Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Люксембургтің Ұлы Герцогы 1964 жылдан 2000 жылға дейін.
Grand Duke of Luxembourg from 1964 to 2000
Жан (Жан-Бенуа Гилйом Роберт Антуан Луи-Мари Адольф Марк д’Авиано; 5 қаңтар 1921 – 23 сәуір 2019) 1964 жылдан 2000 жылы тақтан бас тарғанға дейін Люксембургтің Ұлы Герцогы болды. Ол француздық эркек желісінен тараған Люксембургтің тұңғыш Ұлы Герцогы еді. Жан – Ұлы Герцогиня Шарлотта мен Принц Феликстің үлкен ұлы. Жанның бастауыш білімін алғаш Люксембургте алды, содан кейін Англиядағы Амплфорт колледжінде білім алды. 1938 жылы ол Люксембург тағының мұрагері ретінде ресми түрде Мұрагерлік Ұлы Герцог атанды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Люксембург немістер тарапынан басылып алынғанда, Ұлы Герцог отбасы елден қуылған күйде шетелде болды. Жан Квебек қаласындағы Лаваль университетінде оқыды. Кейіннен 1942 жылы Жан британдық армияның Ирландия гвардиясына ерікті болып қосылды және Сандхерст Корольдік әскери академиясын бітіргеннен кейін 1943 жылы офицерлік шен алды. Ол Нормандияға түсуге және Кан үшін болған шайқасқа қатысты, сондай-ақ Люксембургті азат етуге кірген одақтас күштерге қосылды. 1984 жылдан 2000 жылға дейін ол Ирландия гвардиясы полкінің полковнигі болды. 9 сәуір 1953 жылы Жан Бельгияның принцессасы Жозефина Шарлоттаға үйленді, олардың бес баласы болды. 12 қараша 1964 жылы Ұлы Герцогиня Шарлотта тақтан бас тарды, ал Жан Люксембургтің Ұлы Герцогы болды. Ол 36 жыл патшалық құрғаннан кейін, 7 қазан 2000 жылы өзі де тақтан бас тарды, оның орнына ұлы Анри келді.
Jean (Jean Benoît Guillaume Robert Antoine Louis Marie Adolphe Marc d'Aviano; 5 January 1921 – 23 April 2019) was the Grand Duke of Luxembourg from 1964 until his abdication in 2000. He was the first Grand Duke of Luxembourg of French agnatic descent. Jean was the eldest son of Grand Duchess Charlotte and Prince Felix. Jean's primary education was initially in Luxembourg, before attending Ampleforth College in England. In 1938, he was officially named Hereditary Grand Duke as heir apparent to the throne of Luxembourg. While Luxembourg was occupied by Germans during the Second World War, the grand ducal family was abroad in exile. Jean studied at the Université Laval in Quebec City. Jean later volunteered to join the British army's Irish Guards in 1942, and after graduating from the Royal Military Academy Sandhurst, received his commission in 1943. He participated in the Normandy landings and the Battle for Caen, and joined the Allied forces in the liberation of Luxembourg. From 1984 until 2000, he was Colonel of the Regiment of the Irish Guards. On 9 April 1953, Jean married Princess Joséphine Charlotte of Belgium, with whom he had five children. On 12 November 1964, Grand Duchess Charlotte abdicated and Jean succeeded her as Grand Duke of Luxembourg. He then reigned for 36 years before he himself abdicated on 7 October 2000 and was succeeded by his son, Grand Duke Henri.
Тууы және отбасы
Жан 1921 жылғы 5 қаңтарда Люксембургтің орталық бөлігіндегі Берг қамалында Ұлы герцогиня Шарлотта мен князь Феликстің тұңғыш баласы ретінде дүниеге келді. Ол анасы Ұлы герцогиня Мари Аделаиданың 1919 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Германияны қолдады деген айыптамадан кейін тақтан бас тартуға мәжбүр болғаннан соң, анасының Ұлы герцогиня болып билікке келуінен екі жыл өткен соң туды. Биліктегі Ұлы герцогиняның аға баласы болғандықтан, ол туғаннан-ақ мұрагер атанды. Оның крест әкесінің бірі - папа Бенедикт XV, ол оған екінші есімін берді.
