтастық
Нацистік оккупациямен ынтымақтастық Люксембургте көбінесе талқыланбайтын мәселе. Зерттеулер көрсеткендей, ынтымақтастық қоғамның барлық топтарында кездесетін құбылыс болған. Дегенмен, ынтымақтастық жасағандардың арасында мемлекеттік қызметкерлердің үлесі жоғары болған. Орташа есеппен, ынтымақтастық жасағандар жалпы халықтан жас болған. Көрермендер комедия, махаббат фильмдері, әсерлі қойылымдар мен музыкалық фильмдерді ынтамен тамашалаған. Кинотеатрларда ашық түрдегі үгіт фильмдері немесе жаңалықтар көрсетілгенде, Люксембург халқының нацистік Германия мен оккупацияға деген қарсылығы әлеуметтік, мәдени және саяси өмірдің басқа да салаларында көрініс берді (ресми шараларды бойкоттау, 1941 жылғы 10 қазандағы халық санағы, 1942 жылғы 31 тамыздағы ереуіл). Бірақ оккупанттар ұйымдастырған көптеген шаралардан (спектакльдер, концерттер, лекциялар) өзгеше, кино нацистік деп есептелмеді, фильмдердің көп бөлігі Германиядан келгеніне қарамастан, неміс ойын-сауық фильмдерін көру оккупанттарды қолдау ретінде қарастырылмады. Эттельбрук пен Мондорф-ле-Бендегі кинотеатрлар қирады. Нацистер қалған 800 еврейдің көп бөлігін Синфонтен (Fünfbrunnen) ескі монастырына шоғырландырды. Осы жерден олар 1941 жылғы 16 қазаннан 1943 жылғы 17 маусымға дейін 7 пойызбен Лицманштадт геттосына, Люблин және Терезиенштадт концлагерлеріне, ал 1943 жылдан бастап тікелей Аушвиц қырып-жою лагеріне депортацияланды. 1943 жылғы 17 маусымда Густав Симон Люксембургті Judenfrei деп жариялады. Депортацияланған 683 еврейдің ішінде тек 43-і ғана аман қалды.
Collaboration with the Nazi occupation is an aspect less often talked about in Luxembourg. Studies have shown that collaboration was a phenomenon in all layers of society. There was, however, an over representation of civil servants among the collaborators. On average, the collaborators were younger than the general population. Audiences eagerly consumed comedies, love films, high spectacle productions and musical films. Aside from numerous reactions of disapproval in cinemas when films of explicit propaganda or the news were shown, the Luxembourg public's hostility towards Nazi German and the occupation manifested itself in other domains of social, cultural and political life (boycotting official events, the census of 10 October 1941, strike of 31 August 1942). But unlike most events organised by the occupiers (plays, concerts, public lectures), cinema was not seen as explicitly Nazi, despite most of the films being from Germany, and watching German entertainment films was not seen as expressing support for the occupiers. the ones in Ettelbruck and Mondorf les Bains were devastated. The Nazis concentrated most of the remaining 800 Jews in the old monastery of Cinqfontaines (Fünfbrunnen). From here, they were deported on 7 trains from 16 October 1941 to 17 June 1943 to the ghetto of Litzmannstadt and the concentration camps of Lublin and Theresienstadt, and from 1943 directly to the extermination camp of Auschwitz. On 17 June 1943, Gustav Simon announced Luxembourg to be Judenfrei. From the 683 deported, only 43 survived.
Бостандық
Люксембургті 1944 жылдың қыркүйегінде одақтас күштер азат етті, нақтырақ айтқанда, АҚШ армиясының 5-ші бронетанкті дивизиясының А (CCA) ұрыс тобы. АҚШ әскерлерінің алғашқы бөлімдері 9 қыркүйекте Петанж маңындағы Люксембург аумағына еніп, 1944 жылдың 10 қыркүйегінде астананы азат етті. Немістер қарсылық көрсетпей шегінді. 12 қыркүйекке дейін Ұлы Герцогтіктің 90 пайызы азат етілді. Бұл көрсеткіштер Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Люксембургтің қанша зор шығынға ұшырағанын нақты көрсетеді. (Зардаптың көп бөлігі Арденн шайқасы кезінде болды.)
Luxembourg was liberated by Allied forces in September 1944, specifically U. S. Army Combat Command A (CCA), 5th Armored Division. The first U. S. forces entered Luxembourgish territory near Petange on 9 September, and liberated the capital city on 10 September 1944. The Germans retreated without fighting. By 12 September 90% of the Grand Duchy had been liberated. These numbers put into perspective how high the losses of Luxembourg actually were during World War II. (Most of the damages occurred during the Battle of the Bulge.)