Кіріспе

1860-шы және 1870-ші жылдардағы орыс народниктерінің революциялық ұйымы.

"Земля и Воля" (; кейде "Жер және Азаттық" деп те аударылады) – 1861-1864 жылдары Ресейдегі жасырын революциялық ұйым, 1876-1879 жылдары саяси партия ретінде қайта құрылды. Ол народник қозғалысының басты органы болды.

Бірінші композиция (1861-1864)

Қоғамның идеялық бастаушылары Александр Герцен мен Николай Чернышевский болды. Ұйымға қатысушылардың мақсаты шаруалар революциясын дайындау еді, олардың саяси құжаттары Герцен мен Огаревтің идеяларының ықпалымен жазылды, соңғысы өз мақалаларының бірінде "Жер және еркіндік" терминін қолданды. Ұйымның алғашқы басқару комитетіне 6 ұйымдастырушысы кірді (Николай Обручев, Сергей Рымаренко, Николай және Александр Серно-Соловьевич ағайындылары, Александр Слепцов, Василий Курочкин). "Жер және еркіндік" – 13-14 қаладағы үйірмелердің біріккен ұйымы болды. Ең ірі үйірмелер Мәскеуде (Юрий Мосолов, Николай Шатилов) және Санкт-Петербургта (Николай Утин және Наталья Корсини) құрылған. "Жер және еркіндік" әскери ұйымы "Польшадағы орыс офицерлері комитетімен" де байланыс орнатты, оған екінші лейтенант Андрей Потебня жетекшілік етті. Александр Слепцовтың мәліметтері бойынша, "Жер және еркіндік" ұйымының қатарында 3000 адам болды (тек Мәскеу бөлімшесінде 400 мүше тіркелген). 1862 жылдың жазында патша үкіметі ұйымға ауыр соққы берді, оның басшылары Чернышевский мен Серно-Соловьевич, сондай-ақ революционерлермен байланысы бар радикалды журналист Дмитрий Писарев тұтқындалды. 1863 жылы жер иелері мен шаруалардың жарғысының мерзімі аяқталғандықтан, ұйым мүшелері поляк революционерлерімен бірлесіп ұйымдастыруды жоспарлаған күшті шаруалар көтерілісін күтті. Алайда, поляк астыртын ұйымы уәде етілген мерзімнен бұрын көтеріліс ұйымдастыруға мәжбүр болды, ал Ресейде шаруалардың көтерілісіне үміт артылмады. Бұған қоса, либералдар көбінесе революциялық лагерьті қолдаудан бас тартты, елде басталған реформалардың прогрессивтігіне сенді. Осы факторлардың салдарынан "Жер және еркіндік" 1864 жылдың басында өздігінен таратылуға мәжбүр болды.

Екінші композиция (18761879)

