Ботсвананың ұлттық авиатасымалдаушысы

Кіріспе

Ботсвананың туын алып жүретін ұлттық әуе тасымалдаушысы

Air Botswana Corporation – Ботсвана мемлекетіне тиесілі ұлттық әуе тасымалдаушысы, бас кеңсесі Габороне қаласында орналасқан. Ол Sir Seretse Khama халықаралық әуежайындағы негізгі базасынан жоспарлы ішкі және аймақтық рейстерді жүзеге асырады. Air Botswana бірнеше жылдан бері зиянға ұшырап келеді, компанияны жекешелендіруге әртүрлі әрекеттер жасалды, сондай-ақ корпорация басшылығы мен директорлар кеңесінде жиі өзгерістер болды, бірақ осыған дейін зиянды азайтуға қол жеткізілген жоқ.

Білім беру жылдары (1972-1986)

Air Botswana (Pty.) Limited компаниясы 1972 жылдың 2 шілдесінде құрылды. Ол екі бұрынғы ұлттық әуе компаниясының сәтсіздігінен кейін құрылды: Ботсвана Ұлттық Әуе Жолдары (1966–1969 жж.) және Ботсвана Әуе Корпорациясы (1970–1971 жж.). Air Botswana Holdings ұшақтарға иелік етуге және оларды жалға алуға жауапты болды және Air Botswana холдингтік компаниясы ретінде жұмыс істеді. Алғашқы қалыптасу жылдары Air Botswana (Pty.) Limited көптеген рейстерге мердігерлік қызметтер көрсетті, олар Оңтүстік Африканың Protea Airways компаниясымен, жергілікті Air Services Botswana арқылы келісімшарттар жасасты. Рейстер 1972 жылдың 1 тамызында компанияның жалғыз ұшағы – Fokker F 27 Friendship пайдалану арқылы басталды. 1970 жылдары Air Botswana Габороне – Манзини – Йоханнесбург – Хараре – Габороне бағытында тұрақты рейстер жасады, сонымен қатар Францистаун, Маун және Селеби-Фикеге ішкі рейстер ұйымдастырды. 1970 жылдардың соңында Air Botswana бір HS 748, бір Douglas DC 3 және бір Vickers Viscount 754 ұшағын пайдаланды, соңғысы Protea Airways-ден жалға алынған. Осылайша ол елдің туын көтеріп жүретін ұлттық әуе компаниясы болды. 1988 жылдың сәуір айында Air Botswana Оңтүстік Африка Дамуды Үйлестіру Конференциясынан (SADCC) Намибиямен әуе байланысын орнатқан алғашқы әуе компаниясы атанды. Air Botswana операцияларын Азаматтық авиация департаменті 1977 жылғы Азаматтық авиация заңына сәйкес реттейді. 1988 жылдан 1993 жылға дейін Air Botswana қаржылық шығынға ұшыраса да, 1994 жылы үкімет компанияның 74 миллион пулалық шығынын есептен шығарып, оны капиталға айналдырды. Пхатсве таңертең ерте ұшақты ұрлап, әуеде болғаннан кейін әуе қозғалысын бақылау мұнарасына өзін өлтіру ниетін білдірді және радио арқылы президент Фестус Моге және авиакомпанияның бас директорымен сөйлесуді сұрады. Моге елде болмағандықтан, Пхатсве вице-президент Сереце Ян Хамамен сөйлесуге мүмкіндік жасалды, ол Пхатсвемен сөйлесуге дайын екенін білдірді. Пхатсве медициналық себептермен жұмыстан тоқтатылғаны, қайта жұмысқа орналасудан бас тартқаны және 2000 жылдың ақпанына дейін жұмыстан шеттетілгені анықталды. Алайда, 2003 жылға дейінгі бес жылда үкімет Air Botswana-ға субсидия берген жоқ, ал алдыңғы алты жылда пайда тапты. 2003 жылы үкімет әуе компаниясын жекешелендіруге тырысты, стратегиялық серіктестер ретінде Air Mauritius және Comair ұсынылды. Бұл процесте жеңімпаз өтінім беруші Air Botswana-ның 45% үлесін алған болар еді, үкімет 45%-ын сақтап, қалған 10%-ын қызметкерлер алған болар еді. Жаңа меншік иесі болғаннан кейін әуе компаниясы Ботсвана қор биржасына енгізілуі жоспарланған. 2003 жылдың қыркүйегінде Air Mauritius 2001 жылғы 11 қыркүйектегі Нью-Йорктегі террористик шабуылдан кейін әлемдік әуе қатынасы нарықтарының төмендеуіне байланысты процестен бас тартты. Comair 2003 жылдың желтоқсанында Оңтүстік Африка нарығында төмен бағалы авиакомпаниялардың бәсекелестігінің күшеюіне байланысты кері қайтып келді. Үкімет 2004 жылдың ақпанында стратегиялық серіктес іздеуді тоқтатты. 