Кіріспе

Шотландтық сайлау сарапшысы (1929–1989)

Фредерик Уолтер Скотт Крейг (10 желтоқсан 1929 – 23 наурыз 1989) – шотландтық псефолог және Ұлыбритания парламенті сайлауларының нәтижелерін қамтитын стандартты анықтамалық кітаптардың авторы. Ол бастапқыда қоғамдық қатынастар саласында жұмыс істеп, бос уақытында Шотландиялық консерваторлық партиясы басылымға шығарған сайлау нәтижелерін жинаған. 1960 жылдардың соңында ол анықтамалық кітаптарды шығарумен айналысатын жеке кәсіпорын ашты, сондай-ақ британ саясатына қатысты түрлі статистикалық мәліметтерді жинады. Крейгтің өзінің де саяси мансабы болды, ол алдымен сайлау агенті, кейін кандидат ретінде жұмыс істеді. Туған қаласы Глазгода сайлануға жасаған әрекеттері сәтсіз аяқталды, 1970 жылы Чичестерге көшкеннен кейін ол алдымен аудандық кеңеске, содан кейін Батыс Сассекс округтік кеңесіне сайланды. Бірақ ол жергілікті консерваторлық партияның бір тобымен келіспей, қарсыластар тобын құрды, нәтижесінде партиядан қуылды. Өмірінің соңында ол ауыр депрессияға ұшырап, 59 жасында өзіне қол жұмсады.

Ерте өмір

Крейг Глазго қаласында туған. Ол мектепте оқып жүрген кезінде сайлау статистикасына қызығушылық танытты. Шотландияның юнионисттік партиясы қауымдастығында белсенді болып, 1954 жылы партия жариялаған «Шотландия жылнамасына» сайлау нәтижелерінен «Шотландия парламенттік сайлау нұсқаулығын» қоса бастады. 1967 жылдың қыркүйегінде Крейг Горбальс округіне қосымша сайлауда ресми консервативті кандидат болып тағайындалды; ол жеті кандидаттың бірі болды және сайлау күні қарсаңында оған дауыс беруге шақыру жазылған 5000 «жалақы төлемақысын» тарату арқылы көзге түсуге тырысты. Бірақ Крейг дауыс беруде үшінші орынға ие болды.

Анықтамалық кітаптар

Оның сайлауға қатысты зерттеулері Шотландиядан бастап бүкіл Ұлыбританияға дейін жалғасты және кеңейді, ол 1918 жылдан бастап барлық сайлаулар бойынша картотекалық көрсеткіш жасады. 1966 жылы ол 1918 жылдан бергі сайлау статистикасы туралы анықтамалық кітаптың қолжазбасын аяқтады, ол сайлау зерттеу институтының қаржылық қолдауымен екі томдық 700 беттік басылым ретінде жарыққа шығуы тиіс еді; жалпы сайлаудың жариялануы оны ашуландырды, себебі оған кітапқа осы сайлаудың статистикасын қосу қажет болатын. 1968 жылы Крейг қоғамдық қатынастар жұмысынан босатылып, өзінің еңбектерін жариялау үшін Political Reference Publications баспасын құрды. Алғашқы жарық көрген кітабы – «Британдық парламенттік сайлау статистикасы 1918–1968» болды, онда барлық жалпы сайлау нәтижелері және көптеген басқа да ақпараттар жинақталған. Кітапқа сыншылар тарапынан жоғары баға берілді және Крейг оны әрқашан өзінің сүйікті кітабы деп есептеді. Ол «Британдық сайлау фактілері» деген атаумен үздіксіз жаңартылып келеді. Оның «Британдық парламенттік сайлау нәтижелері» сериясы келесі жылы 1918–1949 жылдарға арналған томмен жарық көре бастады. Серия 1832 жылғы реформадан бастап қазіргі күнге дейін толықтырылды. Крейг сонымен қатар 1969 жылдан 1983 жылға дейін жарық көрген «Саяси серік» атты тоқсандық жаңартуды бастады. Оның жұмысы отбасылық кәсіп болды, әйелі Филис өндіріс және басқару ісіне көмектесті, ал қыздары түзету жұмыстарын жүргізді. Ол 1970 жылғы жалпы сайлауды көрсеткен BBC бағдарламасының командасында, камера артында болды; 1972 жылы оған BBC және ITV-ден көмек сұралды, ол коммерциялық теледидарға өтуді шешті. 1973 жылы Чичестер аудандық кеңесіне сайланды, бірақ 1974 жылғы екі сайлаудың тудырған жұмыс жүктемесінен кейін мандатын тастады. Оны алмастыруға тағайындалған үміткер бас тартып, Крейг өзінің бос уақытының аяқталғанын түсініп, өзінің отставкасынан туындаған қосымша сайлауға қатысуға тікелей кандидат болды. Крейг Чичестер Концернінің белсенді мүшесі болды, бұл топ қала орталығында жаяу жүргіншілерге арналған аймақ құруға қарсылық көрсету үшін құрылған. Ол автожол құрылысына қарсы белсенділік танытқан Шеффилд политехникалық институтының экологиялық зерттеулер оқытушысы Джон Таймды қоғамдық тыңдауға шақырып, оған қарсылық білдіруді ұйымдастырды. Тайм тыңдауды кейінге қалдырып, баламаларды қарастыруға көндіре алмады және үйіне қайтуға мәжбүр болды.

