Кіріспе
Уэльстік композитор Томас Томкинс (1572 – 9 маусым 1656) – Уэльсте туған, Тюдор дәуірінің соңы мен Стюарт дәуірінің басындағы композитор. Ағылшын мадригал мектебінің белгілі мүшелерінің бірі болғаннан бөлек, ол клавишті аспаптар мен ансамбльдік музыканың шебер композиторы және ағылшын виргинал мектебінің соңғы өкілі еді.
Thomas Tomkins (1572 – 9 June 1656) was a Welsh born composer of the late Tudor and early Stuart period. In addition to being one of the prominent members of the English Madrigal School, he was a skilled composer of keyboard and consort music, and the last member of the English virginalist school.
Өмір
Томкинс 1572 жылы Пемброкширдегі Сент-Дэвид қаласында дүниеге келген. Оның әкесі, сондай-ақ Томас, 1565 жылы Корнуоллдағы Лоствительдегі отбасылық үйінен көшіп келген, ол жерде Сент-Дэвид соборының хорлық викарі және органшы болды. Томасқа үш ағасы – Джон, Джайлз және Роберт те танымал музыканттар болды, бірақ ешқайсысы Томасқа жете алмады. 1594 жылы, мүмкін 1586 жылы Томас отбасымен Глостерге көшіп келді, онда оның әкесі соборда кіші канон болып жұмыс істеді. Томас, әлдебір уақытқа Уильям Бёрдтан сабақ алған болуы мүмкін, өйткені оның бір әнінде: «Ежелгі және өте құрметке бөленген шебері Уильям Бёрдке» деген жазу бар. Құжаттық дәлелдер жеткіліксіз болғанымен, Бёрд жас Томасқа Корольдік шіркеуде хоршы ретінде орын табуға көмектескен болуы мүмкін. Қайсылай болғанда да, бұрынғы Корольдік шіркеу хоршыларының барлығы университетте оқуға жіберуге міндетті болды, ал 1607 жылы Томкинс B. Mus. дәрежесіне қабылданды, Оксфордтың Магдалин колледжінің мүшесі атанды. Бірақ 1596 жылы ол Вурчестер соборының органшысы болып тағайындалды. Келесі жылы ол өзінен тоғыз жас үлкен жесір әйел, Элис Патрикке үйленді. Оның күйеуі Натаниел 1595 жылы қайтыс болды. Томасқа жалғыз ұлы Натаниел 1599 жылы Вурчестерде дүниеге келді, ол өмірінің соңына дейін сонда тұрып, құрметке ие музыкант атанды. Томкинс, Бёрдтің шәкірті болған Томас Морлимен таныс болды, өйткені Морлидің 1597 жылғы Plaine and Easie Introduction to Practicall Musicke басылымының қолтаңбаланған көшірмесі Томкинстің көптеген түсіндірмелерімен бірге сақталған; ал 1601 жылы Морли Томкинстің мадригалының бірін өзінің маңызды жинағына – «Ориананың жеңістеріне» қосты. 1612 жылы Томкинс Вурчестер соборында сол кездегі ең танымал орган жасаушы Томас Далламның керемет жаңа органының құрылысын қадағалады. Ол әндер жазуды жалғастырды, ал 1622 жылы 28 мадригалдан тұратын жинағы – «3, 4, 5 және 6 бөлімдегі әндер» жарияланды, оған оның жартылай ағасы Джон Томкинс (шамамен 1587–1638) арнау өлеңін жазған, ол қазір Кембридждегі Король колледжінің (кейіннен Сент-Пол және Корольдік шіркеудің) органшысы болды, және Томас онымен жақын және сүйіспеншілікпен қарым-қатынас орнатты. Шамамен 1603 жылы Томас Корольдік шіркеудің ерекше мырзасы болып тағайындалды. Бұл құрметті лауазым болды, бірақ 1621 жылы ол өзінің досы және аға органшысы Орландо Гиббонстың басшылығымен джентльмен-ординар және органшы атанды. Бұл лауазымға байланысты міндеттер Вурчестер мен Лондон арасындағы тұрақты сапарларды қамтыды, оны Томкинс шамамен 1639 жылға дейін орындады. 1625 жылы наурыз айында Джеймс I қайтыс болған кезде Томкинс, Корольдік шіркеудің басқа мырзаларымен бірге, Джеймстің жерлеу рәсіміне және Карл I-нің таққа отырғызу рәсіміне арналған музыкаға қатысуға міндетті болды. Бұл монументальді міндеттер Гиббонс үшін тым ауыр болды, ол Кентербериде инсульттан қайтыс болды, онда Чарльз өзінің болашақ қалыңдығы Франция королі Генриетта Мариямен кездесуге тиіс болды, бұл Томкинске одан да көп жүктеме берді. Аурудың салдарынан таққа отырғызу рәсімі 1626 жылдың ақпанына дейін кейінге қалдырылды, бұл Томкинске рәсімде орындалған сегіз әннің көпшілігін құрастыруға уақыт берді. 