Jean was born on 5 January 1921 at Berg Castle in central Luxembourg, the first child of Grand Duchess Charlotte and of Prince Félix. He was born just two years after his mother's accession as Grand Duchess, which took place after her elder sister Grand Duchess Marie Adélaïde had been forced to abdicate in 1919 when she was accused of being pro German during the First World War. As the eldest child of the reigning Grand Duchess, he was heir apparent from birth. Among his godparents was Pope Benedict XV, who gave him his second name.
Балалық шағы мен білімі
Жан ханзада бес туысымен бірге өсті, және негізінен ата-анасының резиденциясында, Колмар-Берг қаласындағы Берг қамалында тәрбиеленді. Жас ханзада Люксембургте бастауыш мектепке барды, онда орта білімнің алғашқы сатысын аяқтады. 1934 жылдан 1938 жылға дейін ол Ұлыбританиядағы Амплфорт колледжінде, рим-католик пансиондық мектепте орта білім алды.
Prince Jean was raised with his five siblings, and grew up primarily at his parents' residence, Berg Castle, in the town of Colmar Berg. The young prince attended primary school in Luxembourg, where he continued the initial stage of secondary education. From 1934 to 1938, he completed secondary school at Ampleforth College, a Roman Catholic boarding school in the United Kingdom.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Бірнеше айдан соң Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Ел өзін бейтарап және қарусыз деп жариялағанмен, люксембургтер Бірінші дүниежүзілік соғыста алған тәжірибесі бойынша өздерінің бейтараптығы оларды міндетті түрде қорғамайтынын білген. 1940 жылы 10 мамырда Германия Люксембургке басып кірді, бұл төрт жылдық оккупацияны бастады. Жақындап келе жатқан шабуыл туралы ескертілгеннен кейін, Ұлы герцог отбасы Люксембург үкіметімен бірге өткен түнде қашып кетті. Алдымен олар Парижге бас сауғалап, бірнеше аптадан кейін Франциядан қашып кетті, 1940 жылы маусымда Португалия консулы Аристид де Соза Мендестен Португалияға транзиттік виза алғаннан кейін. Олар Вилар Формозоға 1940 жылы 23 маусымда келді. Коимбра мен Лиссабон арқылы саяхаттағаннан кейін отбасы алдымен Каскайде, Португалиядағы Люксембургтің құрметті консулы болған Мануэль Эспириту Сантоға тиесілі Санта-Мария үйінде тұрды. Шілде айына олар Монте-Эсторилге көшіп, Шале-Поссер-де-Андрадеде тұрды. 1940 жылы 10 шілдеде ханзада Жан әкесі ханзада Феликспен, бауырлары, ханшайым Елизавета, ханшайым Мари Аделаида, ханшайым Мари Габриэль, ханзада Чарльз және ханшайым Аликс, бала күтуші Жюстин Рейнард және шофер Эжен Никлоу, оның әйелі Жозефинамен бірге Нью-Йорк қаласына бара жатқан S. S. Трентонға отырды. Ол 1942 жылы қарашада Ирландия гвардиясының еріктісі ретінде Британ армиясына қосылды және 1944 жылы капитандыққа көтерілді. Ол 1944 жылы 11 маусымда Нормандияға қоныс аударды, Кан шайқасына және Брюссельді азат етуге қатысты. 1984 жылдан бастап, ол қызметтен кеткенге дейін Ирландия гвардиясы полкінің полковнигі болып қызмет етті.