Пікірлер

1975 жылы Крейг сайлау кезінде демалыста болған адамдарға пошта арқылы дауыс беруді сынап, «пошта арқылы кең көлемде дауыс беруге рұқсат беретін кез келген сайлау жүйесінде нақты қауіптер бар» деді. Ол сайлау алаяқтығының көптеген тәсілдері бар екенін ескере отырып, пошта арқылы дауыс беру мүмкіндіктерін кеңейтуді абсурд деп санайды, себебі бұл кең таралған заңбұзушылыққа әкелуі мүмкін. Крейг өзінің кітаптарының кіріспелері мен алғы сөздерін сайлау жүйесі туралы пікір білдіру үшін пайдаланды. 1977 жылы парламенттік сайлауда маңызды емес және жеңілтек үміткерлердің санының артуы, кандидатураның жарамды болуы үшін талап етілетін кепілдік сомасын арттыруды қажет етеді деп мәлімдеді. Ол сондай-ақ, демалыс үйлері бар адамдардың екі сайлау округінде дауыс беруге тіркелу мүмкіндігін сынады, олар ең шешімді округте дауыс беруді таңдаулары мүмкін екенін айтты. Крейг екі рет тіркелген сайлаушылардың екі рет дауыс беруі заңсыз екенін, бірақ айыппұлдар минимал екенін және осы құқық бұзушылықты анықтау қиын екенін көрсетті. «Британдық парламенттік сайлаулардың хронологиясында» Крейг теледидардағы сайлау бағдарламаларында қолданылатын «шатастыратын және көбінесе жаңылыстыратын компьютерлік графиканы» сынап, баспасөз беттеріндегі сайлау кампанияларының жариялануының азаюын да атап өтті. Ішкі істер комитеті Халық өкілдігі туралы заңдарға қатысты тергеу жүргізген кезде Крейг (өз компаниясы арқылы) кепілдік сомасын арттыру, бірнеше тіркеуге тыйым салу және үміткерлердің басқа үміткерлердің есімдеріне ұқсас есімдерін өзгертуін болдырмау туралы меморандум ұсынды. Ол сондай-ақ сайлау комиссияларын әрбір парламенттік сайлаудың ресми нәтижесін Корольдік кеңсесінің хатшысына жіберуге міндеттеуді ұсынды.

