Кіріспе

Zoot Suit – Луис Вальдестің жазған пьесасы, Дэниел Вальдес және Лало Геррероның қосымша музыкасымен. Zoot Suit "Ұйқылы лагуна" кісі өлтіру ісі мен "Zoot Suit" көтерілісіне негізделген. 1979 жылы тұңғыш рет сахнаға қойылған Zoot Suit – Бродвейдегі алғашқы чикано пьесасы болды. 1981 жылы Луис Вальдес пьесаның сахналық және кино тәсілдерін үйлестіріп, фильмге түсірген нұсқасын да жасады.

Сюжет

Zoot Suit Генри Рейна мен 38-ші көше тобының тарихын айтады, олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лос-Анджелесте болған Sleepy Lagoon қанына қатысты қылмыс ісі бойынша сотталды. Жергілікті махаббат аллеясында, Sleepy Lagoon жанындағы бір топпен ұрысқаннан кейін, 38-ші көше тобы бір кеште төбелес шығарып, сол төбелесте жас жігіт қаза табады. Зоот костюмі кигені үшін кемсітілген чиканолық жеке басы үшін 38-ші көше тобының жиырма екі мүшесі кісі өлтіргені үшін сотқа тартылып, кінәлі деп танылып, Сан-Квентин түрмесінде өмір бойына жазаланады. Осы уақытта Лос-Анджелесте Генридің інісі Рудиге Зоот костюмдері тоғысуы кезінде шабуыл жасалып, костюмінен айырылады. Джордж және басқа да адвокаттардың, сондай-ақ Генримен қысқа ғана романдық қарым-қатынасқа түскен белсенді журналист Элис тырыстықтарының арқасында жігіттер сот апелляциясын жеңіп, босатылады. Пьеса Рейна отбасының қайта қосылуымен аяқталады, Генри үйге оралады, ал Руди әскерге қатысу үшін кетеді. Алайда, бұл көрініс біз күткен бақытты соң болмайды, себебі Генридің тағдырының бірнеше мүмкін аяқтары ұсынылады: ол қайтадан түрмеге түсіп, есірткіге тәуелді болды, Корея соғысында қаза тауып, қаза болғаннан кейін Мерек медалімен марапатталды, немесе Деллаға үйленіп, бес баласы болды.

Ұйқылы лагунадағы кісі өлтіру

Zoot Suit 1942 жылы болған Sleepy Lagoon қаны және 1943 жылы Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласындағы Zoot Suit көтерілісіне негізделген. 1942 жылдың 1 тамызында Хосе Диас Уильямс ранчосындағы мерекелік шарада болды. Түнгі сағат 11:00 шамасында Дауни қаласынан жиырма ақ жігіттен тұратын топ шақырусыз келіп, сыраның жетіспеушілігіне наразылық білдірді. Дауни тобы көбірек сыра талап еткен соң, шарадан қуылды. Осы уақытта 39-шы көшенің тұрғындарынан құралған топ көліктерін жақын маңдағы жүзу орынына және "Ұйқылы лагуна" деп аталатын махаббат аллеясына, сондай-ақ Уильямс ранчосындағы осы жерге жеткізді. Топтың ішінде Генри Лейвас және оның сүйіктісі Дора Бака болды, олардың кейіптері Генри Рейна мен Делланың прототиптері болды. Олармен бірге олардың досы Боби Теллес те болды. Топ әлеуметтесіп отырғанда, үш ер адам келіп, ұятты сөздер айта бастады, ал Лейвас оларға тиісінше жауап берді. Үшеуі де кетіп қалды. 38-шы көшедегі топ тоқтаған көліктерден қылық естігенше, Лейвас пен Бака сол жерде қалды. Дауни тобынан шамамен он алты адамнан тұратын топ Лейвас пен Баканы ұрып-сапалап, 38-шы көшедегі топтың мүшелерін достарын қорғауға итермеледі. Дауни тобы кеткеннен кейін, 38-шы көшедегі топ Уильямс ранчосына оралуға дейін өздерінің тобының қалған бөлігін жинауға кетті. Топ 2-ші күні таңғы сағат 1:00 шамасында Ұйқылы лагунаға келді, бірақ ешкімді таппады, сондықтан біреулер Дауни тобының жақын маңдағы Уильямс ранчосындағы шатыр үйіндегі мерекеге көшкенін айтты. Мерекеде Дауни тобын табу мүмкін болмады. Бірақ, қандай да бір себеппен, мерекеге келгендер мен 38-шы көшедегі топ арасында төбелес басталды. Біреу полиция келіп жатыр деп айқай салғаннан кейін төбелес аяқталды. Төбелес салдарынан мереке ұйымдастырушылары, Дельгадильолар, Жозе Диас денесін жол бойында тапты, ол 38-шы көшедегі топ келгенге дейін аз уақыт бұрын мерекеден шығып кеткен еді. Оның қалталары сыртқа қаратылған еді. Ол ауруханаға жеткізілді, бірақ бір жарым сағаттан кейін миына соққы алып, екі пышақ жарақатынан көз жұмды. Диас қазасына қатысты мән-жайлар әлі анықталған жоқ.