Just a few months later, World War II broke out. Although the country declared itself neutral and unarmed, the Luxembourgers knew from their World War I experience that their country's neutrality would not necessarily protect them. On 10 May 1940, Germany invaded Luxembourg, beginning a four year occupation. Having been warned of an imminent invasion, the Grand Ducal Family escaped the previous night, together with the government of Luxembourg. At first, they sought refuge in Paris, before fleeing France only weeks later, after receiving transit visas to Portugal from the Portuguese consul Aristides de Sousa Mendes, in June 1940. They arrived at Vilar Formoso on 23 June 1940. After travelling through Coimbra and Lisbon, the family first stayed in Cascais, in Casa de Santa Maria, owned by Manuel Espírito Santo, who was then the honorary consul for Luxembourg in Portugal. By July they had moved to Monte Estoril, staying at the Chalet Posser de Andrade. On 10 July 1940, Prince Jean, together with his father Prince Félix, his siblings, Princess Elisabeth, Princess Marie Adelaide, Princess Marie Gabriele, Prince Charles and Princess Alix, the nanny Justine Reinard and the chauffeur Eugène Niclou, along with his wife Joséphine, boarded the S. S. Trenton headed for New York City, where they sought refuge in the United States, renting an estate in Brookville, New York. He joined the British Army as a volunteer in the Irish Guards in November 1942. before being promoted to captain in 1944. He landed in Normandy on 11 June 1944, and took part in the Battle for Caen and the liberation of Brussels. From 1984 until his abdication, he served as Colonel of the Regiment of the Irish Guards,
Неке
1952 жылдың қазан айында Жан Бельгияның ханшайымы Жозефина Шарлоттамен ресми түрде никелесті, ол оның үшінші туысы, Бельгия королі Леопольд III-нің жалғыз қызы және оның бірінші әйелі, Швеция ханшайымы Астрид еді. Бұл одақ Люксембург пен Бельгия арасындағы қарым-қатынасты жақсарту мақсатында жасалған деген болжамдар болды, бірақ екі дос арасындағы махаббаттың гүлденгені тез байқалды. Олар 1953 жылдың 9 сәуірінде Люксембургте үйленді, алдымен Ұлы Герцог сарайының салтанатты залында, содан кейін Люксембургтің Нотр-Дам соборында. Бұл нике 1918-1920 жылдар аралығында туған, аннексия қаупі болған Люксембург пен Бельгия арасындағы шиеленісті аяқтады.
In October 1952, Jean was officially engaged to Princess Joséphine Charlotte of Belgium, his third cousin, the only daughter of King Leopold III of the Belgians and his first wife, Princess Astrid of Sweden. There had been speculation that the marriage was arranged to improve relations between Luxembourg and Belgium but it soon became apparent that a love match was blooming between two longtime friends. They were married in Luxembourg on 9 April 1953, first in the Hall of Ceremonies at the Grand Ducal Palace, later in Luxembourg's Notre Dame Cathedral. The marriage put an end to the tensions between Luxembourg and Belgium which arose from 1918 to 1920 when there had been a threat of annexation.
Билік
Жан 1961 жылғы 28 сәуірде Ұлы герцогиняның лейтенант-өкілі болып тағайындалды. Сол күні ол Люксембург Қарулы күштерінің генералы атанды. Ұлы герцогтың билеу кезеңі Люксембург Ұлы Герцогтігі тарихындағы ең гүлденген дәуірлердің бірі болды. Елдің саяси, экономикалық және әлеуметтік өміріндегі тұрақтылық деңгейі бұрынғыдан жоғары болды, бұл Ұлы герцог пен оның әйелінің ықпалының нәтижесінде мүмкін болды. 2000 жылғы 7 қазанда ол тақтан бас тарды, ал оның орнына ұлы Анри келді. Оның қатысуымен 2006 жылғы шілдеде тақ кигізу рәсімі өтті.
Jean was named Lieutenant Representative of the Grand Duchess on 28 April 1961. The same day, he was made a General of the Armed Forces of Luxembourg. The Grand Duke's reign was one of the most prosperous periods in the history of the Grand Duchy of Luxembourg. The degree of stability in the country's politics, economy and social life was without precedent, thanks in part to the influence of the Grand Duke and his wife. He abdicated on 7 October 2000, and was succeeded on the throne by his son Henri. It was inaugurated in his presence in July 2006.
Зейнеткерлік
2002 жылдың жазында Ұлы герцог Жан мен Ұлы герцогиня Жозефина Шарлотта Фишбах сарайына көшіп келді. 2005 жылдың қаңтар айында әйелі қайтыс болғаннан кейін, Ұлы герцог онда жалғыз өмір сүруін жалғастырды. 2016 жылдың 27 желтоқсанында Ұлы герцог Жан бронхитке шалдығып, ауруханаға жатты. 2017 жылдың 4 қаңтарында, 96 жасқа толуына бір күн бұрын, ауруханадан шықты.