Консервативті бөлу

1981 жылы Батыс Сассекс округі кеңесінің сайлауында Крейг Чичестер Батыс бөлімінде консерватор кеңесші болып сайланды, ал оның әйелі Филис Чичестер Оңтүстік бөлімінде жеңіске жетті. Ол Чичестер консервативтік қауымдастығының Чичестер қалалық бөлімшесінің төрағасы қызметін көп жылдар бойы атқарды, бірақ 1982 жылдың 1 наурызында өткен даулы жиналыста қызметтен алынды. Өзінің қайта сайлануын қолдап сөйлеген сөзінде Крейг көптеген таныс емес адамдардың болғанын байқап, "Мен осы ұлы партияны іштен бұзуға тырысатын "жұмсақтар" мен солшыл жақтағыларға қарсы тұрамын" деді. 1981 жылдың қарашасында қауымдастық жаңа саясатты қабылдады, оған сәйкес, отырған кеңесшілердің сайлау шығындарын төлеуден бас тартылды, бірақ жаңа кандидаттарға қаржылай көмек көрсетілді. Крейг және басқа отырған кеңесшілер мұны қызметтен шеттету деп есептеді және сайлау шығындарын қаржыландыру үшін "Консерватор кеңесшілер қауымдастығын" құрды. Консерватор кеңесшілер қауымдастығы Крейгті сайлау агенті етіп тағайындады және консервативтік қауымдастықтың кандидаттарына қарсы кандидаттарды тіркеу ниетін жариялады. Либерал кеңесшінің кеткенінен кейін 1982 жылдың маусымында Чичестер Батыс округінде Чичестер аудандық кеңесіне қосымша сайлау өтті; Филис Крейг ресми консерваторға қарсы кандидат ретінде тіркелді. Либерал кандидат 149 дауыспен жеңіске жетті, ал Филис Крейг 250 дауыс алды. Оның араласуы либералдардың консерваторлардың орнына отыруына себеп болды деп көпшілік қабылдады. 1983 жылдың қаңтар айында Крейг пен оның әйелі консервативтік қауымдастықтан жылдық жарналарын қайтарып алды, ол бұл әрекетті "арқасынан шабуылдау әдісі" және "адамды құтылудың өте жаман жолы" деп айыптады. Крейг және оның әйелі 1983 жылғы кеңес сайлауында Чичестер аудандық кеңесіне тәуелсіз консерватор кандидаттары ретінде түсті, бірақ жеңіске жете алмады. Ол 1985 жылы өкілеттігі аяқталғанда округтік кеңеске қайта сайлануға түспеді. Кейіннен ол Чичестер және Богнор Регис Самаритандық қоғамының мүшесі болды.

Өзін-өзі өлтіру

Фред пен Филис Крейг 1988 жылдың қаңтар айында ажырасып, оның бизнесінің болашағына қауіп тудырды. Бұл жаңалық настолько маңызды деп есептелді, сондықтан Парламент кітапханасы журналистерге хабарлама таратты. Крейг өзінің баспа бизнесін «Дартмут Паблишингке» сатты, кейін ол «Эшгейт Паблишинг» компаниясының бөлігіне айналды; ол редакциялық бақылауды өз қолында ұстады. 1988 жылдың мамырында жазылған «Британия 4 дауысы» кітабына жазылған алғы сөздерінде ол отбасы мен достарына, сондай-ақ медициналық қызметкерлерге алғыс айтады. Бірақ 1989 жылғы Пасха мерекесінде ол машинасының ішінде өлі қалпында табылған, машинаның шығарынды трубасынан газ түтікшесі тартылған еді. Өлімнің себебі көміртек газымен улану деп анықталды, ал сот сарапшысы «оның іс-әрекетінің нәтижесін қалағанына күмәнім жоқ, себебі жағдай мен қалдырылған хаттар оны көрсетеді» деген үкім шығарды. Оның өлімінен кейін, құжаттары Плимут университетінің профессорлары Колин Раллингс пен Майкл Трэшерге тапсырылды.