2006 жылдың бірінші тоқсанында 300 миллион пулалық шығынға ұшырағаннан кейін Sunday Standard басылымы үкіметтің әуе компаниясын жекешелендіруге асығысқандығын хабарлады. Газет сондай-ақ BAe 146 ұшағын жалға алу үшін 2006 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін 42 000 АҚШ долларынан 45 000 АҚШ долларына дейін төлемдерді жасалмағанын және әуе компаниясының хатшысы мен корпоративтік кеңесшісі келісімшарттарды орындамауы ұшақты жалға алуды тоқтатуға және корпорацияны зиян өтеу талаптарына ұшыратуы мүмкін екенін ескерткеннен кейін берешектер төленгенін хабарлады. 2006 жылдың қыркүйегінде үш әлеуетті инвестор әуе компаниясын сатып алуға тендер ұсынғаны хабарланды: Airlink of South Africa, African World Airways Ltd және Lobtrans (Ltd), жергілікті жүк тасымалдаушы. Шорт-листке енген компаниялардың арасында Ethiopian Airlines, Comair, Tourism Empowerment Group, ExecuJet және Interair South Africa болды. 2006 жылдың қарашасында Мемлекеттік кәсіпорындарды бағалау және жекешелендіру агенттігі Airlink компаниясын Air Botswana компаниясына артықшылықты беруші ретінде ұсынғанын хабарлады. Баспасөз мәліметтеріне сәйкес, үкімет пен Airlink арасындағы келіссөздерді жүргізген Нико Чипионка 2006 жылдың сәуірінде үкіметті Оңтүстік Африка әуе компаниясымен серіктестікке түсуге көндірген. Airlink компаниясымен келісім-шарт жасау процесінің басынан бастап шешім қабылданған және басқа әуе компанияларына әділ процестің иллюзиясын жасау үшін ұсыныстар беруге шақырылған. The Sunday Standard газеті әуе компаниясын жекешелендіру жоспарын Airlink компаниясының бас директоры Роджер Фостер жазғанын және Ботсвананың осы компаниямен келіссөздерінде оны пайдаланғанын, бұл 2003 жылғы Ботсвана жекешелендіру саясатына қайшы екенін хабарлады. Airlink компаниясымен келісілген келісімнің аясында Air Botswana таратылатыны және жаңа әуе компаниясы құрылатыны, ол Botswana Airlink деп аталатыны, үкімет 50,1% бақылау үлесіне ие болып, Оңтүстік Африка әуе компаниясы қалған 49,9% үлесіне ие болары хабарланды. Жаңа әуе компаниясы 46 орындық ATR 42 ұшақтарынан бас тартып, оның орнына 29 орындық BAe Jetstream 41 ұшақтарын пайдаланатын болады, олар төмен трафикпен ішкі бағыттарға көбірек сәйкес келеді. Бұл келісім Air Botswana-ның барлық 300 қызметкерін жұмыстан босатуды және шамамен 180 қызметкерді жаңа әуе компаниясына қайта жұмысқа алуды көздеген. Үкімет 2007 жылдың қазанында Airlink компаниясымен келіссөздерді тоқтатты, себебі Кабинет бұл келісімнің енді тиімді емес екеніне келісім білдірді. Mmegi газетінің мәліметінше, келіспеушіліктердің бірі Airlink ұлттық түстерді – көк, қара және ақ түстерді Оңтүстік Африканың түстерімен алмастыру туралы талабы болды. Кабинет сонымен қатар бұл ұсыныс елдің әуе көлігіне қатысты талаптарға сай емес екенін және Ботсванадағы көлік және туризм салаларын одан әрі дамыту бойынша үкімет мақсаттарына жауап бермейтініне сенді, бірақ туризм индустриясы Air Botswana-ның Ботсванадағы әуе тасымалындағы монополиясы және оның нәтижесінде жоғары бағалар мен шектеулі кестелері туризмнің дамуына кедерілгі беретінін мойындады. Үкімет үш жылдық кезеңге компанияны басқару үшін басқару компаниясын іздеуді бастады және сонымен қатар үкімет компанияның өнімділігін жақсарту және оны жекешелендіруге көбірек тартымды ету үшін 100 миллион пула инвестициялауға дайын екенін жариялады. Үкімет Comair компаниясымен келіссөздер жүргізді, бірақ шарттар бойынша келіспеушіліктер туындағаннан кейін резервтік өтінім беруші International Development Ireland компаниясымен, Aer Arann компаниясымен бірлесіп келіссөздер жалғасты. 2008 жылдың тамызындағы баспасөз хабарларына сәйкес, ресейлік олигарх Александр Лебедев әуе компаниясына инвестициялауға қызығушылық танытты және ҰКП министрлігі Лебедевті Габоронеге келіп, өтінімін үкіметке ұсынуға шақырды. Өтінімнің бір бөлігі Air Botswana рейстер желісін Дюссельдорф әуежайына дейін ұзартуды қамтыды, бұл Лебедевтің National Reserve Corporation компаниясының 48% үлесіне ие болған Blue Wings әуежайы. 2008 жылдың соңында Лебедев Air Botswana-ға инвестициялау жоспарларынан бас тартқаны хабарланды.