Халық пен Заммора және басқалар.

Жозе Диаздың қанына батқан қылмысты тергеу барысында Лос-Анджелес аймағындағы жүздеген жас жігіттер мен қыздар полиция бөліміне әкелінді. Күдікпен ұсталғандардың арасында Генри Лейвас, Лупе Лейвас, Бенни Альварес, Евгений Карпио және Мануэль Рейес болды. Жиырма екі адам «Халық Заммораға қарсы» ісі бойынша жеті адвокаттың қорғауымен бір топ ретінде сотқа тартылды. Кейін Джордж Шибли адвокат ретінде қосылып, испан тілінде сөйлесуге тырысқаны үшін айыпталушылар мен олардың отбасыларының құрметіне ие болды. Шибли Элис МакГратты сот отырысын бақылап, жазбалар жасау үшін жұмысқа алды. Қылмыс құралы табылған жоқ, бірақ алты күнге сосқан кеңес беруден кейін жиырма екі жігіттің бесеуі ғана «күнәсіз» деп танылды. Қалған он жеті жігіт Хосе Диазды өлтіргені үшін кінәлі деп танылды, оның ішінде Генри Лейвас, Хосе Руис және Роберт Тельлес бірінші дәрежелі кісі өлтіру және өлтіру ниетімен қару қолданудың екі фактісі бойынша кінәлі деп танылды. Лейвас, Руис және Тельлес өмір бойына бас бостандығынан айырылды, ал қалғандары бір жылдан бес жылға дейін түрмеге қамалды. 1944 жылдың қазан айында сот шешімі қайта қаралып, Елис МакГрат атқарушы хатшы болған «Ұйықтайтын Лагунаны қорғау комитетінің» күш-жігері арқасында ер адамдар босатылды. Алайда, Генри Лейвас сияқты көптеген жігіттер қайтадан түрмеге оралды. Әскерилер зоот костюм киген азаматтарды таяқтармен және басқа да қолдан жасалған қарулармен ұрып, костюмдерін алып қойды. Шамамен тоқсан төрт азамат пен он сегіз әскери қызметші ауыр жарақат алды, тоқсан төрт адам тұтқындалды, бірақ әскерилердің тек екеуі ғана. Бір дерек көзі бұл тәртіпсіздік бес түнге созылғанын, содан кейін әскерилер мен полиция зорлық-зомбылықты тоқтатқанын мәлімдейді. Center Theatre Group-пен бірлескен бұл қойылым – чикано драматургиясының тұңғыш кәсіби өндірісі болды. Сәуір айындағы алғашқы он күндік көрсетілім екі күнде сатылып түгелді. Маусымдық билет иелері мен жергілікті мексикалық американдықтар Марк Тапер форумындағы әр кеш сайын тұрып қол соғып құттықтады. Тамыз айында екінші көрсетілім басталды және билеттер тағы да тез сатылып кетті.

Бродвей қойылымы

Бродвейдегі қойылым 1979 жылғы 25 наурызда «Зимний сад» театрында дебют жасады және 41 қойылым мен 17 алдын ала көрсетілімнен кейін 29 сәуірде жабылды. Қойылымды Луис Вальдес қойды, ал хореографиясын Патрисия Бирч жасады. Эдвард Джеймс Олмос «Эль Пачуко» рөлін сомдағандығы үшін «Тони» сыйлығының «қосымша рөльдегі үздік актер» номинациясына ие болды, сондай-ақ «Theatre World» сыйлығын алды. «Zoot Suit» – Бродвейде латиноамерикандық автордың жазып, режиссерлік еткен екінші пьеса, ол 1974 жылғы Мигель Пиньероның «Short Eyes» пьесасынан кейін екінші орынға ие болды. «Short Eyes» екі «Obie» сыйлығын, сондай-ақ Нью-Йорк драма сыншыларының «Үздік американдық пьеса» сыйлығын жеңіп алса, «Zoot Suit» Бродвейде бар болғаны бес апта ғана көрсетілді. Вальдес сонымен қатар сахналық және кино тәсілдерін біріктіріп, пьесаның фильмдік нұсқасын түсірді.