1628 жылы Томкинс «Корольдің музыкалық композиторы» болып тағайындалды, оның жылдық жалақысы 40 фунтты құрады, сол жылдың наурыз айында қайтыс болған Альфонсо Феррабосконың орнын басты. Бірақ бұл беделді лауазым, ағылшын музыкантына берілетін ең жоғары құрмет, Феррабосконың ұлына уәде етілгені үшін тез жойылды. Бұл композитордың өмірінің соңғы он төрт жылында басынан өткерген қиындықтарының алғашқысы ғана болды. Алайда ол 1639 жылға дейін Вурчестер мен Лондондағы екі лауазымын атқаруды жалғастырды. Томкинстің адал әйелі Элис 1642 жылы, азаматтық соғыс басталған жылы қайтыс болды. Вурчестер алғашқы құрбандардың бірі болды: собор қорланды, ал Томкинстің органы парламентшілер тарапынан зақымдалды. Келесі жылы Томкинстің собор маңындағы үйіне тікелей оқ тиді, ол ұзақ уақытқа дейін тұруға жарамсыз болды, үйдегі көптеген заттары мен музыкалық қолжазбалары жойылды. Осы уақытқа таман Томкинс екінші әйелі Марта Браунға, Вурчестер соборының кәжіре қызметкерінің жесіріне үйленді. 1646 жылы болған қақтығыстар мен қоршау қалаға айтарлықтай залал келтірді. Хор таратылып, собор жабылып қалған кезде Томкинс өзінің ең үздік клавиатуралық және консорттық музыкасын құрастыруға өз гениалдылығын бұрды; 1647 жылы ол Томас Уэнтуортқа, 1-ші Страффорд графына арналған тумбеу немесе құрмет өлеңін жазды, сондай-ақ Кентерберий архиепискобы Уильям Лаудтың есіміне арналған тағы бір өлең жазды, олардың екеуі де 1640 жылдары өлім жазасына кесілді және Томкинс оларды құрметтеді. Карл I 1649 жылы өлім жазасына кесілді, ал бірнеше күннен кейін Томкинс, әрқашан роялист болғандықтан, өзінің керемет «Бұл аласұрған заманға арналған қайғылы паван» шығармасын жазды. Оның екінші әйелі Марта шамамен 1653 жылы қайтыс болды, ал өмірінен айырылған Томкинс, 81 жасқа толғанда, қаржылық қиындыққа тап болды. 1654 жылы оның ұлы Натаниел Изабелла Фолиотқа, бай жесірге үйленді, ал Томас олармен бірге Вурчестерден шамамен төрт миль қашықтықтағы Мартин Хассингтриде тұруға көшті. Ол өзінің «Галлиард, леди Фолиотқа» шығармасын құрастыру арқылы оларға алғысын білдірді. Екі жылдан кейін ол қайтыс болды және 9 маусымда 1656 жылы Мартин Хассингтридегі Сент-Майкл және Барлық Періштелер шіркеуінің зиратына жерленді.
Шығармалары
Томкинс мадригалдар жазды және жариялады, олардың ішінде Морлидің «The Triumphs of Oriana» (1601) жинағына енген «The Fauns and Satyrs Tripping», 3, 4, 5 және 6 бөлімді әндер (1622); 76 пьесадан тұратын клавиатуралық (орган, виржинал, клавесин) музыка, ансамбльдік музыка, әнұрандар және литургиялық музыка. Стильдік тұрғыдан ол өте консервативті, тіпті ежелгіше болды: ол өзінің айналасындағы өркендеп келе жатқан барокко дәуірінің, оның итальяндық үлгідегі ерекшеліктерін мүлдем назарға алмаған сияқты, сонымен қатар ол сол кездегі танымал формалардың көпшілігінде, мысалы, лютня әні немесе айреде шығарма жазудан қашқан. Оның полифониялық тілі, тіпті 17 ғасырдың бірінші онжылдығында да, шын мәнінде Ренессанс дәуіріне тән болды. Оның кейбір мадригалдары өте көркем, мәтіндік суреттеме мен хроматизм итальяндық мадригалшыларға лайық, мысалы, Маренцио немесе Луццаски. Ол толық және өлеңді әнұрандардың да өнімді авторы болды, 17 ғасырдағы кез келген ағылшын композиторынан гөрі көбірек жазды – бұл көрсеткішпен (демек) Уильям Чайлд ғана одан озды, ал оның шіркеу үшін жазған бірнеше шығармалары сол заманда басқа жерлерде де қолдану үшін көшірілді. Оның музыкасының сақталуын оның ұлы Натаниел бақылауымен, оның өлімінен кейін жарық көрген «Musica Deo Sacra et Ecclesiae Anglicanae»; яғни, Құдайға құрмет пен қызмет көрсетуге арналған музыка, сондай-ақ Англия соборы мен басқа шіркеулердің қажеттілігі үшін (Уильям Гоббид, Лондон: 1668) жариялануы қамтамасыз етті. «Musica Deo Sacra» бес қызмет, бес псалм күйі, Прецес және екі дұрыс псалм, сондай-ақ тоқсан төрт әнұранды қамтиды және бес томдық жинақ ретінде жарық көрді – әр том Medius; Contratenor; Tenor; Bassus және Pars Organica бөлімдеріне арналған.