1876 жылы популистік ұйым ретінде қайта құрылған "Ер және бостандық" қоғамының екінші құрамына Александр Михайлов, Георгий Плеханов, Марк Натансон, Дмитрий Лизогуб, кейін Сергей Степняк-Кравчинский, Николай Морозов, София Перовская, Лев Тихомиров және Николай Тютчев кірді. Барлығы ұйымда 200-ге жуық адам болды. "Ер және бостандық" өз қызметінде көптеген қолдаушыларға сүйенді. "Ер және бостандық" атауы 1878 жылдың соңында, сол аттас орган пайда болған кезде Популистік қоғамға берілді. Ұйым негізгі үйірмеден (қызмет түріне қарай жеті арнайы топқа бөлінген) және империяның көптеген ірі қалаларындағы жергілікті үйірмелерден тұрды. "Ер және бостандық" аттас органға ие болды. "Ер және бостандық" агенті Николай Клеточников үшінші бөлімге енгізілді. Революционерлер Саратов, Нижний Новгород, Самара, Астрахань, Тамбов, Псков, Воронеж, Дон өңірі және басқа да провинцияларда "қоныстануды" таңдады. Олар Солтүстік Кавказ және Оралда революциялық қызметтерін таратуға тырысты. "Ер және бостандық" революциялық әдебиеттерді жасырын басып шығару және таратуды ұйымдастырды, жұмысшылар арасында насихат жүргізді және 1878-1879 жылдары Санкт-Петербургте бірнеше ереуілге қатысты. Сондай-ақ, Петербург және басқа қалаларда демонстрацияларды ұйымдастыру немесе қолдау арқылы студенттік қозғалыстың дамуына әсер етті, соның ішінде 1876 жылғы Казань демонстрациясы, онда олар ұйымның бар екенін алғаш рет ашық мойындады. Қазан демонстрациясы – озық жұмысшылардың қатысуымен өткен Ресейдегі алғашқы саяси демонстрация. Демонстрацияны Санкт-Петербургтегі Казан алаңында Земство народниктері және жұмысшылар үйірмелерінің мүшелері ұйымдастырды. Алаңға 400-ге жуық адам жиналды, онда Георгий Плеханов тыңдаушыларға құмарлықпен сөз сөйледі. "Ер және бостандық" ұйымының ауылдағы революциялық қызметіне көңілі толуы, орыс-түрік соғысы кезінде үкіметтік репрессиялардың күшеюі және саяси наразылық, сондай-ақ революциялық жағдайдың пісіп-жетілуі ұйымның өзінде жаңа көзқарастардың қалыптасуына және дамуына әсер етті. Липецк съезі 1879 жылдың маусымында Липецк қаласында өтті. Съезге қатысқан "Ер және бостандық" мүшелерінің арасында Александр Михайлов, Александр Квятковский, Лев Тихомиров, Николай Морозов және Андрей Желябов болды. Съезде ұйым бағдарламасына патшалық саяси билікке қарсы күрес қажеттігін басты және тәуелсіз міндет ретінде тану туралы шешім қабылданды. Липецк съезінің қатысушылары өздерін Социал-революциялық партияның Атқару комитеті деп жариялады және орталықтандыру, тәртіп және құпиялылық принциптеріне негізделген жарғыны қабылдады. Егер Воронеждегі "жер еріктілерінің" жалпы съезі жаңа бағдарламамен келіссе, Атқару комитеті террорды жүзеге асыруды өз міндетіне алуға тиіс болды. "Деревенщиктер" деп аталатын, бұрынғы стратегияны жақтаушылар (Георгий Плеханов, Михаил Попов, Осип Аптекман және т.б.) мен жүйелі террористік әдістер арқылы саяси күреске көшуді жақтаушылар ("саясаткерлер" – Александр Михайлов, Александр Квятковский, Николай Морозов, Лев Тихомиров және т.б.) арасындағы келіспеушіліктер 1879 жылдың маусымында Воронеж қаласында "Ер және бостандық" съезін шақыруға әкелді, онда екі қарсыласты топ қысқа мерзімді келісімге келді. Съезге Георгий Плеханов, Александр Михайлов, Андрей Желябов, Вера Фигнер, София Перовская, Николай Морозов, Михаил Фроленко және Осип Аптекман сияқты 20-ға жуық адам қатысты. Липецк съезінде ұйымдастырылған саяси күрес пен террорды жақтаушылар (Желябов, Михайлов, Морозов және т.б.) тығыз топ ретінде қатысты. Съездің қаулылары келісімдік сипатта болды: халық арасындағы қызметпен қатар саяси террордың қажеттілігі де мойындалды. Плеханов, халық арасындағы жұмыстың болашағы үшін террорға ұшырау қаупін айтқаннан кейін, "Ер және бостандық" ұйымынан ресми түрде бөлініп, съезден шықты. 1879 жылдың 15 тамызында "Ер және бостандық" екі тәуелсіз ұйымға бөлініп тарады: террористік қанаты "Халық еркі" және саяси қанаты "Қара бөлу" партиясын құрды.