30 жылдығы

2008 жылдың сәуірінде 1978 жылғы «Зуот костюм» қойылымының түпкілікті актерлік құрамының мүшесі Алма Мартинес Калифорния штатының Клермонт қаласындағы Помона колледжінде 30 жылдық мерекелік қойылымға режиссерлік жасады. Бұл «Зуот костюмның» 1978 жылы сахнада дебют жасағанынан бері Лос-Анджелес аймағындағы алғашқы қойылымы болды. Екі апталық қойылым ашылу кешінен бұрын, жарнаманың аз болуына қарамастан, негізінен латын Америкасы басылымдарында, толығымен сатылып кетті. Көптеген мүмкіндіктер пайдаланылды, оның ішінде түлектер кеші, қызметкерлерге арналған қосымша қойылым, 1000-нан астам орта мектеп оқушысының қатысуына мүмкіндік берген таңғы сеанстар және қойылымға қатысатын студенттерге арналған оқу құралы әзірленді. Түлектер шарасында 1978 жылғы түпкілікті актерлік құрамның мүшелері, сондай-ақ «Зуот костюм» фильмінің актерлері кездесті. Луис Вальдес пен Элис Макграт, Вальдес Элис кейіпкерін негізге алған қоғамдық белсенді, марапаттармен құрметтелді. Сондай-ақ, Генри Рейна кейіпінің прототипі болған Генри Лейвастың отбасы мүшелері де залға келді. Жаңа қойылымға актерлерді іріктеп алғанда Мартинес латын Америкасы студенттерін іздеу үшін Клермонт университетінің консорциумына жүгінді. Чикано рөлдерінің барлығында сахнада алғаш рет ойнайтын актерлер болды, ал актерлердің көп бөлігі театр мамандығы бойынша білім алмағандар еді. Режиссердің ассистенті Шакина Найфак гомофобиялық және сексистік тілді азайту мақсатында сценарийге өзгерістер енгізді. Мартинес дәстүрлі түрде еркектерге арналған Пресса рөліне әйелді таңдады.

Орталық театр тобының 50 жылдығы

Орталық театр тобының 50 жылдығын мерекелеу аясында драматург және режиссер Луис Вальдес 2017 жылдың 31 қаңтарынан 2 сәуіріне дейін «Зоот костюмін» Марк Тапер форумына қойды. Бұл қойылымда Роза Портильо мен Дэниел Вальдес қатысты, олар 1978 жылғы қойылымның түпкілікті актерлері болған. Олар Генри Рейна мен Делла рөлдерін қайта ойнамай, Генри Рейнаның ата-анасы рөлінде сахнаға оралды. Роза Портильо «Зоот костюмін» жаңа көрермендерге ұсынғанына қуанып, былай деді: «Мен ең бақыттымын. Алғашқы рет арманым орындалды. Екінші рет де арманым орындалды, толық айналып, Луиспен Таперде жұмыс істеуге мүмкіндік болды, онда Гордон Дэвидсон мен Луис өнер жолымда зор ықпал етті. Мен «Зоот костюмін» жаңа өнерпаздар мен көрермендермен бөлісуді асыға күтемін». Осыған ұқсас, Дэниел Вальдес: «Барлығы 38 жыл бұрын басталған жерге қайта оралу керемет. Мен «Зоот костюмі» әлеміне қайта енуді асыға күтемін», – деді. Сонымен қатар, «Оскар» сыйлығына ұсынылған актер Демиан Бичир «Эль Пачуко» рөлінде ойнады.

Сын

"Зуот костюмі" алғашқы қойылымында Лос-Анджелесте жақсы қабылданып, сәтті өтті. Театр журналындағы рецензиясында Жюль Аарон пьесаны көңіл көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси мәселелерді көтеретін қабілеті үшін мақтайды. Аарон пьесаның эмоционалдық мазмұнына да назар аударды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің редакторы Ричард Эдер Ааронның пікірін қолдап, пьесаның көңілді де саяси екенін айтты. Ол "Зуот костюмі" – Кантинфлас пен Брехттің үйлесімі екенін атап өтеді. Эдердің пікірінше, пьеса Чикано қауымдастығына тым арналған және жалпылама сипатқа ие емес. Валдестің пьесасы Бродвейдегі тұңғыш қойылымында Нью-Йорк қаласында осындай жылы қабылдалмады. Ричард Эдер Бродвейдегі қойылым туралы Л.А.-дағы қойылымды көрген кездегі пікірінен өзгеше ойын айтты. Эдер декорация элементтерінің үйлесімсіздігін, "Зуот костюмі" пьесасының ойын-сауық пен символизм, сюжет және моральдық тұрғыдан дұрыс үйлесім таппағанын атап өтті. Бір аптадан соң "Нью-Йорк Таймс" газетіндегі рецензиясында Уолтер Керр Вальдестің клишелерді қолданғаны үшін сынады. Керр сондай-ақ Хенри мен Элис рөлдерін сомдаған Дэниел Вальдес пен Мисс Хенсел арасындағы эмоционалдық байланыстың жетіспеуіне шағымданады.

Музыка

"Зуот костюм" пьесасындағы әндерді Лало Герреро және драматургтің інісі Даниэль Вальдес жазған. Музыка буги-вуги мен Эль-Пасодағы R&B стилінің қосындысынан тұрады.