In the summer of 2002, Grand Duke Jean and Grand Duchess Joséphine Charlotte took up residence at Fischbach Castle. After his wife died in January 2005, the Grand Duke continued to live there alone. On 27 December 2016, Grand Duke Jean was hospitalized due to bronchitis and was discharged from hospital on 4 January 2017, a day before he celebrated his 96th birthday.
Өлім
Жан отбасының қасында, Ұлы князь 2019 жылғы 23 сәуірде 00.25 CEST уақытында 98 жасында өкпе инфекциясымен ауруханаға түскеннен кейін қайтыс болды. Дүниеден өткен кезде ол әлемдегі ең қарт монарх немесе бұрынғы монарх еді. Оның қоштасу рәсімі 4 мамыр сенбі күні 12 күндік аза тұрудан соң Люксембургтегі Нотр-Дам соборында өтті.
Surrounded by his family, Grand Duke Jean died at 00.25 CEST on 23 April 2019 at the age of 98 after he had been hospitalized for a pulmonary infection. He had become the world's oldest living monarch or former monarch by the time of his death. His funeral was held on Saturday, 4 May at the Notre Dame Cathedral, Luxembourg after a period of mourning of 12 days.
Құрметтеулер
Еуропалық комиссияның президенті және Люксембургтің бұрынғы премьер-министрі Жан Клод Юнкер Жанның қазасын "Ұлы Герцогтік пен Еуропа үшін зор қайғы" деп сипаттады. Ол былай деді: "Люксембург халқының барлығы сияқты, мен де осы адал, мейірімді және батыл адамды өте жоғары бағаладым". Голландия корольдік отбасы құрмет көрсетуде "оның достығы мен жылылығын таратқанын" айтты және "Оның ойлылығы мен адамгершілігі елдеріне және Еуропаға тыныштық пен сенім сыйлады" деп қосты. Румыния корольдік отбасы өздерінің веб-сайтында жариялаған хабарламасында "Румынияның барлық корольдік отбасы осы қайғылы және ауыр сәттерде Люксембургтің Ұлы Герцогтігімен бірге" екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, олардың тығыз қарым-қатынасы (королева Анна, оның әкесінің туысы болғандықтан) және "өмір бойы достық" екені де жазылды; отбасы басшысы, Мұрагерлік принцесса Маргарита, өзінің туысы, Ұлы Герцог Анриге көңіл айту хатын жіберді. Халықаралық Олимпиада комитетінің президенті Томас Бах 1946 жылы ХОК-қа қосылған және 1998 жылдан бері құрметті мүше болған Жан Ұлы Герцогқа құрмет көрсетті. "Ол әрқашан өте сабырлы және тепе-тең адам болды, оның адалдығы үшін бүкіл Олимпиада қозғалысы оны жоғары құрметтеді. ХОК оны әрқашан ең жоғары құрметпен сақтайды".
Jean Claude Juncker, president of the European Commission and former prime minister of Luxembourg, described Jean's death as "a great loss for the Grand Duchy and for Europe". He added, "Like all the people of Luxembourg, I had great esteem for this man of commitment, kindness and courage." In their tribute, the Dutch royal family mentioned "the friendship and warmth he radiated", adding "With his thoughtfulness and humanity, he added to calm and confidence in his country and Europe." In the tribute from the Romanian Royal Family via a post on their websites, they mentioned that "The entire Royal Family of Romania is alongside the Grand Duchy of Luxembourg in these sad and painful moments"; also written was their very close relations (via Queen Anne who was a paternal first cousin of his) as well as "a lifetime of friendship"; the head of the family, Crown Princess Margareta, sent a letter of condolences to her cousin, Grand Duke Henri. The president of the International Olympic Committee Thomas Bach paid tribute to Grand Duke Jean who had joined the IOC in 1946 and had been an honorary member since 1998. "He was always a very calm and well balanced person who was highly respected by the entire Olympic Movement because of his integrity The IOC will always hold him in the highest honour and with the greatest respect."