Air Botswana (Pty.) Limited was founded on the 2nd of July 1972 to succeed two failed former national airlines: Botswana National Airways (1966–1969) and Botswana Airways Corporation (1970–1971). Air Botswana Holdings was responsible for the ownership and leasing of aircraft, and served as the holding company for Air Botswana. During the early formative years, Air Botswana (Pty.) Limited acted as a contractor for numerous flight services, which were contracted to South African Protea Airways, via a local subsidiary, Air Services Botswana. Flight operations began on 1 August 1972 utilising the only aircraft of the company: a Fokker F 27 Friendship. Throughout the 1970s, Air Botswana operated a round trip route from Gaborone Manzini Johannesburg Harare Gaborone, in addition to domestic services to Francistown, Maun and Selebi Phikwe. By the late 1970s, Air Botswana operated one HS 748, one Douglas DC 3 and one Vickers Viscount 754, the latter on lease from Protea Airways. and became the nation's flag carrier. Also in April 1988, Air Botswana became the first airline from the Southern African Development Coordination Conference (SADCC) to establish air links with Namibia. Air Botswana operations are regulated by the Department of Civil Aviation under the Civil Aviation Act (1977). Whilst the years 1988 to 1993 saw Air Botswana incurring financial losses, in 1994 the government wrote off P74 million of the airline's losses and converted them into equity. Phatswe had stolen the aircraft in the early morning, and once in the air had informed the air traffic control tower that he intended to kill himself; and requested by radio to speak to several people, including President Festus Mogae and the airline's general manager. As Mogae was out of the country, arrangements were made for Phatswe to speak to Vice President Seretse Ian Khama, who expressed willingness to speak to Phatswe. It was revealed that Phatswe had been grounded for medical reasons, was refused reinstatement, and was regrounded until February 2000. However, in the five years to 2003, the government had not had to subsidise Air Botswana, and in the previous six years had made a profit. In 2003, the government attempted to privatise the airline, with Air Mauritius and Comair put forward as strategic partners. The process would have seen the winning bidder receiving a 45% stake in Air Botswana, with the government holding a further 45%, and employees holding the remaining 10%. It was planned that once the airline has firmed its position under new ownership, it would be listed on the Botswana Stock Exchange. Air Mauritius withdrew from the process in September 2003, citing the downturn in global air travel markets since the 11 September 2001 terrorist attacks in New York City. Comair withdrew in December 2003, due in part to increased competition by low cost airlines in the South African market. The government suspended the search for a strategic partner in February 2004. Following a P300 million loss in the first quarter of 2006, the Sunday Standard reported that the government hurriedly began efforts to privatise the airline before it became insolvent. The newspaper also revealed that the airline defaulted on its US$42,000 – 45,000 payments for the lease of the BAe 146 from April — July 2006, and that the arrears were paid once the airline's Secretary and Corporate Counsel warned that non compliance with the contracts could lead to the termination of the lease of the aircraft and expose the corporation to claims for damages, which would affect its image during the privatisation process. In September 2006 it was announced that three potential investors had placed bids for the tender to take over the airline: Airlink of South Africa, African World Airways Ltd, and Lobtrans (Ltd), a local truck fuel transporter. Shortlisted companies which did not submit bids included Ethiopian Airlines, Comair, Tourism Empowerment Group, ExecuJet, and Interair South Africa. In November 2006, the Public Enterprises Evaluation and Privatisation Agency announced that Airlink has been put forward by the Ministry of Works and Transport as the preferred bidder for Air Botswana. It was revealed by the press that Nico Czypionka, the man responsible for leading negotiations between the government and Airlink, had convinced the government as early as April 2006 to go into partnership with the South African airline. It was alleged that the deal with Airlink was a foregone conclusion from the beginning of the process, and that other airlines had been invited to submit bids to create and illusion of fair and equitable processes. The Sunday Standard also revealed that the blueprint for the privatisation of the airline was written by Airlink CEO Roger Foster, and was used by Botswana in its negotiations with the airline, in contravention of the Botswana Privatisation Policy of 2003. As part of the proposed deal with Airlink, it announced that Air Botswana would be wound up, and a new airline to be known as Botswana Airlink would be formed, with the government holding a controlling 50.1% share and the South African airline holding the remaining 49.9%. The new airline would have disposed of the 46 seat ATR 42s, and would instead operate 29 seat BAe Jetstream 41s, which are more suited to low traffic domestic routes. The deal would also have seen the retrenchment of all 300 employees of Air Botswana, with approximately 180 being rehired by the new airline. The Government ceased negotiations with Airlink in October 2007, when the Cabinet reached a decision that the deal was no longer viable. A major sticking point, according to Mmegi, was that Airlink was adamant in replacing the national colours of blue, black and white, with those of South Africa. The Cabinet also believed the proposal didn't meet requirements for air transport for the country, and didn't address government objectives for the further development of transport and tourism sectors in Botswana, although the tourism industry regards Air Botswana's monopoly of air transport in Botswana, and the resultant high fares and limited schedules, to be a major constraint for the development of tourism in Botswana. The government then began the search for a management company to operate the company for a three year period, and also announced that the government would recapitalise the airline by injecting P100 million to improve performance and to make it more attractive for privatisation. The government entered into negotiations with Comair, but following disagreements over terms, negotiations continued with reserve bidder International Development Ireland, in conjunction with Aer Arann. According to press reports in August 2008, Alexander Lebedev, a Russian oligarch, expressed interest in investing in the airline, and the Ministry of Works and Transport confirmed that Lebedev was invited to travel to Gaborone to present his bid to the government. Part of the bid reportedly included extending Air Botswana's route network to Düsseldorf Airport; the base of Blue Wings which is 48% owned by Lebedev's National Reserve Corporation. At the end of 2008, it was reported that Lebedev had abandoned plans for investment in Air Botswana.